– Tilektes Isabaıuly, Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń kezekti Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Agroónerkásiptik keshenniń áleýetin tolyq iske asyrý kerek» dep atap kórsetken. Osyǵan baılanysty, búginde AО́K-tiń áleýeti qalaı paıdalanylýda, jalpy, osy salanyń damýyn qazirgi tańda qandaı máseleler tejeýde?
– Qazaqstan orasan ulttyq baılyqqa ıe, onyń 85%-y tabıǵı-resýrstyq áleýetke tıesili. Elimizdegi aýylsharýashylyq jerlerdiń kólemi – 215 mln ga, bul álemdik resýrstardyń 4%-ten astamyn quraıdy. Búginde AО́K jalpy ónimi 11,0 mlrd AQSh dollar nemese eldiń IJО́-degi úlesi – 7,8%-yn quraıdy, ıaǵnı sońǵy 10 jylda aýylsharýashylyǵyndaǵy óndiris kólemi shamamen 4 esege ósti.
AО́K eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi mańyzdy mindetti sheshedi. Sondyqtan salany saýyqtyrýǵa baılanysty túrli sharalar qolǵa alynýda. Máselen, aýylsharýashylyǵyndaǵy ártaraptandyrý baǵdarlamasy aıasynda sońǵy jyldary astyq daqyldarynyń egistik alqaptary qysqaryp, maıly jáne mal azyqtyq daqyldardyń, kókónisterdiń jáne qant qyzylshasy alqaptarynyń kólemi artýda. Atap aıtqanda, egistik alqaptary: maıly daqyldar – 3,0 mln, mal-azyqtyq daqyldar – 4,5 mln, qant qyzylshasy – 11 esege (1,1 myń ga-dan 12,6 myń ga-ǵa), kókónis-baqsha daqyldary men kartop – 462 myń, jemis-jıdektiń alqaptary 100 myń ga ósedi. Sońǵy 5 jylda mal azyqtyq daqyldardyń egistik kóleminiń ósýi et óndirisin 13,7%, sút óndirisin 10,0% arttyrýǵa múmkindik berdi. Al sýarmaly alqaptardyń aýmaǵy 1,5 esege, al 1 ga-dan túsetin tabys 2,7 esege ósedi. Sonymen qatar AО́K-tiń zor múmkindigine qaramastan, joǵary tehnologııalyq óndirister boıynsha ımport saqtalýda. О́nim ımportynda eń joǵary úles salmaq irimshikter men súzbege (51%), sarymaıǵa (36,4%), shujyq ónimderine (46%), et jáne etti-ósimdik konservilerine (40%) tıesili. Ishki tutynýda quraq qantynyń ımporty – 55,0%, al daıyn qanttyń úlesi – 42%. Qoldanystaǵy qant zaýyttarynyń óndiristik qýattary 37,0% júktelgen. Sonymen qatar respýblıkada jemis-kókónis konservileri de ımporttalady. Ishki tutynýdaǵy onyń úlesi – 84,0%, al jemis-kókónisterdi óńdeıtin zaýyttar tek 27,0% júktelgen. Elbasynyń keıingi Joldaýynda berilgen tapsyrmasyna sáıkes, óńdeý ónerkásibi men shıkizattyq emes eksportty qoldaýǵa aldaǵy 3 jylda memlekettik bıýdjetten qosymsha 500 mlrd teńge bólinetin bolady. Salany tikeleı memlekettik qoldaý (sary sebet) deńgeıi de tómen, bul jalpy ónimniń qunyna shaqqanda Belarýs elinde 10,9%, Reseıde 4,7% bolsa, Qazaqstanda 4,4% quraıdy. Al DSU kelisimi boıynsha memlekettik qoldaýdyń shekti deńgeıi 8,5% bolýy tıis, ıaǵnı AО́K áleýetin tıimdi jáne tolyq paıdalaný úshin osy máselelerdi keń aýqymda qarastyryp, sheshý kerek. Qazaqstandyq ǵalymdardyń esepteýinshe, jaqyn jyldarda aýylsharýashylyǵynyń materıaldy-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý, malsharýashylyq fermalardy, qaıta óńdeýshi jáne aýylsharýashylyq ónimdi saqtaıtyn kásiporyndardy salý jáne t.b. ınfraqurylymdy qurý úshin 13 mlrd AQSh dollary kóleminde ınvestısııa qajet bolady. Bul soma qomaqty bolǵandyqtan, Úkimet tek bıýdjet quraldaryn emes, jeke ınvestorlardy da tartýy qajet.
– 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan AО́K-ti damytýdyń memlekettik baǵdarlamasynyń ózektiligi tehnologııalyq qaıta jaraqtandyrýdy talap etedi. Al ony ǵylym men bilimsiz iske asyrý múmkin emes. Atalǵan baǵdarlama aıasynda otandyq agrarlyq ǵylym men bilimdi qalaı jańa formatqa kóshirýge bolady?
– Memleket basshysynyń Joldaýyndaǵy AО́K-ti damytý boıynsha tapsyrmasyn oryndaý úshin AShM AО́K-ti damytýdyń basym baǵyttaryna saı, kelesi sharalardy qolǵa alyp otyr. AО́K sýbektilerin qarjylandyrýdyń qoljetimdiligin arttyrý maqsatynda qoldanystaǵy jáne jańa qarjy quraldaryn jetildirý boıynsha jumys júrgizilýde. Bıznestiń qajettilikteri men ınnovasııalyq tehnologııalardyń transfertin esepke ala otyryp, agrarlyq ǵylym men bilimdi reformalaý qolǵa alyndy. Qyzmetteri men mamandandyrylǵan salalary qaıtalanatyn ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń sanyn 23-ten 12-ge qysqartyp, al tájirıbelik stansalar sanyn 12-den 19-ǵa deıin arttyrý kózdelip otyr. Korporatıvtik basqarý standarttaryn engizý arqyly Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń qurylymyn ońtaılandyrý boıynsha jumys júrgizý josparlanyp otyr. Jeke sharýashylyqtar bazasynda da tájirıbelik-kórsetilim is-sharalary júrgiziletin bolady.
Bıyl AShM sheshimimen ýnıversıtetke 2: «Jemis-jıdek jáne júzim sharýashylyǵy» ǴZI, «Kartop jáne kókónis sharýashylyǵy» ǴZI senimgerlik basqarýǵa berilip, Orman sharýashylyǵy komıtetine qaraıtyn «Esik memlekettik dendrologııalyq parki» ýnıversıtettiń senimgerlik basqarýyna beriletin bolady. Agrarlyq bilim berý sapasyn arttyrý maqsatynda agrarlyq sektordy jańa bilim men praktıkalyq daǵdylardy meńgergen bilikti mamandarmen qamtamasyz etý úshin elimizdiń 3 agrarlyq joǵary oqý oryndaryn shoǵyrlandyrý usynyldy. Bul mindet «Nazarbaev Ýnıversıteti» úlgisinde joǵary oqý oryndaryna jetekshi álemdik ýnıversıtetterdiń standarttaryn engizýdi qamtıdy.
Qazirgi tańda oqý ornynda álemdik deńgeıdegi zertteý ýnıversıtetiniń ózindik tujyrymdamasy ázirlengen. Osynyń aıasynda «ǵylymı talanttardy» (oqytýshylar men stýdentter) tartý, bilim alý jáne AО́K basym baǵyttary boıynsha ǵylymı-zertteýler júrgizý úshin qajetti resýrstardy shoǵyrlandyryp, tıimdi menedjment qoldaný qajet.
– Aýyl sharýashylyǵyn memlekettik qoldaý deńgeıiniń tómendigin atap óttińiz. Qazirgi tańda salany sýbsıdııalaý erejelerine qandaı túzetýler men tolyqtyrýlar engizilýde?
– 2021 jylǵa qaraı aýylsharýashylyǵynda jumys isteıtin bir adamǵa shaqqanda eńbek ónimdiligi 3,3 myńnan 10,8 myń AQSh dollaryna deıin jetýi tıis. Osy maqsatta aýyl kásipkerlerin memleket tarapynan qoldaý sharalaryn arttyryp, qoldanystaǵy qarjy quraldaryn jetildirý jáne jańalaryn engizý boıynsha sharalar josparlanǵan. Avtomattandyrylǵan basqarý júıesin engizý jolymen sýbsıdııalardyń tıimsiz túrleri qysqaryp, olardy alý rásimderi barynsha jeńildetiledi. Saqtandyrý máseleleri tolyq qaıta qaralady. Mindetti saqtandyrýdan erikti saqtandyrýǵa, saqtandyrý tólemderin sýbsıdııalaýdan saqtandyrý syıaqylaryn sýbsıdııalaýǵa kóshý josparlanýda. Memlekettik qoldaýdyń tıimdi ádisterin engizý salanyń nesıege qabilettiligin joǵarylatýǵa múmkindik beredi. AО́K sýbektilerin ári qaraı nesıeleý úshin nesıe seriktestikteriniń bıýdjetten tys qarjylardy tartýǵa múmkinshilikter týǵyzylady, ıaǵnı budan keıin bıýdjetke táýeldi bolmaıdy. Sýbsıdııalaýǵa jasalǵan taldaý taýarly-spesıfıkalyq sýbsıdııalardyń tıimsiz bolǵanyn kórsetti. Sebebi osyǵan deıin egistik alqabynyń kólemine qaraı sýbsıdııa alyp kelgen taýar óndirýshiler túsimdilikti arttyrý, jańa tehnologııalardy engizý jáne qarjyny únemdeý týraly oılanbaıtyn jáne vedomstvoaralyq komıssııa egistik jerlerdiń bar-joǵyn naqty teksermesten, gektarlyq sýbsıdııalaý týraly sheshimder qabyldaǵan jaıttar da oryn alǵan bolatyn.
Búginde AShM bos qarjyny nesıe jáne lızıng boıynsha paıyzdyq syıaqy mólsherlemesin arzandatýǵa jáne ınvestısııalyq sýbsıdııalaýǵa, eń aldymen fermerlerdi tehnıkalyq jáne tehnologııalyq qaıta jabdyqtaýǵa baǵyttaǵan. Usynylǵan sharalardyń barlyǵy jasyl sebetke ene otyryp, DSU talaptary aıasynda shekteýsiz qoldanylady. AShM derekteri boıynsha Qazaqstandaǵy aýylsharýashylyǵyn sýbsıdııalaýdyń jyldyq kólemi osy salanyń jalpy óniminiń 4-5% quraıdy, bul qalypty deńgeıden 4,1% tómen. Al aýylsharýashylyǵyn memlekettik qoldaý deńgeıi jalpy aýylsharýashylyǵy óniminiń qunyna shaqqanda Shveısarııada – 79%, Japonııada – 74%, Norvegııa men Islandııada – 72%, Eýroodaq elderinde – 46%, Túrkııada – 31%, Polshada – 25%, Kanadada – 23%, AQSh-ta – 15%, Vengrııada – 14%, Meksıkada – 13%, Chehııada – 12%, Aýstrııada – 9%, ortasha alǵanda Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynda 38% quraıdy.
Qazaqstanda aýylsharýashylyǵyn sýbsıdııalaýda jáne óndirilgen ónimderdiń erkin saýdasyna yqpal etý maqsatynda Aýstralııanyń Kerns qalasynda 1986 jyly qurylǵan Kern tobyna kiretin elderdiń tájirıbesi qoldanylady. Osy elderdiń tájirıbesi kórsetkendeı, janama sharalar fermerlerdi óndiris tıimdiligin arttyrýǵa jáne uzaq merzimdi perspektıvaǵa jumys isteýge yntalandyrady. Al tikeleı jáne burmalaýshy dotasııalar sharýashylyqtardy damytýdyń ornyna ony bir deńgeıde ustap turady nemese zııanyn tıgizedi, ıaǵnı sharýashylyqty tıimsiz júrgizýge alyp keledi. Kern toby elderiniń fermerlerine memlekettik qoldaý meılinshe az kórsetiledi. Brazılııada bul kórsetkish fermerlik sharýashylyqtardyń jeke tabysy kóleminiń 2,6%, Aýstralııa men Jańa Zelandııada 1% jýyǵyn quraıdy.
Aýylsharýashylyǵyn sýbsıdııalaýdaǵy basymdyqtarǵa ımport almastyrý men eksportqa baǵdarlaný jatady. Reformalaý nátıjesinde sýbsıdııalaýdyń 54 túri 34-ke qysqarady. Jańa qural – agrarlyq qolhatty engizý ınvestorlar men nesıe berýshilerdiń ónimdi naqty jınap alýǵa deıin, bolashaq ónimdi kepilge qoıý arqyly qarjylandyrýǵa múmkindik beredi. Salyqtyń barlyq túriniń ornyna biryńǵaı aýylsharýashylyq salyǵyn engizý josparlanýda. Sýbsıdııalardyń qysqarýy aýylsharýashylyǵyn yntalandyrýǵa bólinetin qarjy kóleminiń azaıýy dep túsinýge bolmaıdy. Bul tehnıka men qural-jabdyqtardy satyp alý, tehnologııalardy engizý, genetıkany jaqsartý, tuqym, gerbısıdter, tyńaıtqyshtar alý, keńesshiler tartý, AО́K eńbek ónimdiligi men básekege qabilettiligin arttyrý úshin jańa ázirlemelerge jumsalady.
– Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti álemdik deńgeıdegi ulttyq zertteý ýnıversıtetine transformasııalanýda. Bul baǵytta qandaı aýqymdy jumystar atqarylýda?
– Eldiń ekonomıkalyq damýy jáne álemdegi básekege qabilettiligi, kóbine bilim men ǵylymǵa táýeldi, osy jolda ýnıversıtetter sheshýshi ról atqarady. Aqparattyq jáne kommýnıkasııalyq tehnologııalar, bıotehnologııalar men jańa materıaldar, ıaǵnı ǵylym men tehnıkanyń jedel damýy – ekonomıkalyq ósý qarqynyn údetip, ony ulǵaıtatyn edáýir áleýetti qamtamasyz etedi. QazUAÝ otandyq aýylsharýashylyq bilim men ǵylymdy jan-jaqty damytýda júıeli jumys júrgizip, eldiń mamandarǵa suranysyna sáıkes bilim berý baǵdarlamalary spektrin turaqty túrde keńeıtýde. Mamandar daıyndaýdyń sapalyq deńgeıin arttyryp, tek Qazaqstanda emes, shet memleketterde de ózin moıyndatyp keledi. 2017 jyly ýnıversıtet Webometrics Ranking of World Universities reıtıng kórsetkishteri boıynsha qazaqstandyq joǵary oqý oryndary arasynda 3-oryndy ıelendi. Bul reıtıng Madrıdte ornalasqan Ispanııa ulttyq zertteý keńesiniń (CSIC) Cybermetrics Lab bazasynda jarııalanǵan. Reıtıng kórsetkishterinde ınternette ǵylymı qyzmet nátıjeleri ashyq jarııalanady jáne álem boıynsha 12 myńnan astam ýnıversıtettiń veb-ındıkatorlaryn qamtamasyz etedi. UI Green Metric ǵalamdyq reıtıngisi boıynsha ýnıversıtet 423 oryndy ıelenip, álemdegi 500 top-ýnıversıtetter qataryna endi. Indonezııa ýnıversıtetinde negizi qalanǵan bul reıtıngtik platforma «ekologııalyq taza» saıasatty engizýge jáne bilim berý keńistiginde is-áreket ózgeristerin basqarýǵa arnalǵan. 2018 jyly QS Quacquarelli Symonds (Anglııa) reıtıngisinde ýnıversıtet 651oryndy ıelendi. Bul baǵalaý júıesine saı, joǵary oqý orny ǵylymı-zertteýler salasyndaǵy bedeldilik, oqytýshylar quramynyń stýdentter sanyna qatynasy, silteme jasaý ındeksi, sheteldik stýdentter men sheteldik oqytýshylardyń úlesi sekildi kórsetkishter boıynsha baǵalanady. Jýyrda ǵana ýnıversıtettiń «Sý resýrstary jáne sýdy paıdalaný» salasyndaǵy bilim berý baǵdarlamalary Halyqaralyq KazSEE ınjenerlik bilim assosıasııasynyń evro-bakalavr, evro-master sanattary boıynsha sapa sertıfıkatyna ıe boldy.
Búginde ýnıversıtet eldiń AО́K salasyna qajetti joǵary bilikti mamandardy daıyndaýda kóshbasshylardyń birine aınaldy. Ýnıversıtette ǵylym, bilim jáne óndiris ıntegrasııasy elimizde 2002 jyly «AgroDamý» ǵylymı-óndiristik konsorsıýmy qurylǵan kezden bastalyp, búginde «Ekstenshn» júıesi engizildi. Sondaı-aq 22 myńnan asa sharýa qojalyqtaryn qamtıtyn Qazaqstandaǵy jalǵyz «Joǵary fermerlerdiń mektebi» qyzmet kórsetedi. Otandyq joǵary oqý oryndarynyń ishinde alǵashqylardyń biri retinde ýnıversıtet 2010 jyldan bastap jobalyq basqarýdyń halyqaralyq standarttaryn paıdalana otyryp, álemniń ǵylymı ortalyqtary men joǵary oqý oryndarynyń 13 halyqaralyq sarapshylarymen birlese otyryp ulttyq zertteý ýnıversıtetine transformasııalaný boıynsha júıeli jumys júrgizip keledi. 2015 jyly ýnıversıtet elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń arasynda alǵashqylardyń biri bolyp táýelsiz basqarýdy iske asyrý maqsatynda jańa uıymdastyrý-quqyqtyq formada qaıta qurylyp, BǴM qaramaǵynan AShM quzyryna ótip, sol jyly ýnıversıtette 8 ınnovasııalyq ortalyǵy, 6 ǴZI, 31 ınnovasııalyq zerthanadan turatyn úzdik halyqaralyq tájirıbeler men tehnologııalar tartý úshin Agrotehnologııalyq hab quryldy.
Qazirgi tańda QazUAÝ ǵylymı-bilim berý franchaızıngi transferti negizinde álemdik deńgeıdegi ýnıversıtet modelin qurýdy josparlaýda. Bul baǵytta sheteldik jetekshi joǵary oqý oryndarynyń tájirıbesi zertteldi. Mysaly, brıtandyq ýnıversıtetterde Azııa elderiniń 700 myńnan astam stýdenti óz elderinen shyqpaı-aq bilim alady. Brıtandyq ýnıversıtetterdiń kópshiligi shetelderde ózderiniń dıplomdaryn áriptes joǵary oqý oryndary arqyly usynady. Olar jergilikti oqý oryndarynda brıtandyq ýnıversıtettiń tolyq baǵdarlamasyn meńgerip, oqyp, dıplomyn alyp shyǵady. Malaızııa sııaqty elder sheteldik joǵary oqý oryndarynyń franchaızıng baǵdarlamalaryn óz ýnıversıtetterin jyldam damytý quraly retinde qoldanady. Qazaqstanda mundaı franshıza tájirıbesi bar. Máselen, Nazarbaev Ýnıversıteti Dıýk Ýnıversıtetimen (AQSh) bıznes bilim berý boıynsha jumys isteıdi.
Búginde QazUAÝ óziniń ınnovasııalyq damý jolynda álemdegi agrarlyq joǵary oqý oryndary arasynda 1-orynda turǵan Vagenıngen ýnıversıtetiniń (Nıderlandy) jáne QS reıtınginde 8-orynda turǵan Mıchıgan ýnıversıtetiniń (AQSh) tájirıbesine súıenedi. Jýyrda bizdiń ujymnyń ǵalymdary Vagenıngen ýnıversıtetinde bolyp, ózara tıimdi yntymaqtastyq týraly kelisimge kelip, bilim alýshylardy birlese oqytýdyń negizgi baǵyttaryn aıqyndady. Biz azyq-túlik tehnologııasy, azyq-túlik epıdemıologııasy jáne qoǵamdyq densaýlyq saqtaý, ósimdiktaný mamandyqtary boıynsha magıstranttardy tolyǵymen online rejiminde oqyta alamyz. Sonda 3-4 jyldan keıin túlekterimiz Vagenıngen ýnıversıtetiniń dıplomyn alyp shyǵatyn bolady. Sonymen qatar stýdentter men magıstranttar online rejiminde modýldik bilim berý kýrstary boıynsha bilim ala alady. Olar kásibı tájirıbeleri men zerthanalyq jumystaryn Vagenıngen ýnıversıtetiniń ǵylymı ortalyqtarynda ótkizedi. Aýyl kásipkerleriniń de online rejimde ózderiniń suraýlary boıynsha biliktilikterin jetildirýge múmkindikteri bar. Halyqaralyq LabEX formatyndaǵy zertteý baǵdarlamalary aıasynda AQSh-tyń Kornel, Mıchıgan jáne Nevada ýnıversıtetterimen jalpy quny 1 mlrd teńge bolatyn birlesken jobalar jasalady. Franshızany engizý nátıjesinde tıimsiz bilim berý baǵdarlamalaryn azaıtý, reıtıngilik kórsetkishi tómen oqytýshylardy qysqartý, úlgerimi nashar stýdentterdi oqýdan shyǵarý mehanızmderi qarastyrylady.
Qazirgi ýaqytta qos dıplomdyq baǵdarlamalardy iske asyrý maqsatynda Aleksandras Stýlgınskıs ýnıversıteti (Lıtva), Brest memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti (Belorýssııa), Pýtra ýnıversıteti (Malaızııa), Nıtrdaǵy Slovas agrarlyq ýnıversıteti (Slovakııa), Vaınshtefan ýnıversıtetimen (Germanııa) bakalavrıat pen magıstratýra deńgeıinde «Sý resýrstary jáne sýdy paıdalaný», «Taǵam qaýipsizdigi», «Bıotehnologııa», «Azyq-túlik ónimderiniń tehnologııasy», «Qaıta óńdeý óndiristeriniń tehnologııasy», «Agrarlyq tehnıka jáne tehnologııa», «Ekonomıka», «Jerdi melıorasııalaý, baptaý jáne qorǵaý», «Agrarlyq menedjment» mamandyqtary boıynsha kelisimder jasalýda. Buqaralyq ashyq onlaın-kýrstardy damytý boıynsha jumystar qolǵa alynyp, «jańa mamandyqtar atlasy» negizinde bilim berý baǵdarlamalary ázirlenýde.
2017 jyly Azııa damý bankiniń qoldaýymen sý resýrstaryn birlesip basqarý boıynsha Ortalyq (Sý haby) quryldy. Ortalyqtyń 15 zertteý zerthanasy resýrs únemdeýshi tehnologııalardy paıdalana otyryp sý resýrstaryn tıimdi basqarý máselelerin keshendi sheshýmen aınalysady. Jer haby aıasynda AQSh aýylsharýashylyǵy mınıstrligimen (USDA) birlese sandyq algortımdik taldaý júıesin paıdalana otyryp jaıylymdyq jerlerdiń tozýyn zertteý jáne baǵalaý ádistemesin engizý jobasy iske asýda. Agrobıznesti strategııalyq zertteý ortalyǵy qurylǵan, munda stýdentter ekinshi kýrstan bastap agroqurylymdardyń naqty derekteri boıynsha bıznes-josparlar ázirlep úırenedi. Dıplomdyq jáne ózindik jumystary óndiriske engiziletin startap-jobaǵa aınalady. Bıyl ǵana 200 startap usynylyp, 10 joba 150-den 1000 AQSh dollary kólemindegi syıaqyǵa ıe boldy.
Stýdent, magıstrant, PhD doktoranttardy oqytý barysynda, sondaı-aq Qazaqstannyń ońtústik jáne ońtústik-shyǵys óńirinde eldegi barlyq 177,5 myń sharýa (fermer) qojalyqtarynyń 80% shoǵyrlanǵandyqtan, AО́K mamandaryn qaıta daıyndaýda zamanaýı sıfrly tehnologııalardy paıdalaný maqsatynda Sıtýasııalyq ortalyq ashyldy. Sıtýasııalyq ortalyqty qosymsha jabdyqtaý aýylsharýashylyǵy salalarynyń tıimdiligin arttyrýǵa, agrarlyq sektordaǵy aqparattyq-saraptaý jáne boljaýdy jaqsartýǵa, GIS tehnologııalar, baǵdarlamalyq taldaý jáne úlken derekterdiń analıtıkasy negizinde jedel basqarý sheshimderin tıimdi, ári der kezinde qabyldaýǵa múmkindik beredi.
QazUAÝ Shyǵys Fınlıandııa ýnıversıtetimen birlese tamaq ónerkásibi úshin qosdıplomdyq baǵdarlama boıynsha magıstrler daıyndaıdy. Aǵymdaǵy jyldyń qazan aıynda memleketaralyq deńgeıde Elbasy N.Á.Nazarbaev óziniń Fınlıandııaǵa is-saparynda Shyǵys Fınlıandııa Ýnıversıtetimen magıstrler men PhD doktorlardy birlese daıyndaý týraly kelisimge qol qoıdy.
2018-2027 jyldary et ónimin óndirý malsharýashylyǵyn damytýdyń ulttyq strategııasy aıasynda ýnıversıtettiń oqý-tájirıbelik sharýashylyǵy bazasynda Brazılııa, Argentına, Jańa Zelandııa, Aýstralııa, AQSh jáne taǵy basqa sıyr etin eksporttaý boıynsha kóshbasshyǵa aınalǵan elderdiń tájirıbesi esebinen «Úlgili ferma» aımaqtyq tájirıbelik-oqytý ortalyǵy qurylady. Sandyq tehnologııamen jabdyqtalǵan 3 fermanyń ekeýi – iri qara, bireýi – qoı fermasy. Alynǵan málimetter ýnıversıtettiń Sıtýasııalyq ortalyǵynyń serverinde óńdelip, nátıjeleri fermerlerge mobıldi qurylǵylar arqyly jiberilip otyrady.
Almaty qalasynda aǵymdaǵy jyldyń 9-qarasha kúni aýylsharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligin arttyrýdyń negizgi faktory retinde agrarlyq bilim men ǵylymnyń sapasyn joǵarylatýǵa arnalǵan halyqaralyq forým ótedi. Depýtattyq korpýs, jetekshi agrarlyq kásiporyndar, salalyq odaqtardyń ókilderi, sheteldik jáne otandyq JOO men ǵylymı ortalyqtardyń jáne basqa da mekemelerdiń kórnekti ǵalymdary, sarapshylary bir alańda bas qosatyn bolady.
QazUAÝ aldynda álemdik deńgeıdegi ýnıversıtet qurý mindeti qoıylǵan. Bul maqsattaǵy jobalarymyzdy júzege asyrý bilim sapasyn arttyryp, ozyq sheteldik tájirıbelerdi ýnıversıtetke jáne Qazaqstannyń basqa da joǵary oqý oryndaryna engizý barysyn jedeldetedi. Osynyń nátıjesinde túlekterdi jumyspen qamtamasyz etý kórsetkishin 95%-ǵa jetkizý, al elimizdiń AО́K-tegi eńbek ónimdiligin 2,5 esege arttyrý josparlanyp otyr. Bizdiń ujym osy mańyzdy mindettiń tabysty oryndalýyna barlyq kúsh-jigerin jumsaıtyn bolady.
Áńgimelesken Almat ISÁDIL
