Jan-Fransýa PODEVIN, «Nıý-Iork Taıms»
Tomas FÝLLER, Keıd METS,
«Nıý-Iork Taıms» – San-Fransısko (AQSh)
Álemdegi eń apatty zilzalalar – 2008 jylǵy Qytaıdaǵy, 2010 jylǵy Gaıtıdegi, 2011 jylǵy Japonııadaǵy jer silkinisteri seısmıkalyq kartalarda qaýipsiz óńir retinde kórsetilgen aımaqta boldy.
Keıbir sarapshylardyń aıtýynsha, jasandy ıntellektiniń kómegimen qazir barynsha mol seısmıkalyq derekterdi saraptaý arqyly zilzalany tereńirek túsinýge múmkindik bar. Sondaı-aq ol onyń kúshin boljap, erterek eskertý jasaýǵa kómektespek.
«О́mirimde birinshi ret osy máselede ilgerileýdiń bolatynynan úmittenemin», deıdi Los Alamos ulttyq zerthanasynyń ókili Pol Djonson.
Jasandy ıntellektige súıenetin jańa zertteý neırondyq júıege negizdelgen. Mundaı tehnologııalar dıdjıtal kómekshi men júrgizýshisiz kólik salasyna qarqyndy ózgeris ákeldi. Neırondy jeli ózdiginen úırenetin keshendi matematıkalyq júıe retinde jasalǵan.
Ǵalymdardyń sózine qaraǵanda, seısmıkalyq derekter aýdıo datalarǵa uqsas. Mundaı aýdıolardy Amazon sekildi kompanııalar neırondy jeliler arqyly Aleksa tárizdi sıfrly kómekshilerdiń aıtylǵan buıryqty múltiksiz anyqtaýy maqsatynda qoldanady.
Zilzalaǵa saraptama júrgizgende kompıýter ǵalymǵa emes, taý bolyp úıilgen derekterge arqa súıeıdi. «Sóz tizbekteriniń ornyna biz is-qımyl ólshemderin qoldanamyz. Iаǵnı derekterden dybysty anyqtaǵandaı baılanystardy izdeımiz», deıdi Kalıfornııadaǵy Tehnologııa ınstıtýtynyń zertteýshisi Zakarı Ross.
Garvard ýnıversıtetiniń professory Brendan Meıd Google kompanııasynda taǵylymdamadan ótkennen keıin osy tásilge tereńinen úńile bastady. Ol shákirtterimen birge neırondy jelini qoldanyp, zilzala saraptamasyn burynǵyǵa qaraǵanda 500 ese jyldamdyqpen oryndap shyqty. Buryn birneshe kúndi alatyn sharýa sanaýly mınýttyń ishinde aıaqtaldy.
Doktor B.Meıd mundaı jasandy ıntellekt tásilderi jańa múmkindikterge jol ashatynyn da anyqtady. Osy kúzde ol Google jáne Garvardtaǵy basqa zertteýshilermen birge neırondy jeliniń zilzalanyń artynan bolatyn silkinisterdi anyqtaýdyń joly kórsetilgen ǵylymı jumysyn jarııalady.
Onyń paıymdaýynsha, mundaı joba jer silkinisin zertteý ǵylymyna úlken ózgeris ákelmek.
«Qazir tehnologııa adamdarmen birdeı, tipti olardan da jaqsyraq nátıje kórsetetin deńgeıge jetti», deıdi doktor Z.Ross.
Japonııa men Meksıkada erte eskertý júıesi bar. Kalıfornııa da óziniń nusqasyn jasap shyqty. Ǵalymdardyń sózine sensek, jasandy ıntellekt júıeniń naqtylyǵyn jaqsartyp, jer qyrtystarynyń qozǵalysy men baǵytyn anyqtaýǵa kómektesedi. Sonymen qatar erterek eskertý jasap,
aýrýhana jáne basqa da ınstıtýttardyń ázir bolýyna múmkindik bermek.
Neırondy jeli derekterden tanys belgilerdi anyqtaýda eshkimge des bermegenimen, tektonıkalyq qabattar janasqanda shyǵatyn dybystar sekildi jańa sıgnaldardy tabý barysynda qıyndyqqa kezigedi.
Áıtse de, Doktor Djonson bastaǵan áriptester «kez kelgen orman» dep atalatyn kompıýterdiń ózdiginen úıreýine jaǵdaı jasaıtyn tásil zerthana jaǵdaıynda beıtanys sıgnaldardy anyqtaǵanyn kórsetti. Bir tájirıbede tektonıkalyq qabattan shyqqan, ǵalymdar maǵynasyz sanaǵan dybysty dál anyqtady. Bul jer silkinisiniń qashan bolatynynan habar beredi.
Tokıo ýnıversıtetiniń ustazy Robert Geller sekildi ǵalymdar jasandy ıntellektiniń boljamdy jaqsartatynyna kúmánmen qaraıdy. Ol buǵan deıingi zilzalalar arqyly jańa jer silkinisin anyqtaýǵa bolatynyna senbeıdi. Ol jer silkinisi kútpegen jerden bolmaǵanda ǵana jasandy ıntellektiniń paıdasyn kóremiz dep esepteıdi.
«Eshqandaı jolyn kórip turǵan joqpyn. Eger bolashaqty boljaı almasańyz, sizdiń gıpotezańyz qate», deıdi doktor R.Geller.
© 2018 The New York Times News Service
Maqalany aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
