Bı men bıshiden taraǵan sol sáýleniń qýaty kórermenniń ishki aǵzasyndaǵy qarańǵy qaltarystarǵa jaryǵyn jaqqandaı, lezde kóńili kóterilip, ómirden qýanysh tapqandaı bolatyny bar. San túrli qozǵalystyń syry, tili bolatynyn, kórermenniń onyń «birdeńe» aıtqysy keletinin júregimen sezinip, uǵynyp qalýǵa ózi-aq umtylatyny sodan. Áıteýir eligedi, shalqıdy, qýanady. Osyndaı qudiretke ıe bıdiń úlken qasıeti, onsyz da tapjylmaı tamashalaıtyn kórermenin bir tynyspen ustaıtynynda. Demin ishine tartyp alǵan kórermen damylsyz qozǵalyp júrgen daryndardyń sheberliginen bı fılosofııasyn túsindirmese de, óz túısigimen tanyp alady. Adamı jyly sezimderdi oıatyp, tolqyn-tolqyn tebirenis qushaǵynan bosatpaıtyn «Saltanatty» osy sheberligi úshin de qurmetteýge bolar.
Bı áleminiń tylsymyna boılatyp, alpys jyldan artyq ónersúıer qaýymdy tánti etip kele jatqan «Saltanat» memlekettik bı ansambliniń repertýaryna jańalyq engenin, shyǵarmashylyq jaǵynan jetile túskenin ańdamaı qalý múmkin emes. Búgingi «Saltanattyń» bıinde baıaǵy jún sabap, kıiz basyp, urshyq ıirgen elementter atymen joq, sartap bolǵan sıýjetterdiń ornyn ulttyq bıdiń zamanaýı qııalmen baıytylǵan názik nusqalary almastyrǵan. Sondyqtan bolar, «Saltanattyń» árbir shyǵarmashylyq keshi, jyl sońynda uıymdastyratyn esep berý konsertteriniń bári de «bravomen» bastalyp, «bıspen» aıaqtalatynyna ózderi de, almatylyqtar da ábden úırengen. Abaı atyndaǵy Opera jáne balet teatrynda ótken Astananyń 20 jyldyǵy aıasynda uıymdastyrylǵan «Saltanattyń» kezekti keshine 80-ge jýyq bıshisi tegis tartyldy. Boıjetkeni men bozbalasy túgili aılar boıy joryqta júrip, jaýyn jeńip aýylyna oralǵan batyrynyń ózi jeńisti oljalap, mereıiniń tasyp kelgenin áýdemjerden atynan túsip, bıleı basyp kelýimen bildirgende, saýyqshyl qazaqtyń bıden syrt qalýynyń múmkin emestigin «Saltanat» jyldar boıy dáleldeýge tyrysyp kele jatyr. Sol qalyptasqan qasań uǵymǵa «Bı dýman», «Aldar kóse», «Baqsy», «Dombyra týraly án», «On alty qyz», «Shattyq» bıleri qarsylyq kórsetkendeı, án aıtqan qazaqtyń bıleı de alatynyn ult bolmysyna oraılas qozǵalystarmen, erekshe oı túıinimen dál taýyp beıneleıdi.
Dúnıeniń túkpir-túkpirine bı ónerin nasıhattap júrgen uıymshyl ujymnyń repertýarynda álem halyqtarynyń 150-ge jýyq bıi bar. Sonyń ishinde moldavan bıi, ýkraınnyń «Gopak» bıi, ózbektiń «Horezm» bıi, «Túrik» bıi, «Grek» bıi, «Sygan» bıi sol halyqtardyń dúnıetanymynan týǵan, bolmysymen, minezimen úılesim tabatyn qımyl órnekteri arqyly osy ulttardyń taǵdyryn tanytyp, tirshiligin kóz aldymyzǵa ákeldi. Ár ulttyń etnografııasy eń aldymen onyń bıinen kórinis tabatyny osyndaıda moıyndalady. Bul keshte kórermen sahnadan ǵajap bılerdi tamashalaýymen qatar, ár halyqtyń qyzyldy-jasyldy keremet kostıýmderimen tanysty. Ansambldiń balet ártisteri Azamat Asqarov, Raýshan Qundyqova, Suńqar Bolat, Dinmuhammed Kaharbekov, Maqpal Nanaeva, Eskendir Tergemisov, Laýra Úrkinbaeva, Erjan Sarmanov, Ǵazız Jánibekov, Venera Fahretdınova, Denıs Vıtchenko jáne taǵy da basqalary qazaqtyń bı ónerinde kásibı jeke ártisterdiń de ósip kele jatqanyn baıqatty. Groznyı qalasyndaǵy áıgili bıshi Mahmud Esambaev atyndaǵy Halyqaralyq bı konkýrsynyń Gran-prı júldegeri Ernur Qaryqboldyń óneri kórermenge uzaq qol soqtyrdy.
«Saltanat» memlekettik bı ansambliniń eki saǵatqa jýyq kórsetken bıik óneri «bı» dep atalatyn álemdi erkin aralatyp, ishki rýhanı álemmen úılesim qurǵyzyp, adamnyń estetıkalyq mádenıetin arttyratynyn, boıdaǵy buǵyp jatqan ıgi qasıetterdi oıata alar kúshi baryn kórsetti. Bul jolda ansambldiń kórkemdik jetekshisi, bas baletmeısteri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Gúlsáýle Orýmbaevanyń ulttyń horeografııalyq murasyn uqyptylyqpen saqtap, biregeı obrazdar týdyra otyryp, halyq bıin jemisti damytyp kele jatqanyn atap ótý oryndy. Kórermen tilsiz ónerge tik turyp qol soqty, al bul qoldaý jańa shyǵarmalardy dúnıege ákelýge qanattandyratyn eń sáýleli sát.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
