Bes áleýmettik bastama: Atqarar is az emes

Salyq júktemesi jeńildetildi

Aldymen Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev «7-20-25» ıpotekalyq baǵdarlamasy boıynsha atqarylyp jatqan jumystardy jipke tizdi. Onyń aıtýynsha, halyqty turǵyn úımen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan baǵdarlamaǵa 8 bank qatysýda. 17 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha baǵdarlama aıasynda 52 mlrd teńgege 4350 ótinim maquldandy. D.Aqyshevtyń baıandamasynda aldaǵy ýaqytta atalǵan baǵ­dar­lamany jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan usynystar boldy. Onyń aıtýynsha, elimizdegi damýy qarqyndy óńirlerdegi demografııalyq ósim men halyqtyń kóshi-qon qozǵalysy turǵyn úıge suranystyń artýyna yq­pal etedi. Ekinshiden, «Nurly jer» baǵdarlamasy arqyly salyn­ǵan baspanalardy aldymen osy baǵdarlama boıynsha kezekte turǵandarǵa, sosyn turǵyn úı qu­rylys jınaq bankiniń salymshy­laryna jáne «7-20-25» baǵdar­lamasyna qatysýshylarǵa satý múmkindigin qarastyrý usynyldy.

Bes áleýmettik bastamanyń ekin­shi baǵytyn iske asyrý aıa­synda jalaqysy tómen jumys­shy­lardyń eńbekaqysyn kóbeıtý úshin olardyń salyq júktemesin azaıtý boıynsha atqarylyp jat­qan jumystar týraly Ulttyq eko­nomıka birinshi vıse-mınıstri Rýslan Dálenov baıandady. Onyń aıtýynsha, zańnamalyq ózgerister 2019 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap kúshine endi, salyq tóleý­shi­lerdiń arasynda túsindirý ju­mystary júrgizilip, jergilikti bıýdjetterdiń shyǵyndaryn óteý kózdelgen. R.Dálenovtiń aıtýynsha, elimizdegi jalaqysy 25 aılyq eseptik kórsetkishten, ıaǵnı 63 125 teńgeden tómen jumysshylar úshin salyq júktemesi 10 ese tómendetildi. 

− Eskeretini, salyqqa qa­tys­ty bul sheshim jergilikti bıýd­jet­tiń shyǵyndalýyna ákelmek. Osyǵan oraı atalǵan shyǵyn­dar respýblıkalyq bıýdjet ko­mıs­sııasynyń otyrysynda qara­lyp, maquldandy. Respýblı­ka­lyq bıýdjette transfertter kóz­del­gen. Osylaısha, jergi­likti bıýd­jet­terdiń kiristeri jeńil­dikter arqyly azaımaıtyn boldy, – dedi Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri.

5 myń oryndyq jataqhana salynady

«Prezıdenttiń bes áleýmettik bas­tamasyn» iske asyrý barysyn qaraý aıasynda joǵary bilim berýdiń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý, sondaı-aq stýdent jastardyń ómir súrý jaǵdaıyn jaqsartý boıynsha Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev baıandady.

Mınıstrdiń aıtýynsha, ót­ken jyly grant sany 20 myń­ǵa kóbeıgen. Memlekettik grant­qa oqýǵa túskenderdiń 50%-y teh­nıkalyq mamandyqtar bo­ıynsha (34 myń) bilim alýda. Olar­dyń ishinde aqparattyq-kommý­nı­kasııalyq tehnologııalar, kıber­qaýipsizdik, radıotehnıka jáne elektronıka sekildi eńbek naryǵy úshin mańyzdy baǵyttar bar. «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha aýyl jastaryna 5 myń grant berý qarastyrylǵan. Granttardyń sha­mamen 20%-y muǵalimderdi daıar­laýǵa, onyń ishinde tildik bilik­tilikti kúsheıtýge baǵyttalyp otyr.

Sonymen qatar E.Saǵadıev atalǵan mınıstrlik jataqha­na­larda jańa oryndardy berý jumys­taryn jalǵastyryp jatqa­nyn aıtty.

– Bıyl 5 myń oryndy paı­da­lanýǵa berýdi josparlap otyrmyz. 3 jarym aı ishinde bizge 11 myńnan astam orynǵa 20 óti­nish túsip, 6 myń 500 orynǵa 12 shart jasaldy. Qazirgi esep boıyn­sha 5 myń oryn tolyǵymen bıyl beriledi. Osy aıdyń sońyna deıin 4 600 oryn­ǵa taǵy 8 shart jasaý jospar­lanýda. Bul jobalar kelesi jy­ly qoldanysqa beriledi, – dedi E.Sa­ǵadıev. Buǵan qosa, Almaty, Shymkent qalalary, Atyraý, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan jáne Túrkistan oblystaryndaǵy bilim berý uıymdary óz qarajaty esebinen 10 jataqhanany sa­lady. Mınıstrdiń dereginshe, 107 joba boıynsha qarjylandyrý kózderi anyqtalǵan. 50 jobany joǵary oqý oryndary men bank­terdiń qarajaty esebinen, 57 jobany ınvestorlardyń qarajaty esebinen iske asyrý josparlanyp otyr.

− Jalpy alǵanda, Memleket bas­shysynyń úshinshi bastamasy josparlanǵan merzim aıasynda júzege asyrylyp jatyr, ony tu­raqty baqylaýda ustap otyr­myz, – dep túıindedi sózin E.Saǵa­dıev.

14 myń adamǵa shaǵyn nesıe berildi

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Tórtinshi áleýmettik bastama aıasynda «Sha­ǵyn nesıe berýdi kóbeıtý» baǵy­tyn oryndaý boıynsha Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mı­nıstri M.Ábilqasymova, Aýyl sha­rýashylyǵy birinshi vıse-mı­nıstri A.Evnıev jáne Ulttyq eko­nomıka birinshi vıse-mınıs­tri R.Dálenov baıandama jasa­dy. Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstrligi keltir­gen aqparatqa súıensek, byl­tyr elimizde baǵdarlamany qarjy­lan­dyrý boıynsha aýyldarda – 14 mlrd, qalalarda 6 mlrd teńgege nesıe berý ulǵaıtyldy.

– Qosymsha bólingen qara­jat­ty esepke alǵanda, shaǵyn ne­sıe berýdiń jalpy somasy 62 mlrd teńgeni qurady. Onyń ishin­de 45 mlrd teńge aýyldyq jer­lerge (73%) jáne 17 mlrd teńge (27%) qalalyq jerlerge jibe­rildi. 2018 jylǵa arnalǵan shaǵyn nesıemen qamtý jospary 14 myń adamdy qurady, – dedi mınıstr M.Ábilqasymova. Aıta keterligi, aýyl sharýashylyǵy salasynda nesıe berý kólemi de artyp otyr. Mysaly, mal sha­rý­a­shylyǵyn damytýǵa – 76%, ósim­dik sharýashylyǵyn damytýǵa – 2,7%, qus sharýashylyǵyn damy­týǵa – 2,2%, kólik jáne qoımalaý salasyna – 6%, óńdeý ónerkásibi salasyna – 2%, basqa da qyzmet túrleri boıynsha 5,6% shaǵyn nesıe berilgen.

Gaz tartý kóktemde bastalady

Bes áleýmettik bastamany iske asyrý aıasynda «Saryarqa» magıstraldy gaz qubyryn salý jobasynyń aǵymdaǵy jaǵdaıy týraly Energetıka mınıstri Q.Bo­zymbaev baıandady. Onyń aı­týynsha, 2018 jylǵy 19 qara­shada «AstanaGaz» QMG» AQ men «Qaz­QurylysServıs» MGQK» AQ arasynda «Saryarqa» magıs­traldy gaz qubyryn salý týraly ke­lisimshartqa qol qoıyldy. Kestege sáıkes bir mezgilde bes jelilik aǵyndy júzege asyrý arqyly ma­gıstraldy gaz qubyryn salý jos­parlanyp otyr. Montajdaý jáne qubyr gıdrosynaýyn júr­gi­zý arqyly magıstraldy gaz quby­rynyń jelilik bólikterin salýdy aıaqtaý 2019 jyldyń sońyna qa­raı belgilendi. Merdigerdiń teh­nıkasyn, jabdyqtary men jumysshylaryn jumyldyrý bıyl­ǵy qańtardyń sońynda basta­lady. Trassany daıyndaý 27 aqpanda bastalmaq. Bul ret­te jelilik qubyrdyń birin­shi partııasyn jetkizýdi osy jyl­ǵy naýryzda bastap, tamyzda aıaq­taý josparlanyp otyr. Jeli­lik qubyrlardyń dánekerleý ju­mys­tary 21 naýryzda bastal­maq. Q.Bozymbaevtyń aıtýyn­sha, qazirgi tańda Astana qalasy, Aq­mola jáne Qaraǵandy oblys­tarynyń ákimdikteri gaz taratý je­lileriniń birinshi kezegin salýdyń jobalyq-smetalyq qujattamasyn (JSQ) aıaqtaǵan. Joǵaryda kór­se­tilgen jobalar boıynsha JSQ-ǵa «Memsaraptama» RMK-niń ke­shendi vedomstvodan tys sarap­ta­masynyń oń qorytyndysy alynǵannan keıin Energetıka, Qarjy mınıstrlikteri múddeli memlekettik organdarmen jáne uıymdarmen birlesip, zańnamada belgilengen tártipte «Saryarqa» magıstraldy gaz qubyry tras­sa­synyń boıyndaǵy eldi mekenderge gaz taratý jelilerin salý­dy qarjylandyrý máselesin pysyqtaıtyn bolady.

Mınıstrlerdiń kezekti baıan­damalarynan keıin  Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev Memleket basshysy júktegen min­detterdiń oryndalýyn baqylaýda ustaýdy tapsyrdy. Birinshi bas­tama boıynsha «7-20-25» baǵ­darlamasynyń kedergilerin joıyp, iske asyrý barysyn je­del­detý qajettigin, úshinshi bastamadaǵy jataqhanalar salý boıyn­sha jospardyń ýaqtyly oryn­dalýyn, tórtinshi bastamaǵa qatys­ty – shaǵyn nesıeler bo­ıynsha josparly kórsetkishterge qol jetkizý qajettigin, onyń ishin­de qalaly jerlerde nesıe be­rýdi arttyrý kerektigin nazar­ǵa aldy. Úkimet basshysy besin­shi baǵyttaǵy  «Saryarqa» gaz qu­by­ryn ýaqtyly salyp, iske qosýdyń asa mańyzdy ekenin de shegelep aıtty.

Otandyq kásipkerler quqyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalady

Jıynda memlekettik satyp alýlar men kvazımemlekettik sek­tor sýbektileriniń satyp alý máseleleri de qaralǵan bolatyn. Bul másele boıynsha Qarjy mı­nıstri Á.Smaıylov baıandama ja­sap, ótken jyly memlekettik jáne kvazımemlekettik sektor­dyń satyp alýlarynyń jalpy kó­lemi 9,2 trln teńgeni quraǵa­nyn jetkizdi. Onyń ishinde: memle­kettik satyp alýlar – 3,6 trln teńge, «Samuryq-Qazyna» qory shama­men 5 trln teńge jáne ózge ult­tyq kompanııalardyń satyp alý­lary 600 mlrd teńgege jýyq. Osy­laısha memlekettik jáne kva­zı­memlekettik satyp alýlardyń 2018 jylǵy kólemi 2017 jylǵa qaraǵanda 3,4%-ǵa joǵary.

Jıynda sóz alǵan «Ata­meken» UKP basqarma tóraǵasy A.Myr­zahmetovtiń aıtýynsha, mem­lekettik satyp alýlar men kvazı­memlekettik sektor sýbek­ti­leriniń satyp alý máseleleri otan­dyq kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaýǵa, olardyń biliktilikterin arttyrýǵa oń yqpal etpek.

Máseleni qaraý qorytyndysy boıynsha B.Sa­ǵyntaev bul baǵytta aýqymdy ju­mys atqarylǵanyn atap ótti. Elimizdegi bıznes-ahýal­dy jaq­sartýǵa yqpal etetin, memlekettik satyp alýlar sala­syn­daǵy negizgi máselelerdi she­shýge baǵyttalǵan túzetýler engi­zildi. Osyǵan oraı barlyq mem­le­kettik organdar, óńirlerdiń ákim­dikteri ulttyq stan­darttardy kór­setý, bir kóz­den satyp alý kó­leminiń ósýi­ne jol bermeý tur­ǵysynan otan­dyq taýar óndi­rý­shilerdi qol­daý talapta­ryn saqtaý sharalaryn qabyldaýy tıis. Qarjy mınıs­tr­ligine osy Zań boıynsha keń aý­qymdy aqpa­rat­tyq-túsindirý ju­mys­taryn júr­gizý jáne qajetti zańǵa qosalqy ak­tilerdi qabyldaý tapsyryldy.

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»