«Ústimizdegi jylǵy qańtar aıynda Qaraǵandy oblysynyń Nura aýdanynda «Ohotzooprom» BP» respýblıkalyq memlekettik qazynalyq kásipornynyń ınspektory Erlan Nurǵalıevtyń qyzmet babynda brakonerlerdiń qolynan qaza taýyp, ınspektor Petr Nısyktyń aýyr jaraqat alýy jurtshylyqtyń narazylyǵyn jáne ashý-yzasyn týǵyzdy. Bul oqıǵa Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti depýtattarynyń arasynda da úlken talqyǵa tústi.
Parlament Senatynyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń músheleri qandy oqıǵanyń oryn alý sebebin jan-jaqty taldaı otyryp, mynadaı qorytyndyǵa keldi:
Birinshi, elimizde janýarlar dúnıesin qorǵaý salasynda qordalanǵan túıindi máselelerdi sheshý jolynda batyl qadamdar jasaý. Sonyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginen osy oraıdaǵy ýákilettikterin tolyqqandy atqarýyn talap etý.
Ekinshi, memleket aýmaǵynda sırek kezdesetin jáne joǵalyp ketý qaýpi bar ań-qus túrlerin saqtaý jáne olardyń sanyn kóbeıtý úshin qoldanystaǵy tıisti zańnamalyq aktilerge túbegeıli ózgerister men tolyqtyrýlar engizý.
Osy eń basty eki másele oń sheshimin tabý úshin mynadaı jaǵdaılarǵa nazar aýdarýyńyzdy suraımyz. Búgingi tańda «Ohotzooprom» BP» RMQM, janýarlar dúnıesin qorǵaıtyn aýmaqtyq organdar men rezervattardyń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıy eshqandaı syn kótermeıdi. Olardyń jaýapkershiligine bekitilgen tehnıkalardyń 60 paıyzǵa jýyǵynyń ábden tozyǵy jetken. Qoldaǵy bar sanaýly tikushaq orman sharýashylyǵyna ǵana paıdalanylady, al janýarlar dúnıesin qorǵaý olardyń qyzmetine jatqyzylmaǵan.
Inspektorlar qazirgi zamanaýı baılanys, alystan kórý jáne basqa da spesıfkalyq quraldarmen jabdyqtalmaǵan. Onyń ústine eldiń shetinde, jeldiń ótinde táýekelge bel býyp júrgen ınspektordyń ortasha aılyq eńbekaqysy shamamen 60-70 myń teńge. Soǵan qaramastan ınspektorlarǵa eshqandaı áleýmettik artyqshylyqtar qarastyrylmaǵan.
Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Qaýlysymen aýlaýǵa tyıym salynǵan kıikter elimizdiń 100 mıllıon gektardan astam aýmaǵyn meken etedi. Árbir ınspektorǵa shaqqanda shamamen 6 mıllıon gektardan keledi. Vahtalyq ádispen jumys jasaıtyn ınspektorlardan quralǵan 36 top eki aýysymǵa bólingen. Ár topta nebary 6 ınspektor jáne 2 avtokólik. Sondyqtan júkteme mólsheri shamadan tys, ıaǵnı, eki ese kóp.
Osynyń saldarynan qarý men baılanys quraldarynyń jańa úlgilerimen jaraqtanǵan brakonerler aldynda ósimdikter men janýarlar dúnıesin qorǵaıtyn saqshylarymyz materıaldyq jáne tehnıkalyq jaǵynan dármensiz.
Brakonerlik qylmys dalalyq jolda júrýge qolaıly ári júrdek kólikterdiń kómegimen júzege asyrylady. Zań talaptary boıynsha ol kólikter qylmys quraly bolyp esepteletindikten memleket paıdasyna tárkilenýi qajet. Alaıda, qorshaǵan ortaǵa, tabıǵat ıgiligine esepsiz shyǵyn keltirgen brakonerdiń basym kópshiligi jeńil jaza alýmen shektelip, kólik quraldary keıin qaıtarylyp beriledi. Eger olardy kólikterge ıelik quqyǵynan aıyryp, qylmysqa qatysty kólikter men basqa da quraldar eshqandaı ymyrasyz tárkilense brakonerlerlik qylmysqa birden-bir tosqaýyl qoıylar edi.
Sonymen birge, brakonerlerdiń zań quryǵynan ońaı qutylyp ketý derekteri jıi kezdesýde. Máselen, sońǵy úsh-tórt jyl ishinde 3 myńǵa jýyq kıik atylsa, tabıǵı ortaǵa 3,5 mıllıard teńge zııan keltirildi. 800-den astam kúdikti adam ınspektorlardyń qolyna túsken bolsa, olardyń 17-si ǵana sot sheshimimen bas bostandyǵynan aıyrylyp, 158-iniń bas bostandyǵy shekteldi. Brakonerlerge qatysty qozǵalǵan qylmystyq istiń jartysynan astamy dáıekti aıǵaqtar joq degen jeleýmen sot otyrystaryna jetpeı, qysqartylyp otyrǵan. Mundaı jaǵdaıdy, ádiletsizdikti kórip otyrǵan ınspektorlardyń jańa, jas býyny bul qyzmetke kele me?
Osy atalǵandardy túıindeı kele, memleket aýmaǵynda «Qyzyl kitapqa» engizilgen sırek kezdesetin jáne joǵalyp ketý qaýpi bar ań-qus túrlerin saqtaý jáne olardyń sanyn kóbeıtý úshin qoldanystaǵy birqatar zańnamalyq aktilerge mynadaı ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi usynamyz, atap aıtqanda:
1) janýarlar dúnıesine zııan keltirýshilerdiń ústinen qozǵalǵan qylmystyq is boıynsha júrgiziletin tergeý amaldarynyń, sot saraptamalarynyń sapasyn jaqsartý jáne baqylaý men qadaǵalaý sharalaryn kúsheıtý;
2) brakonerlik áreketterge qoldanylǵan kólik túrlerin tárkileý jáne sot sheshimi boıynsha olardy «Ohotzooprom» BP» RMQM, janýarlar dúnıesin qorǵaıtyn aýmaqtyq organdar men rezervattardyń quzyryna ótkizý;
3) ınspektorlardyń qyzmet barysynda qarý qoldaný erejelerin naqty aıqyndaý, osy baǵyttaǵy ýákilettikterin qaıta qaraý;
4) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen kıik aýlaýǵa qatań tyıym salynǵanyn jáne ishki rynokta suranysqa ıe emes ekendigin eskere otyryp, kıik múıizin jasyryn saýda aınalymyna túsirýge jol bermeý. Osyǵan baılanysty, ortalyq quqyq qorǵaý organdary, keden jáne shekara qyzmeti birlesip, keshendi sharalar belgileý. Qajet bolǵan jaǵdaıda, «Qyzyl kitapqa» engizilgen janýarlar men sırek kezdesetin jáne joǵalyp ketý qaýpi bar ań-qustardy aýlaýǵa birqatar óńirlerde moratorıı engizý múmkindigin qarastyrý jáne olardan alynǵan ónimderdi (sonyń ishinde kıik múıizin) alý, satý jáne shekaradan tys jerlerge ótkizý áreketterin brakonerlik qylmys belgileri retinde qaralýyn zańdastyrý;
5) janýarlar dúnıesin qorǵaýshy ınspektorlardyń eńbek jáne turmys jaǵdaıyn jaqsartý, eńbekaqylaryn kóbeıtý;
6) osy salaǵa fızıkalyq jáne ıntellektýaldyq jaǵynan jetilgen, kez-kelgen tótenshe jaǵdaıǵa ázir, synaqtan ótken mamandar daıarlaý;
7) «Ohotzooprom» BP» RMQM, janýarlar dúnıesin qorǵaıtyn aýmaqtyq organdar men rezervattardyń tıimdi jumysyn qamtamasyz etý úshin olardyń sapaly materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn qalyptastyrý, ınspektorlardy qazirgi zamanaýı baılanys, alystan kórý, basqa da spesıfkalyq quraldarmen jabdyqtaý jáne tolyq áleýmettik paketpen qamtýǵa respýblıkalyq bıýdjetten qarjy qarastyrý»
Sonymen qatar Senat depýtaty joǵaryda atap kórsetilgen máselelerge baılanysty sheshim qabyldap, tıisti zańǵa sáıkes belgilengen merzimde jaýap berýin surady.
