Konvensııaǵa 2018 jylǵy 12 tamyzda Aqtaý qalasynda ótken besinshi Kaspıı sammıtiniń barysynda Qazaqstan, Ázerbaıjan, Iran, Reseı jáne Túrikmenstan prezıdentteri qol qoıǵan bolatyn.
Konvensııanyń maqsaty Kaspıı teńizin, onyń sýyn, túbin, qoınaýyn, tabıǵı resýrstary men teńiz ústindegi áýe keńistigin paıdalanýǵa qatysty taraptardyń quqyqtary men mindetterin aıqyndaý jáne retteý bolyp tabylady.
Konvensııa Kaspıı teńiziniń ulttyq aýmaqtarynyń, ıýrıdıksııasynyń jáne egemendiginiń arajigin bólýge, qoınaýyn paıdalanýǵa quqyqty júzege asyrýǵa, tranzıt pen tasymaldaýǵa, sý asty turba qubyrlary men baılanys jelilerin júrgizýge, tabıǵı ortasy men bıologııalyq resýrstaryn qorǵaýǵa baılanysty máselelerdi retteıdi. Qazirgi zamanǵy qaýipter men qaterlerge qarsy turý, tótenshe jaǵdaılardy eskertý jáne joıý, Kaspıı mańy elderiniń áskerı qyzmeti turǵysynda qaýipsizdik máselelerine jeke nazar aýdaryldy.
Konvensııaǵa sáıkes, Kaspıı teńiziniń aıdyny túrli tártiptegi aımaqtarǵa bólinedi. Taraptar eni 15 mılden aspaıtyn kólemde aýmaqtyq sýdy belgiledi, olardyń syrtqy shekarasy memlekettik shekara mártebesinde bolady. Aýmaqtyq sýlarǵa on mıldik balyq aýlaý aýmaǵy kiredi, onda ár memlekettiń kásippen aınalysýǵa quqyǵy bar.
Konvensııa depozıtarııi bolyp tabylatyn Qazaqstan Respýblıkasy besinshi ratıfıkasııalaý gramotasyn alǵan kúnnen bastap kúshine enedi.
Senat Tóraǵasy Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi týraly konvensııany ratıfıkasııalaýdyń erekshe mańyzyn atap ótti. «Bul óte mańyzdy qujat. Syrtqy ister mınıstrligi 20 jyl boıy kelissózder ótkizdi. Aqyry 5 memleket oń nátıjege keldi. Sondyqtan tarıhı oqıǵa dep kúmánsiz aıtýǵa bolady», - dedi Q.Toqaev.
Kaspıı konvensııasynyń ratıfıkasııalanýyna qoldaý bildirip, sóz alǵan senator Mıhaıl Bortnık Kaspıı máseleleriniń sheshilýindegi Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń basty róli halyqaralyq qoǵamdastyqta moıyndalǵanyn atap ótti.
«Qaralyp otyrǵan Konvensııa budan bylaıǵy yntymaqtastyqtyń negizi quralatyn tuǵyrnama retinde basty qujat bolyp tabylady. Qabyldanǵan Konvensııaǵa jaǵalyq memleketterdiń ulttyq zańnamalaryn sáıkes keltirý jónindegi aýqymdy jumystardy atqarýǵa týra keledi, qazirdiń ózinde Kaspııdegi ekonomıkalyq, kólik-logıstıkalyq, ekologııalyq jáne yntymaqtastyqtyń basqa da túrlerin tereńdetý jáne keńeıtýge zor múmkindikter ashylyp jatqanyn aıtýǵa bolady», - dedi M.Bortnık.
Senator sý aıdynynyń ekologııalyq tepe-teńdigin qalpyna keltirý jáne saqtaý qajettigin atap ótti. M.Bortnıktiń pikirinshe, Kaspıı mańyndaǵy barlyq memleketterdiń ózara tıimdi tyǵyz qarym-qatynasy ekologııalyq máselelerdi sheshýdiń birden-bir joly bolyp tabylady.
«Máselen, qazirdiń ózinde bekire aýlaýǵa nóldik kvota qoldanylyp otyr. Sonymen birge, bul kvotanyń oryndalýyna monıtorıng jáne taldaý jasaý tetikterin ázirleý kerek. Konvensııaǵa, sondaı-aq buryn qabyldanǵan qujattarǵa súıene otyryp Kaspıı mańy elderi Kaspıı ekologııasyn qalpyna keltirý jáne qorǵaý salasyndaǵy úılestirilgen ári júıeli saıasatty júrgize alady», - dedi Mańǵystaý oblysynan saılanǵan senator.
Palata 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalady.
Bul Hattama Eýrazııalyq eknomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń basshylary 2018 jyly 15 naýryzda Máskeý qalasynda qol qoıǵan bolatyn. Hattamanyń maqsaty 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly sharttyń 10-babynyń 2-tarmaǵyna Joǵarǵy keńestiń quramyna múshe memlekettiń basshysy ǵana emes, sonymen birge óz memleketiniń zańnamasyna sáıkes Joǵarǵy keńestiń quzyretine kiretin máseleler jóninde sheshimderdi qabyldaý ókilettikteri berilgen múshe memlekettiń úkimet basshysyn qosý múmkindigin belgileý bóligine ózgeris engizý bolyp tabylady. EAEO týraly shartqa ózgeris engizý qajettigi Armenııa Respýblıkasyndaǵy konstıtýsııalyq ózgeristerge baılanysty bolyp otyr. Oǵan sáıkes Armenııa Prezıdentiniń syrtqy saıasat salasyndaǵy negizgi ókilettikterin Armenııa Úkimeti men Premer-Mınıstrine berýdi kózdeıtin parlamenttik basqarý nysanyna tolyǵymen kóshti.
Senat basshysy óz sózinde Parlament pen Úkimetti EAEO týraly shartqa ózgerister engizýge áýes bolmaýdy eskertti. «Áli sharttyń sııasy kepken joq, bizde oǵan ózgerister engizile bastady. Bul odan keıingi ózgeristerge ákelip soǵyp, tutastaı ıntegrasııanyń mánine áser etýi múmkin. Úkimet, atap aıtqanda, ulttyq ekonomıka mınıstrligi mundaı máselelerge óte muqııat qaraǵany jón», - dedi Q.Toqaev.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń úshinshi memlekettermen, halyqaralyq uıymdarmen nemese halyqaralyq ıntegrasııalyq birlestiktermen halyqaralyq sharttary týraly kelisim ratıfıkasııalandy.
Kelisimge 2018 jylǵy 14 mamyrda Sochıde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń basshylary qol qoıǵan bolatyn.
Qujat Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa kirmeıtin eldermen halyqaralyq sharttardy jasasý, olardyń qoldanysyn toqtatý jáne toqtata turý tártibin retteıdi. Kelisimde úshinshi eldermen kelissózder júrgizý rásimi, kelissóz delegasııasy basshysynyń ókilettikteri men mindettemeleri, kelissóz ustanymyn qamtıtyn jáne úshinshi tarapqa beriletin qujattardyń jobalaryn múshe memlekettermen mindetti kelisý rettelgen.
Sonymen qatar Kelisimde halyqaralyq sharttar jobalaryna ekonomıkalyq ıntegrasııa sheńberinen shyǵatyn erejelerdi engizýge jol bermeý maqsatynda Odaq pen oǵan múshe memleketter atynan áreket etetin kelissózder júrgizetin toptardyń qyzmetin baqylaý tetikteri kózdelgen.
Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketterdiń terrorızmge jáne ekstremızmniń ózge de zorlyq-zombylyq kórinisterine qarsy kúresti júzege asyratyn quzyretti organdardy materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdegi yntymaqtastyǵy týraly kelisim ratıfıkasııalandy.
Qazaqstan Respýblıkasy, Reseı Federasııasy, Belarýs Respýblıkasy, Qyrǵyz Respýblıkasy, Tájikstan Respýblıkasy, Armenııa Respýblıkasy jáne Moldova Respýblıkasy arasyndaǵy terrorızmge jáne ekstremızmniń ózge de zorlyq-zombylyq kórinisterine qarsy kúresti júzege asyratyn quzyretti organdaryn materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý jónindegi yntymaqtastyq týraly kelisimge 2012 jyly 5 jeltoqsanda Ashǵabat qalasynda qol qoıyldy.
Kelisimniń negizgi maqsaty – terrorızmge jáne ekstremızmniń ózge de zorlyq-zombylyq kórinisterine qarsy kúresti júzege asyratyn quzyretti organdardy arnaıy tehnıkamen, quraldarmen, materıaldarmen qamtamasyz etý úshin teń jáne jeńildikti jaǵdaı jasaý bolyp otyr.
Kelisim aıasynda taraptar arasyndaǵy yntymaqtastyq quzyretti organdardyń satyp alý jáne jetkizý týraly suraý salýdy oryndaý arqyly júzege asady. Bul rette suraýdy oryndaý merzimi 30 kúnnen aspaýy tıis. Suraý salǵan tarap suraýdyń tolyq, ýaqytynda jáne sapaly túrde oryndalýyna qajetti barlyq sharalardy júzege asyrady.
Otyrys barysynda senatorlardyń depýtattyq saýaldary jarııa etildi. Georgıı Kım jastar arasyndaǵy qylmystyń aldyn alý týraly; Vladımır Volkov ǵylymı jobalardy memlekettik bıýdjet esebinen grant jáne baǵdarlamalyq-maqsatty qarjylandyrý boıynsha sheshim qabyldaý barysynda zańnamanyń buzylýy; Muhtar Jumaǵazıev brakonerlikke qarsy is-qımyl sharalaryn kúsheıtý; Nurlan Qylyshbaev ózgeniń múlki men malyn urlaýǵa qarsy is-qımyl; Murat Baqtııaruly QHR muraǵattarynan arhıv jáne tarıhı qujattardy zerdeleýdegi erekshelikter; Rysqalı Ábdikerov Shahan kentindegi ortalyq qazandyq qurylysyn qarjylandyrý; Asqar Beısenbaev Túrkistan oblysynyń Badam stansııasyndaǵy temirjol qurylysyn qarjylandyrý; Edil Mamytbekov polıetılen tektes zattardy qaıta óńdeýge arnalǵan Tarazdaǵy zaýyt qurylysy jónindegi ınnovasııalyq jobany iske asyrý; Narıman Tóreǵalıev EAEO aıasynda avtomobıl kólikterin ákelý máseleleri týraly saýal joldady.
