QAZAQSTAN ­– RÝMYNIIаNYŃ IRI INVESTORY

Kezdesýde memleket basshylary Qa­zaq­stan men Rýmynııanyń ekijaqty qa­tynastary úılesimdi sıpatta damyp kele jatqandyǵyn atap ótti. Prezıdentterdiń atap ótýinshe, eki eldiń yntymaqtastyǵyn tereńdetýge baǵyttalǵan quqyqtyq-ke­li­simdik baza qurylyp jatyr. Saýda-ekono­mı­kalyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq yn­ty­maqtastyq jónindegi úkimetaralyq ko­mıssııa tabysty jumys isteýde. Parla­ment­aralyq baılanystar da ornyǵyp keledi. Rýmynııa basshylyǵy Qazaqstan­nyń saıası jáne áleýmettik-ekonomıka­lyq salalardaǵy qol jetkizgen jetistik­te­rin joǵary baǵalaıdy, sondaı-aq Rý­mynııa bizdiń elimizdi Ortalyq Azııadaǵy negizgi áriptesi dep biledi. Resmı Býharest Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵyn jáne bıylǵy jyly EQYU sammıtin As­tanada ótkizý týraly bastamasyn qol­daıdy. Búginde Qazaqstan men Rýmynııa ara­synda qandaı da bir máselede saıası kelis­peýshilik joq. Bul ­memleket basshylary­nyń joǵary deńgeıdegi kezdesýlerinde qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtyń arqasy. So­nyń nátıjesinde eki eldiń saıası, saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanı­tar­lyq salalardaǵy yntymaqtastyǵy oıda­ǵy­daı damyp keledi. Qazaqstan men Rý­mynııa qatynastary sondaı-aq BUU, EQYU, taǵy basqa halyqaralyq uıymdar aıasynda da úılesimdilik taýyp otyr. Resmı Býharest Qazaqstandy erekshe mańyzdy strategııalyq áriptes dep biledi. Bul týraly Rýmynııa Prezıdenti Traıan Baseský 2008 jyly óz elinde tirkelgen sheteldik dıplomatııalyq korpýspen kez­desýinde arnaıy toqtalyp ótken bolatyn. Rýmynııa basshysy, sonymen qatar, ótken jyly Eýropa Odaǵynyń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan halyqaralyq jobalardy aıqyndaýda Qazaqstanmen qatynasty nyǵaıtý asa qajet jáne mańyzdy ekenin ataǵan edi. Qazaqstan men Rýmynııanyń ekijaqty yntymaqtastyqty damytýyna Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 2007 jylǵy qarashada Rýmynııaǵa jasaǵan mem­lekettik sapary tyń serpin bergenin atap ótken jón. О́ıtkeni, Elbasynyń bul sapa­ry Qazaqstan syrtqy saıasatyndaǵy ba­symdyqtardyń biri ­– Eýropa Odaǵymen qatynastardy tereńdetý maqsatyn kózdegenimen erekshelendi. Prezıdentterdiń ońasha kezdesýinen soń, memleket basshylarynyń qatysýy­men keńeıtilgen quramdaǵy kelissóz jal­ǵas­ty. Onda mańyzdy taqyryp bolyp tabylatyn halyqaralyq arenadaǵy ynty­maq­tastyqty nyǵaıtý máseleleri keńinen talqylandy. Prezıdentterdiń atap ótkenindeı, eki eldiń de jahandyq jáne óńirlik saıasattaǵy ózekti máselelerge qatysty kózqarastary uqsas. Aýǵanstan men Iraktaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý, halyqaralyq lańkestikpen kúres, ıadrolyq qarýsyzdaný jáne ony taratpaý máse­lelerinde de ustanymdary birdeı. Qazaqstan basshysy Nursultan Nazar­baevtyń atap ótkenindeı, Rýmynııa Qazaq­stannyń Ortalyq jáne Shyǵys Eýro­padaǵy jetekshi áriptesi bolyp tabylady. Eki memleket arasyndaǵy taýar aınalymy ótken jyly 878 mıllıon AQSh dollary­nan asty. Búginde Qazaqstanda Rýmynııa­nyń qatysýymen 35 birlesken kásiporyn jumys isteıdi. Al Rýmynııada 11 rýmyn­dyq-qazaqstandyq kásiporyn tirkelgen. Olar negizinen qurylys, elektrtehnıka­sy, altyn óndirý ónerkásibi, medı­sınalyq dári-dármek óndirý salalarynda jumys istep keledi. Kelissóz barysynda taraptar eki eldiń energetıka, aýyl sharýashylyǵy, týrızm, taǵy basqa salalardaǵy yntymaq­tasty­ǵynyń perspektıvasy aıtarlyqtaı eken­digin atap ótti. Qazirgi kezde Qazaqstan men Rýmynııanyń saýda-ekonomıkalyq qatynastary ornyqty damyp keledi. Eki eldiń saýda-ekonomıkalyq qatynastaryn­da energetıka, máshıne jasaý, metallýr­gııa, kólik jáne logıstıka, jeńil óner­ká­sip salalary negizgi bolyp tabylady. Qazaqstan Respýblıkasy búginde Rýmy­nııanyń iri sheteldik ınvestorlarynyń biri bolyp otyr. О́ıtkeni, 2007 jyldyń qa­rashasynda “QazMunaıGaz” kompanııa­sy­nyń enshiles kásiporny “QazMunaı­Gaz” saýda úıi” AQ Rýmynııanyń “Rom­petrol” munaı-gaz kompanııasynyń 75 paıyz aksııasyn, al 2009 jyldyń shil­desinde qalǵan 25 paıyz aksııasyn satyp aldy. “QazMunaıGaz” kompanııasynyń tolyq ıeligine ótken “Rompetroldyń” Eýro­panyń alty elinde 900 avtomaıquıý stansasy jumys isteıdi. Qazaqstandyq negizgi ınvestısııa “Petromıdııa” munaı óńdeý zaýytyn jań­ǵyr­týǵa jáne avtomaıquıý stansalaryn damytýǵa baǵyttalǵan. Budan bólek 2008 jyly Konstansa portynda jyldyq qýaty 90-165 myń tonnany quraıtyn teńiz termınalynyń qurylysy aıaqtaldy. Jalpy, Qazaqstan Rýmynııada budan basqa da ınvestısııalyq jobalardy jú­zege asyrýdy josparlap otyr. Osy jerde atap óteıik, Qazaqstannyń joǵaryda atalǵan “Rompetrol” kompanııasyn satyp alýy Eýropa Odaǵy elderi aýmaǵyndaǵy alǵashqy iri ınvestısııalyq jobasy bolyp tabylady. Qazaqstannyń bul eldiń ekonomıkasyna salǵan ınvestısııasynyń jalpy kólemi 3,5 mıllıard dollardy qura­dy. Osy jobalardy júzege asyrýdyń nátıjesinde Qazaqstan Rýmynııaǵa munaı jetkizýshi jetekshi elderdiń birine aınaldy. О́ıtkeni, Qazaqstan bul eldiń munaıǵa qajettiliginiń 30 paıyzǵa jýyǵyn qamtamasyz etip otyr. Keńeıtilgen quramdaǵy kelissózdiń qo­rytyndysynda Qazaqstan men Rýmy­nııa­nyń yntymaqtastyǵyn ári qaraı tereń­detýge baǵyttalǵan bes qujatqa ­– Qazaq­stan Úkimeti men Rýmynııa Úkimeti ara­syndaǵy ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly kelisimge, Qazaqstan Úkimeti men Rýmynııa Úkimeti arasyndaǵy ınvestı­sııa­ny ózara qorǵaý jáne kótermeleý tý­raly kelisimge, Qazaqstan Ádilet mı­nıstr­ligi men Rýmynııa Ádilet jáne aza­mattyq bostandyqtar mınıstrligi ara­syn­daǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge, Qazaqstan Úkimeti men Rýmynııa Úkimeti arasyndaǵy týrızm salasy boıynsha yntymaqtastyq týraly kelisimge jáne Qazaqstan Statıstıka agenttigi men Rýmynııa Ulttyq statıstıka ınstıtýty arasyndaǵy statıs­tıka salasy boıynsha yntymaqtastyq jónindegi ózara túsinistik týraly memo­ran­dýmǵa qol qoıyldy. Qujattarǵa qol qoıý rásiminen keıin Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­baev pen Rýmynııa Prezıdenti Traıan Baseský qazaqstandyq jáne rýmyndyq BAQ ókilderine arnap baspasóz máslı­hatyn ótkizip, jýrnalıster tarapynan qoıylǵan suraqtarǵa jaýap qaıtardy. Qazaqstan men Rýmynııa memleketteri ara­syndaǵy yntymaqtastyqtyń úlken tarıhy bar, dedi Nursultan Nazarbaev. Bul kezdesýge biz zor mán beremiz. Saıası turǵydan alǵanda ekijaqty qarym-qaty­nastardyń damýyna qajetti barlyq jaǵ­daılar bar dep esepteımiz. Rýmynııa Prezıdenti Traıan Baseskýdiń bul sapary eki el arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty joǵary deńgeıge kóteredi dep esepteımin. Budan soń Elbasy Qazaqstan men Rýmynııanyń saýda-ekonomıkalyq qaty­nas­taryna toqtaldy. Memleket basshy­sy­nyń atap ótkenindeı, Rýmynııa Qazaq­stan­nyń Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa­d­aǵy jetekshi áriptesteriniń biri bolyp ta­bylady. Al búgingi qol qoıylǵan qu­jattar eki eldiń saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtas­ty­ǵyn damytýǵa qyzmet etetin bolady. Rýmynııa Prezıdenti Traıan Baseský eki eldiń túrli salalardaǵy qatynas­ta­ry­na joǵary baǵa bere kelip, olardy ári qaraı damytýdyń perspektıvalaryna toqtaldy. Rýmynııa basshysynyń atap ótýin­she, Rýmynııa Qazaqstannyń energe­tıkalyq múmkindigin paıdalanýǵa múddeli. Sonymen qatar Qazaqstanmen ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, taǵy basqa da sa­lalarda tyǵyz baılanys jasaýǵa qyzyǵý­shy­lyq tanytyp otyr. Onyń ishinde bir­lesip kómirsýtegin óndirý de bar. Qazaq­stan Rýmynııanyń Ortalyq Azııadaǵy strategııalyq áriptesi bolyp tabylady, dedi ári qaraı Rýmynııa Prezıdenti. Bıyl­ǵy jyly eki el arasyndaǵy taýar aınalymy ótken jylǵydan edáýir arta­tynyna senimdimin. О́ıtkeni, budan eki jyl buryn Qazaqstan men Rýmynııanyń ózara taýar aınalymy 2 mıllıard dol­lardan asqan bolatyn. Sóziniń sońynda Rýmynııa Prezıdenti Traıan Baseský Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy kezinde Uıym­nyń joǵary deńgeıdegi sammıtin Astanada ótkizý bastamasyna qoldaý bildiretinin aıtty. Sonymen qatar ol Qazaqstan aýma­ǵynda turatyn rýmyn etnosyna Qazaq­stan basshylyǵy tarapynan jasa­lyp jatqan jaqsy jaǵdaılar úshin Nur­sultan Nazarbaevqa alǵysyn bildirdi. Avtory: Sýretti túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.