Iá, kórkem kóktemmen birge Qallekı teatryna engen taza shyǵys dástúrindegi shyraıly rýh bizdi de ǵalamat bir ǵajaıyptyń bolaryna sendirip, teatrǵa qaraı shaqyra bergen. Sebebi jańa qoıylymdy Tájikstannan arnaıy shaqyrylǵan tanymal dramatýrg, rejısser, teatr jáne kıno akteri Barzý Abdrazzakovtyń ózi sahnalady. Rejısser Barzýdyń buǵan deıin de elimizdiń birneshe teatrynda qoıǵan sátti jumysyna kýá bolyp júrgennen keıin shyǵar, kezekti izdenisine zor senim bildiristik. Onyń ústine, teatr sahnasyna alǵash bolyp parsy aqyny Gánjaýı Nızamıdiń «Láıli-Májnún» dastanyn shyǵarýyn úlken táýekelge balap, batyldyǵyna rıza bolǵanymyz da jasyryn emes. О́ıtkeni buǵan deıin tek balet tilinde sóılegenimen, álemdik drama teatrlary tájirıbesinde aıtýly shyǵarmanyń sahnalanýy bolǵan emes. Onyń basty sebebin dramatýrgııa zańdylyǵyna sáıkes sahnalyq qaıshylyqtyń jetkiliksizdiginen dep túsindirip, qabyldap keldik. Kezekti jumysynda Barzý sol tabý-túsinikti joqqa shyǵarýǵa barynsha talpynyp baqty.
Hosh! Sonymen biz kýá bolǵan «Láıli-Májnúnniń» eń áýeli shyǵys kolorıtin boıyna sińirýge umtylǵany unady. Bul turǵyda ssenograf Qanat Maqsutovtyń eńbegin aıryqsha aıtyp ótý ádiletti bolady. Sahna sýreti men kostıýmde bederlengen beıneli til shyǵys áleminiń názik ıirimderi men tutas mentalıtetin utymdy kórsete alǵan. Ortadaǵy sheńber men qumnyń oınatylýy da spektakl atmosferasyn ashýǵa sátti qyzmet etedi. Budan bólek, rejısser qobyz, goboı syndy birneshe aspap túrin sahna tórine shyǵarady. Jandy mýzyka, qoıylymnyń leıtmotıvi etip alynǵan qobyzdyń kúńirengen kúmbir úni mahabbattyń azabyn tartqan qos muńlyq – Májnún men Láıliniń ishki dramalyq kúıin dóp basyp, júrekti pendeniń kóńil qylyn shertedi. Osyndaı sátti shtrıhtar arqyly rejısser shyǵys áleminiń bar sulýlyǵy men saltanatyn jetkizýge talpynǵan. Jáne onysy tolyqtaı maqsatty mejesine jetken.
Jalpy, biz biletin Barzý Abdrazzakovtyń rejısserlik qoltańbasy ózge áriptesterinen eń aldymen akter janyn basty planǵa shyǵarýymen erekshelenedi. Sol arqyly sahnadaǵy óz aqıqatyn izdeıdi. Ol usynatyn sulýlyq álemi tipti de syrtqy áreketke baılanysty emes, jan dúnıe plastıkasy aldyńǵy orynda. Ony sahnadaǵy akterlik izdenisterden de aıqyn baıqaýǵa bolady. Bul turǵydan kelgende, Q.Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq drama teatry trýppasyna tereń oıly sýretkermen jumys isteý úlken tájirıbe bolǵany anyq. Erjan Nurymbet, Qýandyq Qystyqbaev, Altynaı Nógerbek, Meıram Qaısanov bastaǵan teatrdyń tisqaqqan tájirıbeli ártisterimen qatar, jas sahnagerler – Oljas Jaqypbek, Inabat Ábenova, Janat Ospanov syndy bir top talantty jastyń da buǵan deıin keıiptegen beınelerinen bólek, tosyn, tyń izdenisterine kýá boldyq. Qoıylymnyń oljasy – osy.
Áıtse de úlken istiń kemshiliksiz bolmaıtyny jáne ras. Kóńilge qonbaıtyn ondaı olqylyqtyń deni tikeleı dramatýrgııaǵa kelip tireldi. Ádebı týyndy retinde klassıka bolǵanymen, joǵaryda atap ótkenimizdeı, sahna zańdylyqtaryna kelgende «Láıli-Májnúnniń» bir qaınaýy ishinde. Osy kemshilik rejısserge sahnada bar múmkindigin kórsetýine kedergi bola bergendeı sezildi. Onysyn rejısserdiń ózi de qoıylym janryn aıqyndaǵanda anyq ańǵartyp qoıady. Iаǵnı, spektakldi tragedııa nemese drama emes, poema dep kórsetedi. Demek, ádebı poemada dramalyq qaıshylyqtyń solǵyn túsip jatýy qalypty jaıt. Janr talaptary turǵysyndaǵy atalǵan kemshilik qoıylym dınamıkasy men temporıtmin barynsha baıaýlatyp, birsaryndylyqqa alyp kelgendeı. Sol úshin de sýretker jumysynda parsynyń kóshe teatrlary ázilderine, túrli farstarǵa maqsatty túrde barady. Biraq, ókinishke qaraı, rejısser tarapynan tabylǵan mundaı sheshim qoıylymnyń kórkemdik boıaýyn qalyńdatty dep aıta almaımyz. Kerisinshe, dastandaǵy máńgilik mahabbat taqyrybyn solǵyndyqqa uryndyrǵandaı. Negizgi túsirilýi kerek ekpin nysanasyn dóp tappaǵan sóıtip. Iаǵnı, aıtpaǵymyz – qoıylymda Kaısty májnún kúıge túsirgen alapat mahabbat joq. Bas keıipker – Láıli men Májnúnniń ǵazaly ǵashyqtyq kúıi kórermenin sendirmeıdi. Rólge tańdalǵan akterler sahnada sondaı tartymdy, biraq keıipker minezin músindeýde jan joq, sáýle joq. Budan bólek, ártister replıkasynyń bastan-aıaq poetıkalyq dıalogtermen órilýi de qoıylymdy spektakl emes, kompozısııalyq jumys tabıǵatyna kóbirek jaqyndatyp jibergendeı áserde qaldyrǵan. Árıne teatrdyń mundaı úrdisi parsy elderine, ásirese Ázerbaıjan men Tájikstan teatrlaryna tán, qazirdiń ózinde jıi ushyrasatyn kórkemdik tásil bolǵanymen, Qallekı teatry ártisterine de, kórermenniń qabyldaýyna da birshama salmaq túsirgendeı sezildi. Biraq soǵan qaramastan, sahnada rólin tamasha saraptaý soqpaǵyna túsirgen Dárýish beınesindegi Erjan Nurymbettiń eńbegi atap ótýge laıyq. Akter únindegi beınebir mýzykadaı quıqyljyp tógilgen áserli daýys, qazaqy qunarǵa baı ún palıtrasy shyn máninde sahnanyń sánin kirgizdi. Májnúnniń ata-anasyn keıiptegen Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qýandyq Qystyqbaev pen Memlekettik syılyqtyń laýreaty Altynaı Nógerbek arasyndaǵy tereń túsinisken shyǵarmashylyq tandem de kóńilge jylylyq syılaıdy. Kerisinshe, Láıliniń anasy men dıýana kempirler beınesinde kóringen bir tıptegi birneshe aktrısa oıynynan ózine tán erekshelik tappaı qınaldyq. Sahnaǵa shyǵyp, daraqy aıǵaıǵa basqan sahnagerler izdenisine áli de óz bederi men erekshelik shtrıhtaryn tabý jaǵy jetispeı jatqanyn da, oraıy kelgende, atap ótýdi jón kórdik. Bálkim, munyń barlyǵy tek premera qarbalasyndaǵy tolqynys, jan dirili de bolar. Qoıylym da, akterlik oıyn da daıyndyq, kúndelikti tájirıbe, izdenistiń nátıjesinde óz arna-júıesine túsip, sahnadaǵy mejeli bıigin belgiler dep senemiz.
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
