Mashına qurylysyna kerekti jabdyqtardy retteý, taktıkalyq-tehnıkalyq sıpattamalary negizinde kólikterdi qarýlandyrý – konfıgýrasııa meńgerýshisiniń mindeti. Qysqasha aıtqanda, ár kóliktiń túsindirmesi men qurylymy, óndirisi týraly derekterdi túgendep, jobany basynan aıaǵyna deıin qadaǵalap jetkizý osy Eńliktiń moınynda.
Eńlik Qaraǵandy oblysynyń Jáırem kentinde týyp-ósken. Qaraǵandy qalasyndaǵy №53 jalpy bilim beretin orta mektep-lıseıinde oqyp, keıin Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetine oqýǵa túsedi. Ol munda da qarap júrmeı shákirtaqysynan únemdep, aǵylshyn tilin jetik meńgerip alǵan. «Materıaltaný jáne jańa materıaldar tehnologııasy» mamandyǵyn úzdik ıgergen jas mamandy alda jumys izdeý beıneti kútip tur eken. Qaladaǵy irili-usaqty seh, zaýyttardyń tabaldyryǵyn tozdyrǵanmen, kóbi tájirıbeń joq dep jyly jymıyp shyǵaryp salǵan.
– Oqýdy jańa bitirgen jas mamannyń jumysqa ornalasý mashaqaty jurttyń barlyǵyna tanys jaǵdaı shyǵar. Jarty jyldan astam ýaqyt jumys taba almadym. «Materıaltaný» mamandyǵy Qaraǵandyda eshkimge qajet bolmaı shyqty. «Kólik-jol» fakýlteti bolǵan soń, osy saladaǵy yńǵaıly jumystardy da qarastyryp kórdim. Qyzyl dıplomymdy ustap, isteımin degen yntam bolsa da, eshkim kerek ete qoımady, – dep eske aldy Eńlik.
Aqyry sáti túsip, ol Túrkııanyń ónerkásip sektory kompanııalar jelisine kiretin «Borýsan Makına Qazaqstan» ortalyǵyna qarasty «Bólshekterdi qalpyna keltirý» shaǵyn sehyna ınjener bolyp ornalasady. 17 er jigittiń ortasyna túsken Eńlik, bul ortanyń shynaıy qutqarýshysy boldy desek artyq emes. О́ıtkeni Eńlik kelgenge deıin seh tek kólik qozǵaltqyshtaryn jóndeýmen shektelip kelgen. Seh basshysy Almas Kenjetaev pen Eńlik ekeýi aqyldasa kele, shyǵyn men túsim, qyzmet kórsetý aqysyna qatysty jańa jospar quryp, qurylysqa arnalǵan, jol jóndeýge jáne ken baıytýǵa qajetti kólikterdi tıimdi baǵada jóndeýdi uıǵarady. Osylaısha bir jyl ishinde seh jumysy qaıta jandanyp, qyzmetkerler sany 25 adamǵa deıin artypty. Ol ýaqytta óndiris qurylymyn endi-endi jasaqtap jatqan «Qazaqstan Paramaýnt Injınırıng» JShS zaýytynyń irgetasy áli qalanbaǵan kez-tuǵyn.
– Jańa zaýyt qurylatyn bolyp, tájirıbeli mamandardy izdestire kele, meni de keńesýge shaqyrdy. Kompanııanyń seriktesi Ońtústik Afrıka Respýblıkasynyń azamaty Iohan Delport ózi qabyldady. Sózine qarasam, eshqandaı óndiris joq. Qoıǵan suraqtaryna jaýap berip, ekiudaı oımen shyǵyp kettim. Artymnan Iohan myrza júgirip kelip, jumysqa qalýymdy surady. О́ıtkeni sehta júrip biraz tájirıbe jınap qalǵan edim. Jalaqysyna kelisken soń, úı-ishimniń ruqsatymen Astanaǵa qonys aýdardym. Bir jaǵynan zaýyttyń irgetasyn birge qalasqan soń, óndiris barysyn búge-shigesine deıin bilesiń. Bıyl tórtinshi jyl sonda jumys istep kelemin, – deıdi ınjener qyz.
«Qazaqstan Paramaýnt Injınırıng» JShS – Ortalyq Azııa aýmaǵynda brondalǵan dóńgelekti mashınalardy shyǵaratyn iri kásiporyn. Qazaqstan armııasynyń jaraqtandyryp otyrǵan zaýytta mashına korpýsyn kesý, maıystyrý, dánekerleý, daıyndaý, boıaý, synaý sııaqty óndiris úderisi tolyq ıgerilgen. 2016 jyldan beri kásiporyn qazaqstandyq áskerdi, sonymen qatar eldiń basqa da áskerı vedomstvolaryn qarýlandyrýǵa otandyq óndiristiń «Arlan» jáne «Alan» brondalǵan dóńgelekti mashınalaryn tabysty jetkizip keledi. Eńliktiń aıtýynsha, mundaı kólikter jaýyngerlik is-qımyldar oshaǵyna ekıpajdy jetkizýge arnalǵan. NATO standarttary boıynsha ballıstıkalyq, oqqa qarsy qorǵanyspen qaptalǵan kóliktiń salmaǵy shamamen 13 tonna bolsa, saǵatyna 110-120 shaqyrym jyldamdyqpen júıtkıdi. Al dóńgelekteri 70 oqqa deıin tótep beretin kórinedi.
– Jobadan keıin kólikterdiń 3 D modeliniń ımıtasııasy jasalady. Daıyn bolǵan úlgini polıgon alańdarynda ishki synaqtardan ótkizemiz. Arnaıy qurylǵy arqyly naqtyly ólshemderi alynady. Kópmaqsatty brondy mashınanyń eń basty ereksheligi, kólik ishindegi adamdy jarylystan aman saqtaıdy. V pishindes korpýsy túrli jarylǵysh zattarǵa tótep beredi, – degen ınjener mundaı mashınalardyń kóptegen aldyńǵy qatarly elderde qoldanysta ekenin aıtady.
Shyǵarylatyn tehnıkanyń barlyq túri -50⁰S-den +50⁰S temperatýrasyna deıingi qatań klımat jaǵdaıynda paıdalanýǵa tolyǵymen yńǵaılanǵan. Tapsyrys berýshiniń qalaýy boıynsha qarý-jaraqtyń barlyq túri, tipti mınometti qondyrǵy jáne tankke qarsy basqarylatyn raketa júıesin ornatýǵa múmkindik bar.
«О́ńkeı er adamdarmen jumys isteı kele er men áıeldiń tabıǵatynyń múlde bólek ekenin uqtym. Er adam – kúshtiń, áıel adam – sezimniń, parasattyń ıesi. Bul tabıǵat zańdylyǵy. Sondyqtan er men áıeldiń múmkindigin salystyra almaımyz, kerisinshe bir-birin tolyqtyrý arqyly tamasha mehanızm qurady», deıdi bizdiń keıipkerimiz.
Bıik taýda ósetin eńlik gúlin fransýz halqy Alpi juldyzy dese, Italııada kúmis jartas gúli dep ataıdy. Al aty da, zaty da kórkem bizdiń Eńlikti eńbekke degen qulshynysy men ornyqty minezi talaı bıik shyńdarǵa shyǵaratynyna senemiz. Dál osyndaı jandar ıgilikti qoǵamnyń jarshysy bolmaq!
Aıa О́MIRTAI,
«Egemen Qazaqstan»
