Eń bastysy bıliktiń joǵarǵy satysyndaǵy aýqymdy ózgeris tikeleı Konstıtýsııaǵa sáıkes júzege asyrylǵandyqtan, yń-shyńsyz, ótip, sársenbiniń sátinde Qazaqstannyń jańa Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda ant qabyldaý rásimine jalǵasty.
Qos palata – Senat pen Májilistiń depýtattary, Úkimet músheleri, sheteldik dıplomatııalyq ókildikter men qoǵam ókilderi jáne jýrnalıster qatysqan birlesken otyrysty Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın ashyp, záýlim zalǵa aldymen saltanatty jaǵdaıda Qazaqstannyń Memlekettik Týy men Konstıtýsııasy ákelindi.
Munan soń birlesken otyrys ótetin zalǵa Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev kirgen sátte kópshilik oryndarynan turyp, úzdiksiz qol shapalaqtarymen qoshemet kórsetti.
Táýelsiz Qazaqstannyń ekinshi Prezıdenti retinde ant qabyldaýǵa Qasym-Jomart Toqaev kelgen sátte de Prezıdentke laıyq qurmet kórsetildi.
Otyrys tártibi boıynsha sóz alǵan Konstıtýsııalyq Keńes Tóraǵasy Qaırat Mámı: «Táýelsiz Qazaqstannyń negizin qalaýshy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev óziniń konstıtýsııalyq quqyǵyn jáne de tarıhı mıssııasyn tolyqtaı iske asyryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti ókilettigin óz erkimen toqtatty. Mundaı jaǵdaıda Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasy 48-babynyń 1-tarmaǵyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń ókilettigi qalǵan merzimge Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevqa kóshedi. Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 42-babyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qazaqstan halqyna ant bergen sátinen bastap qyzmetine kirisedi», dedi.
Negizgi konstıtýsııalyq talap jetkizilgen soń, oń qolyn Ata Zańǵa qoıǵan Qasym-Jomart Toqaev: «Qazaqstan halqyna adal qyzmet etýge, Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasy men zańdaryn qatań saqtaýǵa, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryna kepildik berýge, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń ózime júktelgen mártebeli mindetin adal atqarýǵa saltanatty túrde ANT etemin», dedi.
Budan soń elimizdiń kók baıraǵyna erin tıgizip, qurmetin kórsetti. Bul saltanatty rásim elimizdiń Ánuranynyń oryndalýyna ulasty.
Asa qadirli Elbasy! Qurmetti Parlament depýtattary, Úkimet músheleri! Qymbatty otandastar! 19 naýryzda, búkil álem jurtshylyǵy asa mańyzdy tarıhı oqıǵaǵa kýá boldy. Qazaq memlekettiliginiń negizin qalaǵan uly tulǵa, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaev óz erkimen Memleket basshysy ókilettigin toqtatty. Elbasynyń bul mańyzdy sheshimi onyń jahandyq deńgeıde jáne tarıhı aýqymda tanylǵan saıası qaıratker retindegi ulylyǵyn kórsetti. Bul sheshim memleketimizdiń bolashaǵyna degen eń joǵarǵy shynaıy qamqorlyqtan týyndap otyr, dep bastady sózin Q.Toqaev.
«Biz barlyq jetistikterimizge, eń aldymen Qazaqstan Respýblıkasynyń qasterli Táýelsizdigine Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qajyrly eńbeginiń arqasynda qol jetkizdik. Elbasy Keńes Odaǵy kúıregen tustaǵy asa kúrdeli geosaıası jaǵdaıda jańa memlekettiń negizin qalap, onyń kóshin bastady. Kóptegen teris boljamǵa qaramastan, Nursultan Ábishuly elimizdi barsha álemge moıyndata bildi. Dúnıe júzi kartasynda damý men demokratııanyń, beıbitshilik pen kelisimniń shynaıy sımvolyna aınalǵan memleket paıda boldy. Elbasymyz Qazaqstan tarıhynda tuńǵysh ret jańa memlekettik ınstıtýttardy qalyptastyrdy.
Olardyń qatarynda Prezıdenttik ınstıtýt, qos palataly Parlament, memlekettik qyzmet, qarýly kúshter, dıplomatııalyq qyzmet, sondaı-aq azamattyq qoǵam ınstıtýttary bar, dedi ári qaraı Memleket basshysy.
Prezıdent sózin 1995 jyly Ata Zańymyz qabyldandy, dep jalǵastyrdy. Konstıtýsııaǵa engizilgen mazmundy ózgertýler bas qujatymyzǵa, shyn máninde, demokratııalyq sıpat berdi. Elbasynyń basshylyǵymen Qazaqstanda ekonomıkany jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan reformalar josparly túrde júzege asyryldy.
Sonymen qatar memlekettiń saıası júıesinde eleýli ózgerister boldy.
Qurylymdyq reformalar memleket damýynyń basty qozǵaýshy kúshine aınaldy. Elbasynyń janynda uzaq jyldar boıy qyzmet etken adam retinde nyq senimmen aıtarym: Prezıdent óziniń eńbek jolyn bıik maqsatqa – halqymyzdyń ál-aýqatyn arttyrýǵa arnaǵan birden-bir tulǵa bolyp sanalady.
Q.Toqaev Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qazirdiń ózinde álem tarıhyna asa kórnekti reformator retinde engenine nazar aýdardy. Ol Qazaqstandy álemniń eń básekege qabiletti 50 eliniń tobyna engen zamanaýı, aldyńǵy qatarly memleketke transformasııalaı aldy. Onyń ekonomıkalyq jáne saıası reformalary sarabdal memlekettik saıasattyń sımvolyna aınaldy. Sondyqtan sheteldik sarapshylar Elbasynyń reformalaryna «Qazaqstan joly» nemese «Qazaqstan modeli» degen ataý berdi. Elbasynyń reformalary Qazaqstandy ornyqty damý traektorııasyna shyǵardy. Qazaqstan Respýblıkasy barlyq ekonomıkalyq kórsetkishter boıynsha Ortalyq Azııa óńiriniń kóshbasshysyna aınaldy, burynǵy keńestik keńistikte aldyńǵy oryndarǵa jaıǵasty, dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Kemelulynyń sózinshe, Qazaqstan Ulttyq qorda iri qarjy resýrstaryn shoǵyrlandyra aldy, bul daǵdarystyq jaǵdaılarda áleýmettik-ekonomıkalyq sıpattaǵy birinshi kezektegi mindetterdi sheshýge múmkindik beredi. Elbasy ekonomıkaǵa ınvestısııa tartýdy baǵdarǵa aldy.
Sonyń arqasynda Qazaqstan Ortalyq Eýropany qosa alǵanda, búkil postsosıalıstik keńistikte jan basyna shaqqandaǵy tikeleı sheteldik ınvestısııa kólemi boıynsha kósh bastady. Bizdiń elimizge 300 mıllıard dollardan astam tikeleı sheteldik ınvestısııa keldi. Nursultan Ábishuly Nazarbaev Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý úshin naryqtyq ekonomıkasy bar qýatty memleket qurý isine bilek sybana kiristi. Qıyndyqqa toly osy jolda ol teńdessiz tabystarǵa qol jetkizdi.
Elbasynyń ár Joldaýynda, ásirese 2018 jyldyń naýryz jáne qazan aılaryndaǵy Joldaýlarynda, sondaı-aq «Nur Otan» partııasynyń HVIII sezinde sóılegen sózinde el múddesin kózdegen shynaıy janashyrlyq kórinis tapty. El azamattaryna áleýmettik qoldaý kórsetýge arnalǵan bul qujattar basqa elderde balamasy joq biregeı sharalardy qamtıdy.
Memleketimiz barlyq halyqtar men dinı konfessııalar arasyndaǵy úılesimniń, kelisimniń, toleranttylyqtyń aýmaǵyna aınaldy. Terrıtorııasy jóninen álemdegi toǵyzynshy eldegi berik beıbitshilik, ulttyq birlik halyqaralyq turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń mańyzdy faktory bolyp sanalady. Táýelsizdiktiń araıly aq tańynda-aq biregeı ınstıtýt – Qazaqstan halqynyń Assambleıasy qurylǵan bolatyn. Álemdik dinderdiń, tilderdiń, mádenıetter men dástúrlerdiń tarıhı sınteziniń arqasynda Qazaqstanda beıbitshilik pen kelisim saıası mádenıetimizdiń ajyramas bólshegine aınalǵan qoǵam qalyptasty. Elbasy jasaǵan beıbitshilik pen qoǵamdyq kelisim modeli qoǵamdy úılesimdi damytýdyń etalony retinde álemdik turǵyda moıyndaldy.
Qazaqstan halqynyń ortaq tarıhı taǵdyry, sondaı-aq Táýelsizdiktiń arqasynda qol jetkizgen tabystarymyz «Máńgilik el» tujyrymdamasynda baıandaldy, dep sabaqtady sózin Prezıdent. Bul qujatta barshaǵa ortaq maqsat, ortaq múdde, halqymyzdyń kemel keleshegi úılesim tapqan. Elbasynyń usynysymen ult birligin nyǵaıtý jolynda qýatty kúshke aınalǵan «Máńgilik el» patrıottyq aktisi qabyldandy. Táýelsizdik jyldarynda ulttyq ustanymǵa adal, shynaıy súıispenshilik rýhynda tárbıelengen jas azamattardyń tutas bir býyny qalyptasty. Buǵan Elbasy júzege asyrǵan jastar saıasatynyń, mazmuny biregeı «Rýhanı jańǵyrý» jáne «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalalarynyń yqpaly boldy. Elbasynyń qajyrly eńbeginiń arqasynda halqymyz tól tarıhynda tuńǵysh ret ózin týǵan jerdiń zańdy ıesi sezindi, barshamyzdyń júregimizdi Otan úshin maqtanysh sezimi kernedi.
Prezıdent «Qazaqstan-2050» Strategııasy, «Nurly jol» Jańa ekonomıkalyq saıasaty, «100 naqty qadam» Ult jospary elimizdi jańǵyrtýǵa, Qazaqstannyń ekonomıkalyq áleýetin odan ári nyǵaıtýǵa baǵyttalǵanyna toqtalyp ótip, munyń halyqaralyq arenadaǵy turaqsyzdyq pen daǵdarystar jaǵdaıynda asa mańyzdy bolyp otyrǵanyn kóldeneń tartty. Qazirgi Qazaqstan – naryqtyq ekonomıkasy qalyptasqan, demokratııalyq ári zaıyrly memleket. Elimizde jekemenshik ınstıtýty ornyǵyp, orta taptyń jaǵdaıy jaqsardy jáne kásipkerlik qarqyndy damı tústi. Barlyq ózekti áleýmettik-ekonomıkalyq máseleler ýaqtyly sheshimin taýyp keledi. Halyqaralyq naryqtardaǵy qarjy-ekonomıkalyq daǵdarystarǵa qaramastan, Qazaqstanda ekonomıkany reformalaý men jańǵyrtý úrdisteri tabysty jalǵasýda. Indýstrııalyq qýat nyǵaıyp keledi. Ǵylymı ázirlenimder óndiriske engizilýde, ekonomıkany jáne qoǵamdyq ómirdi sıfrlandyrý júrgizilýde.
Elimizde «Bıznestiń jol kartasy», «Agrobıznes», «Jumyspen qamtý» sııaqty baǵdarlamalar júzege asyrylýda. Kezekte strategııalyq mańyzdy ınfraqurylymdyq jobalardy aıaqtaý jumysy tur. Bular – «Nurly jol» baǵdarlamasy, Batys Qytaı – Batys Eýropa, Transkaspıılik halyqaralyq kólik baǵyty. Qazaqstan is júzinde jahandyq mándegi kólik-logıstıkalyq habqa aınalyp keledi, bul onyń ekonomıkalyq áleýetin aıtarlyqtaı kúsheıtetin bolady. Qazaqstan álemdik bilim berý keńistiginde de laıyqty oryndy ıelendi. Bizdiń el eresekterdiń saýattylyq deńgeıi boıynsha Adam damýynyń ındeksi tiziminiń birinshi shıreginde tur. Qazaqstan adam damýynyń deńgeıi joǵary memleketter tobyna kirdi, dedi Q.Toqaev.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdentiniń arqasynda «Bolashaq» baǵdarlamasy júzege asyrylýda, degen Memleket basshysy áleýeti aıryqsha «Nazarbaev Ýnıversıtet» qurylyp, barlyq oblys ortalyqtarynda zııatkerlik mektepter ashylǵanyn atap kórsetti.
Elimizdiń ár óńirinde qazirgi kezeńniń talaptaryna saı zamanaýı mektepter salyndy. Myńdaǵan azamattarymyz shetelde jáne el ishinde sapaly joǵary bilim alý múmkindigine ıe boldy. Ult densaýlyǵy, densaýlyq saqtaý salasyn damytý jáne salamatty ómir saltyn qalyptastyrý Qazaqstannyń ekonomıkalyq jáne áleýmettik ilgerileýiniń mańyzdy faktorlaryna aınaldy. Halyqtyń densaýlyǵyna, adamdardyń ómir súrý jasyn uzartýǵa, bala týý deńgeıine qatysty oń kórsetkishterge qol jetkizildi. Osy jetistiktiń bári Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy tarapynan moıyndaldy, dedi Prezıdent.
Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bastamasymen iske asyrylǵan «Mádenı mura» baǵdarlamasy tól mádenıetimizdiń damýyna tyń serpin berdi.
Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi, «Tamǵaly» eskertkishteri jáne basqa da tarıhı nysandardyń IýNESKO-nyń dúnıejúzilik muralarynyń tizimine enýi halqymyz úshin aıryqsha mańyzy bar oqıǵa boldy.
Jańa elordamyzdyń boı kóterýine Tuńǵysh Prezıdentimizdiń sińirgen eńbegi erekshe. Astananyń qurylysy Elbasynyń tarıhı erligi sanalady. Bas qalamyz Táýelsiz elimizdiń shynaıy bet-beınesine, halqymyzdyń maqtanyshyna aınaldy. Elorda jańa memlekettiń ıdeologııasy retinde kıeli uǵymǵa ıe boldy. Astanamyz, shyn máninde, ótkenniń qundylyqtaryn dáripteı otyryp, kúlli álemge Qazaqstannyń jańa beınesin pash etti. Elordamyz sammıtter jáne basqa da mańyzdy halyqaralyq kezdesýler ótetin iri ortalyq retinde qalyptasty. 2017 jyly Astanada «Bolashaq energııasy» taqyrybyna arnalǵan EKSPO kórmesi ótti.
Osylaı deı kele Q.Toqaev Qazaqstannyń óz ulttyq tarıhynda alǵash ret halyqaralyq kelisimdermen zańdyq negizde bekitilgen memlekettik shekarasyna ıe bolýy da Elbasynyń tarıhı eńbegi ekenin erekshe atady. Qazir ol tatý kórshilik pen yntymaqtastyqtyń shekarasy, bul da qazirgi zamanǵy geosaıası ahýalda aıryqsha mańyzdy. Nursultan Ábishuly Nazarbaev búkil álemge Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurýdyń bastamashysy, Eýrazııalyq ıntegrasııanyń shúbásiz jaqtaýshysy retinde tanyldy. Ol Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes sııaqty bedeldi halyqaralyq uıymdardyń bastaýynda turdy. Elbasynyń arqasynda Astanada EQYU-nyń tarıhı sammıti ótti, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi, kóptegen ózge de halyqaralyq forýmdar turaqty negizde ótip turady.
Qazaqstan jahandyq bitimgerlik prosesterdiń bedeldi, yqpaldy qatysýshysyna aınaldy, BUU Qaýipsizdik keńesine saılandy, ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne qarýsyzdaný jónindegi jahandyq qozǵalystyń lıderi, sondaı-aq dinaralyq únqatysýdyń alǵaýsyz deldaly retinde álemge moıyndaldy. Biz, qazirgi jáne keleshek urpaq ókilderi, Elbasynyń saıası murasyn jadymyzdan shyǵarmaı, qadir tutyp, Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń tarıhı eńbegine laıyqty qurmet kórsetýimiz qajet. Elbasynyń halqymyzǵa jáne álemdik qoǵamdastyqqa sińirgen eren eńbegi men uly esimin máńgi este saqtaýymyz kerek. Bul halqymyzdy, ásirese jastardy tarıhqa qurmetpen qaraýǵa tárbıelep, Elbasynyń dańqty qyzmetin ádil baǵalaý úshin mańyzdy.
Uly zamandasymyzdyń, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń esimin kelesideı sharalar arqyly máńgilikke ulyqtaý qajet dep esepteımin, degen Prezıdent osyǵan qatysty óziniń birqatar usynysyn ortaǵa saldy.
Bizdiń elordamyz onyń esimin ıelenip, Nursultan atalýy tıis. Mundaı usynys parlamentshiler tarapynan Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine oraı 2016 jyly 23 qarashada qabyldanǵan Deklarasııada aıtylǵan bolatyn. Memleketimizdiń elordasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdentiniń qurmetine monýment ornatý. Barlyq oblystyq qalalardyń ortalyq kóshelerin Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń esimimen ataý. Elbasy memleketimizdiń eń joǵarǵy Halyq qaharmany jáne Eńbek Eri ataqtarymen marapattalýǵa laıyq ekenine bári kelisedi dep oılaımyn. Elbasyna sondaı-aq Qurmetti senator mártebesin de berý kerek. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy beınelengen barlyq portretter men fotosýretter qoǵamdyq oryndardyń, memlekettik qyzmetshiler kabınetiniń, oqý oryndary ǵımarattarynyń ajyramas atrıbýty retinde qalady. Elbasynyń búkil ómir-tirshiligi Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy týraly zańǵa jáne basqa da zańnamalyq aktilerge sáıkes qamtamasyz etiledi. Elbasynyń barlyq qyzmettik ınfraqurylymy saqtalady. Bul rette, Parlament qabyldaǵan zańdarǵa sáıkes, Nursultan Ábishuly Nazarbaev elimizdegi jalǵyz ári ómirlik Elbasy bolyp qalatynyn qaperge alý qajet, dedi Q.Toqaev.
Tuńǵysh Prezıdent – Elbasynyń sondaı-aq Qaýipsizdik Keńesiniń Tóraǵasy, «Nur Otan» partııasynyń Tóraǵasy, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵasy, Konstıtýsııalyq Keńestiń múshesi bolyp tabylatynyna nazar aýdaryldy. Elbasynyń bedeldi pikiri strategııalyq sıpattaǵy sheshim ázirleý men qabyldaý kezinde aıryqsha, basymdyqty mánge ıe bolady. Osylaısha biz bılikti tynysh, qaqtyǵyssyz jaǵdaıda ótkizýdi júzege asyramyz, bul ishki turaqtylyqty jáne Qazaqstannyń halyqaralyq bedelin nyǵaıtýdy qamtamasyz etýdiń qýatty faktory bolady. Halqymyzdyń joǵary saıası mádenıeti, onyń erekshe danalyǵynyń taǵy bir kórinisi osydan kórinbek. Bul – bolashaq urpaq úshin de jaqsy ónege.
Búgin, osy joǵary minberden ózimniń saıası ustazym Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa álemdik damýdyń kúrdeli kezeńinde el Prezıdenti retinde memleketti basqarýyma zor senim artqany úshin shyn júrekten Alǵys aıtamyn, dedi sóziniń sońynda Q.Toqaev. Aldaǵy mıssııamnyń jaýapkershilik aýqymyn tolyq sezine otyryp, óz bilimim men tájirıbemdi Elbasynyń strategııalyq baǵytynyń sabaqtastyǵyn jan-jaqty qamtamasyz etýge baǵyttaýdy josparlap otyrmyn. Barshamyzǵa ortaq maqsat – Elbasynyń basty saıası jáne tarıhı murasy – memleketimizdiń Táýelsizdigin saqtaý jáne nyǵaıtý.
Prezıdenttik ókilettiginen óz erkimen bas tartý arqyly Nursultan Ábishuly Nazarbaev demokratııalyq qundylyqtarǵa adal uly saıasatker retinde búkil álemge óziniń memlekettik danalyǵyn taǵy da kórsetti. Ol dál osy qasıetimen otandyq jáne álemdik tarıhqa enip otyr. Memleketimizdiń damýyndaǵy osy bir mańyzdy sátte qoǵam órkendeýshi, demokratııalyq, ádiletti Qazaqstan qurylysyn ári qaraı jalǵastyrý ıdeıasy tóńireginde tutasýy tıis.
Aldymyzda el bolashaǵy úshin atqarylatyn aýqymdy ári kúrdeli jumystar tur. Barlyq kúsh-jigerimdi, bilimimdi Qazaqstan ıgiligine jumsaýdy, halqymyzǵa adal qyzmet etýdi basty mindet sanaımyn. Osy zaldaǵy depýtattarǵa, Úkimet múshelerine, memlekettik qyzmetshilerge, jurtshylyq pen buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderine, dıplomatııalyq korpýsqa túsinistik men qoldaýlary úshin alǵys aıtamyn.
Memleket basshysy sózin: Asa qadirli Elbasy! Qurmetti qaýym! Meniń Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti laýazymyndaǵy birinshi sheshimim – «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa jáne «Memlekettik nagradalar týraly» Zańǵa sáıkes táýelsiz Qazaqstandy ornatýǵa qosqan tarıhı úlesi, ekonomıkalyq jáne áleýmettik-gýmanıtarlyq damýǵa, Qazaqstan qoǵamyn toptastyrýǵa sińirgen asa zor eńbegi úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa Aıryqsha erekshelik belgisi – «Altyn juldyz» ordenin tapsyra otyryp, «Halyq Qaharmany» ataǵyn beremin, dep qorytty.
Rásim barysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasyna «Halyq Qaharmany» ataǵy berilip, «Altyn juldyz» aıryqsha belgisi tabys etildi.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»