Álem • 02 Sáýir, 2019

2021 jyly plastıkalyq ónimderge tyıym salmaq

930 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Bul sheshim muhıttardy tazalaý maqsatynda shyǵarylǵan. О́ıtkeni belgııalyq zań shyǵarýshy Fredrık Rıstiń málim­deýinshe, qazir shara qoldanbasa, 2050 jylǵa qaraı sýda balyqtan plastık kóp bolady.

2021 jyly plastıkalyq ónimderge tyıym salmaq
Eýroodaq tyıym salatyn taýarlar ishinde tárelkeler, ashana aspaptary men tútiksheler bar. Bul týraly aqpa­rat taratqan Stuff portaly Eýropar­la­ment­­tiń ótken sársenbide Fransııa­­nyń Stras­býrg qalasynda maqul­da­ǵan bir ret­tik qoldanylatyn plastıkterge arnal­ǵan tyıym, naqtyraq aıtqanda, sýsyn ishetin ydystar men staqandar, tamaq salatyn konteınerler men qulaq shuqı­tyn taıaqshalarǵa salynatynyn jazǵan.


Eýroparlamenttiń resmı saıtyndaǵy málimetke súıensek, atalǵan máselege qatysty jańa zań jobasyn talqylaýǵa 560 adam qatysqan, onyń 35-i qarsy daýys berse, 28-i qalys qalǵan. Eýroparlament músheleriniń basshysy, joǵaryda atap ótken F.Rıs: «Bul zań 2030 jylǵa deıin Eýropadaǵy plastıkalyq lastanýdyń jobalyq quny bo­ıynsha qorshaǵan ortaǵa zııan keltiretin shyǵyndardy 22 mıllıard eýroǵa deıin tómende­tedi», dedi. Al Eýropalyq komıs­­sııa te­ńizderdegi qoqystardyń 80 pa­ıyzy plastık ekenin jetkiz­di. Plastık qaldyq­tary sýdaǵy janýarlar men balyqtardyń aǵzasynan tabylyp jatyr. Demek, mundaı qoqystar muhıt, teńiz ónimderin tutynatyn adamdarda da kezdesedi. Bekitilgen jańa zań «Lastaýshy tóleıdi» degen ustanymdy qatań saqtaýdy maq­sat etedi. Bul degenimiz – plas­tıkalyq zattardy, ásirese paket­terdi tutynýshy budan bylaı tegin bolsa, satyp alady nemese qymbatqa túsedi degen sóz. Iаǵnı, qorshaǵan ortaǵa zııan kel­tirýshi óteıdi. 

Plastmassalar teńiz qoqys­tarynyń shamamen 80 paıyzyn qamtyǵandyqtan, EýroOdaq josparlanǵan shekteýlerdi bir jyldan az ýaqytta talqylady. Degenmen bul másele kóptegen elderde bir jaqty jolǵa qoıylǵan jáne onyń aıtarlyqtaı nátıjesi de bar. 


Anglııalyqtar 2015 jyly 7 mlrd, 2016 jyly 500 mln bir ret paıdala­ny­latyn paket qoldanǵan. 1 jyldyń ishin­de qalaı osynsha mól­sher­ge azaıtty? Bar bolǵany 2015 jyl­dyń qazan aıynda plastıkalyq paketti qoldanýshylarǵa 5 pens kóleminde salyq salyndy. Basyn­­da Shotlandııa men Ýelste sy­­naq­tan ótkizilgen bul joba keıin Ulybrıtanııanyń ózge de óńir­leri men qalalaryna engizile bastady. Sonyń nátı­jesinde, habr portalynyń máli­metinshe, plastıkalyq paket­­terdi qoldaný úlesi 85 pa­ıyzǵa tómendegen. 

Jalpy osyndaı bir rettik polıetılen paketterin qoldanýǵa tyıym salý­dan Afrıka alda kele jatyr. О́ıt­keni qurlyqta ekologııalyq problema kún tártibinen túspeıdi. Sol sebep­ti Afrıkadaǵy biraz elderde polı­etı­lennen jasalǵan birrettik qalta­lardy qol­daný­ǵa zańmen tyıym salynǵan. Plastıkterdiń ornyn matadan jáne qaǵazdan jasalǵan qaltalar basty. Tıisinshe sol taýarlarǵa suranys artqan. Kenııada mundaı paketterdi qoldanǵan nemese tutynýshylarǵa satqan saýda ortalyqtaryna shamamen 40 myń AQSh dollaryndaı aıyppul salynatyn kórinedi. Sonymen qatar Kamerýn, Gvıneıa-Bısaý, Malı jáne Ýganda sııaqty elderde de polıetılendi paıdalaný­ǵa qatań shekteý bar. Al Danııa úkimeti plastık qaltalardy qol­­danýǵa sonaý 1994 jyly-aq shara qabyldaǵan. 25 jyldan beri da­nııa­lyqtar arasynda plas­tık p­aket­terdi qoldaný úlesi 90 pa­ıyzǵa deıin azaıǵan. 


2017 jyly osyndaı shetel­dik tájirı­belerdi zerdelegen burynǵy Investısııa jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek 2018 jyldan bastap elimizde mundaı qaltalar zań júzinde aqyly bo­latynyn aıtqan. «Ener­ge­tı­ka mınıstrligi halyqaralyq tájirıbeni saralaǵan soń eli­mizde polıetılen pakettiń qol­danysyna shekteý qoıý men ty­ıym salýdy kezeń-kezeńmen atqarý týraly bastama kóterdi. Birinshi kezeńde polıetılen paketterdiń tegin taratylýy­na tyıym salý, ekinshi kezeńde polı­etılen paketterdiń óndi­ri­sin toqtatý júzege asy­ryla­dy. Bul bastama jergilikti ba­s­­qarý organdarynyń, «Kaz Waste» qal­dyq­tardy bas­qarý qaýym­dastyǵynyń jáne «Atameken» UKP-tyń qaraýyna jiberildi», degen edi J.Qasymbek.


Bul álbette, Ulybrıtanııa­nyń engizgen ádisi. Alaıda bul bastamaǵa qulaq asyp, úles qosyp júrgen saýda ortalyq­tary men dúkenderdiń qarasy az sekildi. Sebebi Magnum, Small sııaqty iri saýda orta­lyq­tary­nan bastap shaǵyn dúken­derdiń ózi áli kúnge deıin polı­etı­lennen jasalǵan birrettik qal­talardy tegin taratady. Son­­­dyq­tan Qazaqstan bastamashy aıt­qan aýqymdy istiń, úlken bas­­­ta­ma­nyń nebári birinshi kezeńin de tolyq ótkergen joq. 


Aıdana ShOTBAIQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar