Alǵashqy medısınalyq kómekke – aıryqsha nazar

Mınıstrdiń aıtýynsha, Elbasynyń Joldaýyn iske asyrý maqsatynda mı­nıs­trlik Bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti damytýdyń negizgi baǵyttaryn iske asyrýdyń 2019-2020 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar josparyn bekitti.

2019 jyly elimizdiń medısınalyq joǵary oqý oryndaryndaǵy 5 myńnan astam túlektiń 1515-i jalpy praktıka dári­geri mamany bolady. Bul alǵashqy medı­sınalyq kómek kadrlarynyń tapshy­lyǵyn túgel qamtýǵa jetkilikti. Bıyldan bastap túlekter memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdarynda mindetti túrde úsh jyldyq jumystaryn óteıdi.

 BMSK qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin uıymdardy irilendirý ju­mys­tary júrgizilýde. Aldaǵy úsh jylda 120 mlrd teńgeden astam somaǵa jańa 595 BMSK nysanyn ashý josparlanǵan. Bul rette, nysandardyń jartysynan astamyn memleket-jekeshelik áriptestik sheńberinde ashý josparlanyp otyr. Sonymen qatar 228 BMSK nysanyna kúrdeli jóndeý júrgizilip, 11 myńnan astam medısınalyq tehnıkamen qamta­ma­syz etiledi.

«Densaýlyq» mem­lekettik baǵ­dar­lamasy aıasynda negizgi sozylmaly aýrýlardy basqarý baǵ­dar­lamasy keńeıtilýde. Elbasynyń tapsyr­masy boıynsha, aýrýlardy basqarý baǵ­dar­lamasyn engizgen mamandardy yntalan­dyrý maqsatynda 2019 jyldyń basy­nan 36 myń ýchaskelik medısına qyzmet­ker­iniń jalaqysyn kezeń-kezeńimen 20 paıyzǵa ulǵaıtý jos­parlanyp, oǵan 5,3 mlrd teńge qarastyrý kózdeldi. Buǵan qosa, E.Birtanov BMSK-ti tolyqtaı sıfrlandyrý prosesine toqtalyp ótti.

«2018 jyldyń qorytyndysy boıyn­sha densaýlyq saqtaý uıymdaryn kom­pıý­terlik tehnıkamen jabdyqtaý kórsetkishi 95,1 paıyzdy qurasa, qalalar men aýdan ortalyqtarynda ınternet jelisi men medısınalyq aqparattyq júıeni engizý kórsetkishi 100 paıyzǵa jetti» dedi ol. Densaýlyq saqtaý uıymdarynyń 99 paıyzynda medısınalyq qujatty qaǵazsyz júrgizý engizildi, 2 mln-nan astam adam emde­lýshilerge arnalǵan mobıldik qosym­shany qoldanýda. Sıfrlandyrýdyń nátıjesinde emhanalarǵa kelý 2 esege, kezekter sany 60 paıyzǵa qysqardy. Atalǵan másele jóninde Aqmola ob­ly­­synyń ákimi E.Marjyqpaev, Jam­byl ob­lysynyń ákimi A.Myrzah­metovtiń esepteri tyńdaldy.

О́z kezeginde, Premer-Mınıstrdiń oryn­basary Gúlshara Ábdiqalyqova bıyl 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Den­saýlyq» baǵdarlamasy aıaqtalatynyn atap ótti. Sondyqtan da Bastapqy medı­sınalyq-sanıtarlyq kómekti damy­týdyń negizgi baǵyttaryn iske asyrý­dyń 2019-2020 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar josparyn qabyldaý qajet. G.Ábdiqalyqova ákimder men memleket­tik organdardy aldaǵy 5 jylda den­saý­lyq saqtaý salasynda negizgi basymdyq BMSK sapasy men qoljetimdiligin art­tyrýǵa beriletinin eskere otyryp, óz usynystaryn engizýge shaqyrdy.

Máseleni qorytyndylaǵan A.Mamın Úkimettiń aldynda halyqqa medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin qamtamasyz etý jáne onyń sapasyn jaqsartýdyń ortaq mindeti turǵanyn atap ótti.

«Bul qazaqstandyqtardyń den­saý­lyǵyn jaqsartyp, ómir súrý uzaqtyǵy men sapasyn arttyrady. Osy rette halyqtyń bastapqy medısınalyq kómekke qoljetimdiligin qamtamasyz etý – asa mańyzdy másele» degen A.Mamın, atalǵan júıedegi problemalardy, sonyń ishinde alǵashqy býyn dárigerleri júktemesiniń aýyr ekenin, sebebi maman tapshylyǵy bar ekenin atap ótti. Osyǵan oraı Úkimet «Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda jańa áleýmettik standarttardy engizip, aýyldyq jerlerde densaýlyq saqtaý uıymdarynyń qu­rylysy boıynsha óńirlik standarttar júıesin ázirleýde. Úkimet basshysy min­detterdi iske asyrý maqsatynda Den­saý­lyq saqtaý mınıstrligine jáne óńir­ler­diń ákimdikterine birqatar baǵyt boıyn­sha jumysty uıymdastyrýdy tapsyrdy.

Birinshiden, jańa alǵashqy medı­sınalyq-sanıtarlyq kómek nysandaryn ashý arqyly jalpy praktıka dárigerleriniń júktemesin azaıtý sharalaryn qamtamasyz etý qajet. Sonymen qatar bul nysandar qajetti medısınalyq quraldarmen jaraqtandyrylýy tıis. Osyǵan oraı Qaraǵandy oblysyndaǵy Kóktas aýyly jáne Jambyl oblysyndaǵy Grodekovo aýylynda júzege asyrylǵan tıimdi jobalar atap ótildi. Premer-Mı­nıstrdiń aıtýynsha, endi osy oń tájirıbe basqa da óńirlerde qoldanylýy kerek.

Ekinshiden, jas mamandardyń aýyldarda turaqty jumys istep, eldi mekenderde qalýy úshin olarǵa áleýmettik qoldaý kórsetý máselelerin pysyqtaý qajet. Mysal retinde Soltústik Qazaqstan jáne Túrkistan oblystarynda jas mamandarǵa joǵary kóterme aqy tóleý, al Batys Qazaqstan jáne Qaraǵandy oblystarynda turǵyn úımen qamtamasyz etý jumysy uıymdastyrylǵany atalyp ótti. Premer-Mınıstr osyndaı bastamalarǵa kóńil bólý kerek ekenin aıtty.

Úshinshiden, Elbasynyń tapsyrmasyn tıimdi oryndaý maqsatynda Den­saý­lyq saqtaý mınıstrliginiń Bastapqy medı­sınalyq-sanıtarlyq kómekti damytý boıynsha is-sharalar josparyn Úkimet deńgeıine kóterý kerek. Mınıstr­likke bir aı merzimde is-sharalardyń jandandyrylǵan josparyn ákimdiktermen pysyqtap, ony bekitý úshin Premer-Mınıstr Keńsesine engizý tapsyryldy.

Munan keıin Úkimet otyrysynda veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq qaýipsizdik máselesi qaraldy. Osy másele boıynsha baıandaǵan Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov ótken jyly Halyqaralyq epızootııalyq bıýro (HEB) táýelsiz sheteldik sarapshylar mıssııasynyń qorytyndysy boıynsha 2011-2017 jyldardaǵy elimizdiń veterınarııalyq qyzmetin jańǵyrtý nátıjelerin joǵary baǵalaǵanyn aıtty. Máselen, baǵalanǵan 47 kórsetkishtiń 14-i boıynsha Qazaqstan óz pozısııasyn jaqsartty, 30-y boıynsha joǵary baǵasyn saqtap qaldy, 3-ýi boıynsha jaqsartý jóninde usynystar berildi.

Mınıstrdiń aıtýynsha, HEB usy­nymdaryna sáıkes brýsellezge qarsy kúres strategııasy qaıta qaraldy, joǵary patogendi qus tumaýyna qarsy kúres strategııasyna ózgerister engizildi. Sibir jarasy boıynsha jyl saıyn eldi mekenderdi 100 paıyz qamtı otyryp, sezimtal ja­nýar­larǵa aldyn ala vaksınasııalaý júr­giziledi.

«Qazaqstan nodýlıarlyq dermatıtke qarsy kúres jónindegi halyqaralyq sarapshylardyń oń qorytyndysyn aldy. Osy jyldyń aqpan aıynda Qytaıdyń Bas keden basqarmasy Qazaqstandy nodýlıarlyq dermatıt boıynsha salamatty dep tanydy, aýsyl boıynsha shekteýler alynyp tastaldy, iri qara jáne usaq mal eti boıynsha veterınarııalyq talaptar kelisildi, et kombınattarynda ınspeksııa júrgizildi, qoı etin qaıta óńdeıtin 5 kásiporyn tizimge engizildi jáne sıyr etin qaıta óńdeıtin 4 kásiporyn engiziledi dep kútilýde. Bul óz kezeginde qazaq­standyq et ónimderiniń Qytaı naryǵyna shyǵýyna jol ashty», dedi S.Omarov.

Halyqaralyq epızootııalyq bıýroda vaksına salynbaıtyn aımaqtaǵy (Qazaqstannyń 9 oblysy) jáne vaksına salynatyn 5 aımaqtaǵy elimizdiń aýsyl boıynsha salamattylyǵy qaıta rastaldy.

Iranmen júrgizilgen kelissózder nátıjesinde sıyr etin, usaq maldyń sýbónimderin, taǵamdyq jumyrtqany, soıýǵa arnalǵan maldy eksporttaýǵa qoıylatyn veterınarııalyq talaptar kelisildi. Saýd Arabııasy Koroldigimen iri qara jáne usaq maldardy soıý jáne ósirý úshin eksporttaýǵa arnalǵan vete­rı­narııalyq sertıfıkat kelisildi. Bahreınge sıyr eti men qoı etin eksporttaý júzege asyrylýda. Qazirgi ýaqytta Qytaımen shoshqa eti boıynsha veterınarııalyq talaptar, Omanmen sıyr eti men qoı etine, tirileı iri qara malǵa arnalǵan veterınarııalyq sertıfıkat kelisilýde.

«Pestısıdter, ony saqtaý, tasymaldaý jáne qoldaný jónindegi kórsetiletin qyzmetter satyp alyndy. Sáýir aıynyń ekinshi onkúndiginde ońtústik óńirlerde shegirtke zııankesterine qarsy hımııalyq óńdeý jumystaryn júrgizý josparlanýda» dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.

Qazaqstan osy aıdan bastap Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memlekettermen shekaraǵa jaqyn jerlerde 32 veterınarııalyq jáne fıto­sanıtarlyq baqylaý pýnktin ornatýda.

О́ńirlerde veterınarlyq sharalardyń oryndalýy týraly Batys Qazaqstan obly­synyń ákimi Altaı Kólginov, Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev, Mańǵystaý oblysynyń ákimi Eraly Toǵjanov baıandady.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr Agroónerkásiptik keshendi damytý baǵdarlamasyn iske asyrý aıasynda Úkimet aldynda 2022 jylǵa deıin óńdelgen aýyl sharýashylyǵy óniminiń eksportyn keminde 2,5 esege ósirý mindeti turǵanyn atap ótti.

«Osyǵan oraı veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq qaýipsizdik talaptarynyń saqtalýyn qamtamasyz etýimiz qajet» dedi A.Mamın.

2017 jyly Qazaqstannyń barlyq óńiri aýsyldan taza aımaq mártebesin aldy. Nátıjesinde, Iran, BAÁ, Saýd Ara­bııa­syna mal sharýashylyǵy ónimderiniń eksportyna qoıylǵan shekteý alyndy, tıisti sharttar kelisildi. Qazirgi tańda Izraıl, Qytaı, Ońtústik Koreıa jáne taǵy da basqa eldermen osy baǵytta kelissózder júrgizilýde. Bıyl naýryzda qazaqstandyq fıtosanıtarlyq qyzmet 30 un kásipornyn tekserip, olar QHR-ǵa bıdaı unyn eksporttaýshylar tizimine engizildi.

«Veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq kedergilerdi alý jáne ótkizý naryqtaryn keńeıtý boıynsha jumysty jalǵastyrý qajet. Qazaqstannyń joǵary sapaly jáne ekologııalyq taza ónimmen qamtamasyz etetin senimdi kózge aınalýǵa barlyq áleýeti bar», dedi A.Mamın.

Osyǵan oraı, Úkimet basshysy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine óńirlerdiń ákimderimen birlesip jergilikti jerlerdegi turaqty epızootııalyq ahýaldy qamtamasyz etý; mal qorymdary oryndarynyń veterınarlyq-sanıtarlyq talaptarǵa sáıkes bolýy; egis alqaptaryn zııankesterge qarsy óńdeý sharalaryn ýaqtyly júzege asyrý; tıimdi vete­rı­narlyq jáne fıtosanıtarlyq baqylaýdy qamtamasyz etý sekildi máselelerge erekshe nazar aýdarýdy tapsyrdy.

«Bul rette, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderimen ózara saýdaǵa qatysty ja­salǵan kelisimder aıasynda tıisti rá­simderdi júrgizý qajet» dep atap ótti A.Mamın.