BILIM – QOǴAM DAMÝYNYŃ KEPILI

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qa­zaqstan halqyna arnaǵan “Jańa onjyl­dyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qa­zaq­stannyń jańa múmkindikteri” dep ata­latyn bıylǵy Joldaýynyń syry da, sı­paty da bólek. Bul qujat Joldaý ǵana emes, elimizdiń jańa onjyldyqqa arnal­ǵan strategııalyq baǵdarlamasy ispetti. О́ıtkeni, munda respýblıkamyzdyń eko­nomıkalyq, áleýmettik jáne rýhanı da­mýy­nyń aldaǵy on jylǵa arnalǵan min­detteri aıqyn da naqty kórinis taýyp otyr. “Meniń basty maqsatym – eli­miz­diń aldaǵy onjyldyqtaǵy ekonomıkalyq órleýin qamtamasyz etip, jańa múm­kin­dik­terge jol ashý, – dedi Elbasy osy Jol­daýynda. – “Qazaqstan-2030” stra­tegııasyn oryndaı otyryp, biz alǵashqy onjyldyqqa baǵdarlama jasap, ony támamdadyq. Endigi maqsat – osy stra­te­gııanyń kelesi onjyldyǵyna qaraı qa­dam jasaý”. Joldaýda aıtylǵan ekono­mı­kany daǵdarystan shyǵarý, ınfra­qury­lym men jedel ındýstrııa­lan­dy­rýdyń esebinen ekonomıkanyń ornyqty ósýine qol jetkizý, qazaqstandyqtardy sa­paly áleýmettik-turmystyq kom­mýnal­dyq qyzmetpen qamtamasyz etý, ult­ara­lyq kelisimdi nyǵaıtý sekildi jospar­lar­dyń barlyǵy da óte mańyzdy sharalar. Joldaý joldaryna júginsek, munda adamdarymyzdyń ómir sapasyn jaqsartý jáne olardy áleýmettik qorǵaý másele­lerine aıryqsha kóńil bólinip otyrǵanyn ańǵarýǵa bolady. Aıtalyq, el halqy sa­ny­nyń 2020 jyly 10 paıyzǵa ósýi úshin memleket barlyq múmkindikti qarasty­ra­tyn bolady. Jumyssyzdyq deńgeıi 5 paıyzdan, al tabystary eń tómengi kún­kóris deńgeıinen tómen halyqtyń úlesi 8 paıyzdan aspaýǵa tıis. 2015 jylǵa qaraı bazalyq zeınetaqy tólemderi eń tómengi kúnkóris deńgeıi kóleminiń 60 paıyzy deńgeıine deıin ósirilip, mem­lekettik áleýmettik járdemaqylar mól­sheri 2010 jylmen salystyrǵanda 1,2 ese arttyrylmaq. Respýblıkalyq bıýdjette ústimizdegi jyly zeınetaqylardy 1 qań­tar­dan bastap, al shákirtaqylar men bıýd­jettik mekeme qyzmetkerleriniń eń­bek­aqylaryn 1 shildeden bastap 25 paıyzǵa ósirý qarastyrylsa, stýdent­ter­diń shákirtaqylary men bıýdjettegilerdiń eńbekaqylaryn merziminen úsh aı buryn – 2010 jyldyń sáýirinen bastap ósirýge baılam jasaldy. Joldaýda Uly Otan soǵysyndaǵy Je­ńistiń 65 jyldyǵyna oraı soǵys ar­da­gerleri men olardyń otbasylaryna, maıdangerlerdiń jesirlerine, soǵys ardagerlerine teńestirilgen azamattarǵa jasalatyn qamqorlyqtar týraly da ashyq ta aıqyn aıtylǵan. Memleke­ti­mizdiń turǵyn úı-kommýnaldyq sektor salasyndaǵy saıasaty da azamattardy qýanyshqa bóleýde. Endeshe, osynyń bári memleketimizdiń Qazaqstan azamattaryna degen qamqorlyǵynyń jarqyn kórinisi. Joldaýda sol sııaqty bilim berý, den­saýlyq saqtaý salalary boıynsha da naq­tyly mindetter belgilenip otyr. 2020 jyl­ǵa qaraı barlyq balalar mektep jasyna deıingi oqytýmen qamtylýǵa tıis. Bul úshin “Balapan” arnaıy baǵdarla­ma­sy ázirlenýde. 2020 jylǵa qaraı orta bilim berýde 12 jyldyq oqytý modeliniń ta­bysty jumys isteýi úshin Úkimet bar­lyq qajetti sharalardy qabyldaıtyn bo­lady. Kásiptik jáne tehnıkalyq bilim be­rý kásibı standarttarǵa negizdelip, qa­tań túrde ekonomıkalyq qajettilik­teri­men ózara baılanystyrylady. Joldaýda sondaı-aq, joǵary bilim sapasynyń halyqaralyq talaptarǵa jaýap berýge tıis ekeni, bul úshin joǵary oqý oryn­dary álemniń jetekshi ýnıversıtet­te­riniń reıtıngisine enýge umtylýy min­detti ekeni atap kórsetilgen. Bolashaqta qazaqstandyq adam kapıtalynyń báse­kege qabilettiligin arttyrý úshin belsendi ınnovasııalar tartý josparynyń ma­ńy­zy da erekshe. Adam resýrstarynyń bi­li­msiz bolýy keleshektiń tıimsiz bola­tynyn aıqyn kórsetip otyr. Joldaýda: “Ekonomıkany ártaraptandyrý arqyly tabysqa jetýdiń kiltiniń biri – Asta­na­dan qurylatyn úlken oqý orny ınnova­sııa­lyq ýnıversıtette jatyr. Sol ýnı­ver­sıtette bilimmen birge ǵylymǵa da kóńil bólip, jumys isteıik” degen oılar aıtyldy. Elbasy Joldaýynan týyndaıtyn mindetter bárimizden bolashaqqa sergek qa­raýdy, aldaǵy onjyldyqqa arnalǵan min­detterimizdi oı eleginen ótkizip, sara­lap, tıisti mejeler belgileýdi talap etedi. Bizdiń oqý ornymyzdyń endigi min­deti, Joldaýda aıtylǵandaı, osy onjyl­dyqta bilim berýdiń álemdik ınnovasııa­lyq tehnologııalaryn ıgere otyryp, dú­nıejúziniń aldyńǵy qatarly ýnıver­sı­tet­teriniń reıtıngisine ený úshin barlyq múmkindikti tolyq paıdalaný, oqytý men tárbıeleýdiń tıimdiligine qol jetkizý. Oqyrmanǵa belgili, 80 jyldan astam tarıhy bar Qazaqstandaǵy tuńǵysh jo­ǵa­ry oqý orny Abaı atyndaǵy Qazaq ult­tyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń ejel­den qalyptasqan ózindik dástúri, ult­tyq erekshelikteri bar. Ýnıversıte­ti­mizde joǵary bilimdi kásibı mamandar daıar­laý isi ulttyq qundylyqtarǵa, ha­lyq­tyq tárbıege, bilim berýdiń qazirgi za­manǵy ınnovasııalyq tehnologııalaryna negizdel­gen oqý-tárbıe úrdisteri arqyly júzege asyrylýda. Oqý men tárbıe máselesi, negizinen, ulttyq kadrlar daıarlaý isine baǵyttalǵan bizdegi oqý-tárbıe jumysy keń óristi ba­zalyq jáne kásibı mádenıetke negizdel­gen. Ýnıversıtetimizdiń pedagogıkalyq ujy­my bolashaq mamandardyń kásibı biliktiligin jetildirý isinde ǵana emes, olardyń adamgershilik jaýapkershiligin, otanshyldyq rýhyn, eldik qasıeti men ulttyq ar-ojdanyn qatar tárbıeleýge basa nazar aýdarýda. Oqý ornyndaǵy tár­bıe isi men oqytýdyń strategııalyq túpki maqsaty – eldiń bolashaq mamandary­nyń kásibı ıntellektýaldyq jáne áleýmettik turǵydan jetilýine barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý. Bilim qoǵamnyń ońtaıly da­mýy­nyń asa mańyzdy, anyqtaýshy sharty, onyń ekonomıkalyq gúldenýiniń jáne saıası turaqtylyǵynyń kepili bolyp ta­bylady. Qazirgi bilim be­rý qan­daı bolýy ke­rek, ol qandaı mindetterdi she­shedi de­gen su­raq­tar jahan­daný jáne ın­te­gra­sııa úrdiste­rin­de qa­lyp­ta­sady. So­nymen qosa ha­lyq­tyń túrli kásibı jáne áleý­mettik top­ta­rynyń bi­lim berýdiń maq­sat­tary men min­­­­det­terine de­gen kózqarastary ártúrli bolýy múmkin. Qazaqstan­dyq ýnıver­sı­tetter qazirgi kez­de asa jaýap­ty kezeńdi bastarynan keshýde. Bizdiń elimizde bilim berý júıesin reformalaý memlekettik saıasattyń bir bóligine aınaldy. О́ıtkeni, bilim berý saıasatymyzdyń ulttyq basymdyqtarynyń biri bolyp esepteledi. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde ótkizgen “Qazaqstan daǵdarystan keıingi álemde: bolashaqqa ıntellektýaldy umtylys” atty dárisinde Qazaqstannyń naqty bá­sekege qabilettiligin qamtamasyz etetin asa mańyzdy quraly retinde ekono­mı­kalyq jáne qoǵamdyq modernızasııanyń sura­nys­taryna sáıkes keletin “Zııaly ult-2020” atty jobany iske asyrý otan­dyq bi­lim damýynyń basym baǵyty bo­lyp ta­bylady dep atap kórsetilgen edi. Eli­mizdiń ómirindegi bilim berýdiń jáne ıntellek­týaldy resýrstardyń róli Elba­sy sózinde naqty kórsetilgen: “Ár aza­mat­tyń densaýlyq, ıntellekt jáne bilim deńgeıi qanshalyqty sapaly bolsa, son­shalyqty memlekettiń básekege qabiletti­ligi álemdik qaýymdastyǵynda joǵary bolady”. Osyǵan oraı ýnıversıtette 2009-2010 oqý jyly zııaly ultty tárbıeleý men qalyptastyrý jyly bolyp jarııalandy. Onsyz, Elbasymyz aıtqandaı, “Biz Qazaqstandy básekege qabiletti adamı kapıtaly bar elge aınaldyra almaımyz”. Jahandaný jáne jańa tehnologııalar zamanynda bilim berý bul jaı ǵana áleý­mettik sala emes. Bul bolashaqqa zııaly umtylys degen sóz. Jáne bul úrdiske elimizdiń barlyq azamattary qatysady. “Kez kelgen adamdy jumys isteýge, oqý­ǵa, ómir súrýge, qazirgi álemde birge ómir súrýge úıretý kerek”, dep Elbasymyz oryndy atap kórsetti. Synı oılaý qabileti, ónegeli óz sana-sezimi bar jáne aqparattyq aǵymdy baǵdarlaýǵa qabiletti adamdardy daıarlaý ýnıversıtette bilim berýdiń basym baǵytyna aınalyp otyr. Munyń ózi bilim berýdiń sapasyn arttyrý, ulttyq tárbıe, ınnovasııalardy engizý, álemniń jetekshi ózge ýnıversı­tet­terimen belsendi yntymaqtastyq, oqy­týshylar men stýdentterdiń akade­mııa­lyq mobıldiligi, ekidıplomdyq bilim berýdi engizý arqyly kásibı turǵydan qu­zyretti, áleýmettik jas mamandardy jo­ǵary deńgeıde qalyptastyrýymyz qajet degen sóz. Qazaqstandyq zııaly ultty qalyp­tas­tyrý máselesi Abaı atyndaǵy Qazaq ult­tyq pedagogıkalyq ýnıversı­te­tiniń jańa damý strategııasynda kórinis taýyp otyr. Ýnıversıtettiń básekege qabilettiligi birinshi kezekte joǵary oqý orny tú­lek­teriniń kásibı jáne jalpy mádenı quzy­rettiliginiń deńgeıimen anyqtalady. Biz­diń ýnıversıtetimizdiń básekege qabi­let­tiligi 80 jyl boıyndaǵy tıimdi qyzmeti jáne úzdiksiz damýymen rastalyp keledi. Munda zııaly ultty qalyptastyrýǵa bar­lyq jaǵdaılar jasalǵan. Sonyń nátı­jesinde bilim berý, tárbıe jáne ǵylymda ınnovasııalar ázirlenip, keńinen en­gizilýde; professor-oqytýshylar quramy­nyń kásibıligi men ǵylymı áleýeti arttyrylýda; akademııalyq mobıldilik uǵymy is júzinde qoldanylýda; “Til­der­diń úsh tuǵyrly” jobasy maqsatty túrde iske asyrylýda; ýnıversıtet qurylymy jańalanýda. Sondaı-aq Internet júıe­sine jappaı ený qamtamasyz etilip, ýnı­versıtettik portal jasaldy. Búginde biz bilim alýshylardyń bilim sapasyn ja­ńar­týda, kadrlardyń sapasyn jaqsartýda, ýnıversıtettiń zamanaýı kelbetin jáne onyń syrtqy baılanystaryn damytýda, bilim berýdiń úzdiksizdigi jáne ártarapty­lyǵyn damytýda, bilim berý keńis­tigin aqparattandyrýda, ǵylymı baǵyttar men ǵylymı mektepterdi damytýda, ha­lyq­aralyq yntymaqtastyqty keńeıtýde, ýnıversıtettiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jáne qarjy resýrstaryn da­mytýda naqty tabystarǵa jetip otyrmyz. Ýnıversıtette oqý úderisin jetildirý isi jańa bilim berý jáne aqparattyq teh­nologııalardy engizý men bilim berý qyz­metiniń aýqymyn keńeıtý arqyly iske asyrylyp keledi. Ǵylymnyń, óndiristiń, tájirıbelik bazalardyń jáne bilim berý qyzmetiniń ózara tyǵyz baılanysy oqý úderisiniń joǵary sapasyn jáne bolashaq mamandardyń is júzinde tolyqqandy daıyndyǵyn qamtamasyz etedi. Intel­lektýaldy ultty qalyptastyrýda tárbıe jumysy men jastar saıasaty boıynsha Basqarý, ulttyq tárbıe kafedrasy, aka­demık T.S.Sadyqov atyndaǵy Qazaqstan tarıhy kafedrasy, “Etnokórkemdik mádenıet” ǵylymı-shyǵarmashylyq orta­lyǵy, qoldanbaly fızıka, mate­matıka jáne aqparat ınstıtýty jetekshi ról atqaratyn bolady. 2008-2009 oqý jylynda bilim berýdiń sapasyn arttyrý úshin magıstratýra men RhD doktorantýra ınstıtýty bólinip shyqty, Bilim berýdiń sapasyn taldaý men biliktilikti kóterý ınstıtýty, ın­no­vasııalar men bilim berý mazmuny ǵyly­mı-zertteý ınstıtýty quryldy, jańadan dene shynyqtyrý jáne alǵashqy áskerı daıyndyq fakýlteti ashyldy. “Rýhanı mura” baǵdarla­ma­synyń sheń­berinde Baıtur­synov atyndaǵy ǵy­lymı-zertteý jáne Alash ortalyǵy, onyń murajaılyq ekspo­zı­sııa­sy, abaıtaný ortalyǵy quryldy. Kredıttik tehnologııa 2004-2005 oqý jylynan bastap oqý úderisine birtindep endirildi. Kredıttik tehnologııany jú­ze­ge asyrý úshin tirkeý, baqylaý jáne baǵalaý bólimderinen turatyn baqylaý jáne baǵalaý basqarmasy quryldy. Kásibı bilikti mamandardan edvaı­zerler taǵaıyndaldy. Eksperıment sheńberinde ýnıversıtet­tiń professor-oqytýshylar quramy 2-3 kredıttik tehnologııa boı­yn­sha oqytýdyń biliktilikti kóterý kýrsy­nan ótti. Fakýltetterde ádistemelik ju­mys júıesi qaıta quryldy. Sıllabýs­tar­dyń jańa formalary jáne Bilim jáne ǵy­lym mınıstrliginiń talaptaryna to­lyq sáıkes keletin oqý-ádistemelik ke­shenderdiń 3 túri jasaldy. Kitaphananyń kompıýterlik zalynda ýnıversıtet stýdentteri úshin oqý materıaldarynyń elektrondy nusqalary ornalasqan. Endigi mindet – bilim berý portalyn qurý. Bilim berý portaly oqý úderisin me­ken-jaılyq (úıde oqytý) oqý-ádisteme­lik­terimen qamtamasyz etedi. Árbir stý­dent úshin oqý ádebıetiniń, oqý-ádiste­melik keshenderdiń, SOО́J jáne SО́J úshin jeke tapsyrmalardyń elektrondy nusqalarynyń qoljetimdiligin, oqýdan tys ýaqyttaǵy professor-oqytýshy­lar­dyń jáne tártip jetekshilerimen ınteraktıvti baılanys pen bilim qyzmeti nátıjelerin únemi monıtorıngileý múmkindigin qamtamasyz etý basty mindet. Bolon prosesi professor-oqytýshy­lar quramy men stýdentterdiń utqyr­ly­ǵyn qajet etedi. Atalǵan prınsıpterdi júzege asyrý úshin ýnıversıtetimizde múm­kindik bar. Bul sheteldik joǵary oqý oryndarymen yntymaqtastyq týraly ke­lisim-sharttar arqyly júzege asyrylmaq. Sheteldik stýdenttermen jumysty úı­lestirý jáne bizdiń stýdentterdi shetel­derde oqytýdy uıymdastyrý maqsatymen byltyrǵy jyly daıyndyq fakýlteti ashyldy. Búginde Koreıadan, Qytaıdan, Túrkııadan, Irannan, Monǵolııadan, Egıpetten kelgen stýdentter kontıngenti 178 adamǵa jetti. Bakalavrıat jáne magıstratýra boıynsha bilim alatyn olar qazir daıyndyq, fılologııa, fızıka-ma­tematıka, qarjy-ekonomıka, kórkem­sýret-grafıka jáne psıhologııa-peda­gogıka fakýltetterinde bilim alýda. Álemdik bilim berý keńistigine ený, bilim berýdiń halyqaralyq standart­ta­ryna qol jetkizý maqsatymen QazUPÝ-de halyqaralyq baılanystar nyǵaıyp keledi. Oqý orny 2007 jyly Italııadaǵy Bolon ýnıversıtetinde Ýnıversıtet­terdiń uly hartııasyna qol qoıdy. Qazirgi tańda Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti Fran­sııanyń, Germanııanyń, Slova­kııa­nyń, Polshanyń, Qytaıdyń, Reseıdiń, Japonııanyń, Bolgarııanyń jáne taǵy basqa memleketterdiń 81 jetekshi ýnı­versıtetterimen tyǵyz baılanysta ju­mys isteıdi. Sheteldik joǵary oqý oryn­darymen eki jaqty birlese daıyndalǵan jobalar boıynsha ǵylymı zertteýler júrgizý, aqparattar almasý, semınarlar, konferensııalar jáne taǵy basqa is-sharalar ótkizý; jekelegen baǵdarlamalar boıynsha oqytýshylar men ǵylymı qyz­metkerlerdiń tájirıbe almasýlaryn uıym­dastyrý; birlesken ǵylymı-tehnı­kalyq jáne bilim berý jobalaryn júzege asyrý; eki jaqtyń da múddelerine saı keletin ǵylymı aqparattar men mate­rıaldar almasý máseleleri boıynsha kelisimderge qol jetti. Qazirgi tańda fızıka-matematıka ma­mandyqtary aǵylshyn tilinde oqytylýda. Sondaı-aq “Qos dıplom” baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa kiristik. Búginde Lıtva Respýblıkasynyń Mıkolas Romerıs atyndaǵy ýnıversıtetimen stýdent jáne magıstranttar almasý jobasy iske asy­ry­lyp keledi. Mysaly, bizdiń bakalavr ne­mese magıstrant oqý ornyn bitirer al­dynda bir semestr jedeldetilgen baǵ­dar­lama boıynsha bilim alǵan soń sol ýnı­versıtettiń de jáne bizdiń ýnıversıte­ti­mizdiń de dıplomdaryn alyp shyǵady. Búginde “Qos dıplom” baǵdarlamasy boı­ynsha Máskeý memlekettik pedagogı­ka­lyq ýnıversıtetimen, Slovakııadaǵy Bratıslava ýnıversıtetimen, Reseıdiń Sibir Federaldyq ýnıversıtetimen, Federaldyq memlekettik bilim berý mekemesimen jáne taǵy basqa joǵary oqý oryndarymen tyǵyz baılanys ornatqan. Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq peda­gogıkalyq ýnıversıteti Eýropanyń Ha­lyqaralyq bilim berý assosıasııasyna (EAIE), Eýropanyń Zań ýnıversıtetteri assosıasııasyna (ELFA), Halyqaralyq áleýmettanýshylar assosıasııasyna, Eýropanyń Psıhologııany damytý qo­ǵamyna (ESDP), Innovasııany qoldaný jónindegi álemdik ýnıversıtetter júıe­sine (GUNI), Saıası zertteýler jó­nindegi Eýropa konsorsıýmyna (ECPR), Ýnı­versıtetterdiń halyqaralyq assosıa­sııasyna (IAU) múshe bolyp otyr. Elbasy Joldaýynan týyndaıtyn mindetterge baılanysty aldaǵy onjyl­dyq­ta atqarylatyn ister asa aýqymdy. Biz ýnıversıtet basshylyǵy men pro­fessor-oqytýshylar quramynyń kúsh-qýatyn, shyǵarm ashylyq áleýetin osy mindetterdi sheshýge jumyldyryp otyrmyz. Serik PIRÁLIEV, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, professor. RESPÝBLIKALYQ AQPARATTYQ TOP Jetisý jurtshylyǵymen kezdesip, Elbasynyń Joldaýyn túsindirý jumystaryn jalǵastyrýda Kúmisjan BAIJAN. Elbasynyń bıylǵy Jol­daý­ynyń elimiz úshin mańyz­dy­lyǵy erekshe ekendigin jurt­shylyq ýaqyt ótken saıyn shynaıy sezinýde. Degenmen, ondaǵy aıtylǵan baıypty baǵdarlamalardy áleýmettik-ekonomıkalyq turǵyda jan-jaqty túsindirý maqsatymen As­tanadan aqparattyq-nası­hat­tyq topty arnaıy bastap kel­gen Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Baqyt Sultanov jumysynyń álqıssa­syn­da oblys aktıvimen kezdesti. Basqosýdy oblys ákimi Se­rik Úmbetov ashyp, bıylǵy Jol­daýdaǵy aıtylǵan basym­dyq­tar haqynda áńgimeledi. Sondaı-aq óńirde Joldaýdy júzege asyrý maqsatynda qolǵa alynǵan jumystardy ortaǵa saldy. Budan keıin aqparattyq-na­sı­hattyq top jetekshisi, mı­nıstr Baqyt Sultanov Memleket basshysynyń “Jańa onjyldyq – jańa eko­nomıkalyq órleý – Qazaq­stannyń jańa múmkindikteri” atty Joldaýy tóńireginde áńgime órbitti. Atap aıtqanda, 2020 jylǵa deıingi damý stra­tegııasy josparynyń basty baǵyttaryn tarqatyp, “Bız­nes­tiń jol kartasy-2020” baǵ­dar­lamasyn túsindirdi jáne bıyl áleýmettik qamtamasyz etý men osy saladaǵy járdemge arnal­ǵan shyǵystar kólemi ar­taty­nyn jáne bazalyq zeı­net­aqy tólemderiniń 25 paıyzǵa kóteri­letinin jınalǵandar na­zaryna saldy. Sonymen qatar, otbasy, ana men bala ınstı­tý­tyn ny­ǵaıtý, járdemaqy mól­sherleri jaıly Joldaýda aıtylǵandarǵa da erekshe mán berdi. Jetisý jerinde sábılerdi balabaqshamen qamtý kór­set­kishi 21 paıyzdy ǵana qurasa, kezekte turǵan búldirshinder sany 19 myńǵa jýyq eken. Mınıstr oblys ákiminiń buǵan deıin jekemenshikke ótip ketken, balabaqshalardy kom­mý­naldyq menshikke qaıtarý týraly bastamasynyń jan-jaqty qoldaýǵa ıe bolyp, ózge aı­maqtarda da qolǵa alyn­ǵa­nyn atap ótti. Bilim berý men densaýlyq saqtaý máseleleri de ortaǵa salyndy. Serik Ábikenuly Qazaq­stan­nyń damý belesterin aı­qyn­daıtyn qundy qujatty na­sıhattaý, túsindirý maq­satymen arnaıy kelgen top músheleriniń jumysyna sát­tilik tilep, ha­lyqty áleý­mettik jaǵynan qor­ǵaý, us­tazdar men dáriger­lerdiń kom­mýnaldyq shyǵynyn óteý, jet­kiliksiz qamtylǵan otba­sy­laryndaǵy balalarǵa joǵary oqý oryndarynda bilim grant­taryn taǵaıyndaý, olar­dyń qoǵamdyq kólikterde tegin júrýin qamtamasyz etý, taǵy basqa júıeli júrgizilgen jumystar jaıly áńgimeledi. Aqparattyq-nasıhattyq top músheleri bólinip, óńirdegi aýdandar men qalalarǵa atta­nyp, halyqpen júzdesýdi bas­tap ketti. Jetisý jurtshy­ly­ǵymen osyndaı maǵynaly júz­desýdi maqsat etken nasıhat­shylardyń Qarjy mınıstrli­giniń jaýapty hatshysy Natalıa Korjova bastaǵan alǵashqy toby Pan­fılov aýdanyna, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ǵy­ly­mı-zertteý keńesiniń hatshysy Natalıa Kalashnıkova basta­ǵan taǵy bir toby “Dostyq úıinde” jáne Ilııas Jan­súgirov atyn­daǵy Jetisý memlekettik ýnı­versıtetinde jurtshylyqpen, stýdenttermen áńgime ótkizdi. О́zge de nasıhattyq top múshe­leri Aqsý, Alakól, Tekeli, Bal­qash, Kerbulaq aýdandaryna attanyp, Joldaý joldaryn túsindirýdi jalǵastyrýda. Almaty oblysy. JASTARDYŃ DAMÝY STRATEGIIаSYN BELGILEITIN MAŃYZDY QUJAT Almatyda Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde   Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Mahmet­qalı  Sarybekovtiń qatysýymen  Memleket basshysy N.Á. Nazarbaevtyń   “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Joldaýy­nyń talqylaýy ótti. Gúlzeınep SÁDIRQYZY. Oqý ornynyń oqytýshy-professorlar quramy men stýdentter qatysqan jıyndy atalmysh oqý ornynyń bas­shy­sy Shámsha Berkimbaeva ashyp, bıylǵy Joldaýdyń eli­miz úshin jóni bólek eke­ni­ne, onda aldaǵy 10 jylda atqarylýy tıisti jumys­tar­dyń naqty aıqyndalyp be­ril­genine toqtaldy. Sondaı-aq jýyrda osy mańyzdy Jol­daýdy nasıhattaý jó­nin­de Astanada Prezıdent Ákim­shiligi Basshysynyń oryn­ba­sary Máýlen Áshimbaev bastaǵan top qurylǵanyn, sonyń quramyndaǵy Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Mahmetqalı Sarybekovtiń ýnıversıtetti be­ker tańdap almaǵanyn, son­dyqtan Jol­daýǵa qatysty ári ózderin qyzyqtyratyn saýaldardy qoıyp, taǵy­lym­dy bir kezdesý ótetinine senim bildirdi. – Bıylǵy Joldaý bar­lyq qazaqstandyqtardyń jol kartasyna aınalyp otyr, – dedi Mahmetqalı Nurǵa­lı­uly. – Eń aldymen ár adam­nyń, ásirese, jastardyń damý strategııasyn belgileıtin ma­ńyzdy qujat bolyp taby­la­dy. Olaı deıtinim, Joldaý­da­ǵy bes strategııalyq baǵyt­ta Elbasy, ásirese, bilim berý salasyna, ǵylymǵa erekshe basa nazar aýdaryp, áleý­mettik jaǵdaı jasalýyna basa kóńil bólgen. Odan ári vıse-mınıstr qazir “Balapan” memleket­tik baǵdarlamasy boıynsha ju­­mys­tar júrgizilip jat­qa­nyn, onyń basty maqsaty – mek­tepke deıingi bilim berý júıe­­sinde qyzmetti qam­ta­ma­syz etý ekenine toq­taldy. Sondaı-aq QR bilim sala­synyń damýyna baı­lanysty 2008 jyldan bastap 12 jyl­dyq júıege bir­neshe sebep­ter­ge baıla­nys­ty kóshe al­maı otyr­ǵa­nymyzdy, oǵan mektep baza­larynyń daıyn emestigi, kadr máselesiniń to­lyq sheshilmeı, oqý-ádis­te­me­lik keshenderdiń iske asy­ryl­maı otyrǵanyna toqtalyp ótti. Odan ári Ǵylym tý­ra­ly zań jobasy daıyndalyp, Má­ji­liske tapsyryl­ǵanyn, El­ba­sy aıtqandaı, 2020 jyl­ǵa deıin Qa­zaq­standa ke­minde álemdik deń­geıdegi eki joo ashý mindeti qoıyl­sa, onyń biri bıylǵy shilde aıynda Astana kúnine oraı N.Á.Na­zarbaev ýnıver­sı­te­tin ashý josparlanyp otyr­ǵanyn, onda jaraty­lystaný, ınje­ner­lik jáne medısına ba­ǵyt­tarynda birinshi kýrs­qa stý­dentter qabyldanyp, bir grant quny 19,5 myń dol­lar kóleminde bolatyny jaıly da habardar ete ketti. Vedomstvolyq sala bas­shy­larymen kezdesip, júzde­sý­diń mundaı múmkindikteri bola bermeıtinin eskergen muǵalimder men stýdentter vıse-mınıstrdi suraqtyń asty­na aldy. Máselen, pro­fes­sor Qazyna Aımaǵam­be­tova ǵylymı ortalyqtarda sapaly baǵdarlamalar qaras­ty­rylmaıtynyn, kafedrada kredıttik júıede sońǵy tórt jyldan beri tek tárbıeshi de­gen mamandyq alyp kele jat­qan bastaýysh mektep mu­ǵalimderiniń qyzmetteri shek­teýli ekenin, sondyqtan bul mamandyq tárbıeshi-ádisker dep aýystyrylsa degen usy­nysyn jetkizse, fızık us­taz­dar optıkalyq qural­dardyń jetispeıtindigin, al stýdent­ter “Balapan” baǵ­dar­­lamasy boı­yn­sha mektep­ke deıingi tárbıe­shi­lerdiń eń­bekaqy­sy­nyń tóme­ndigin aıtyp jáne bas­qa da saýal­daryna jaýap aldy. BIREGEI QONDYRǴYLAR ShYǴARYLADY Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkin­dik­teri” atty Qazaqstan hal­qy­na bıylǵy Joldaýynda elimizdiń aldaǵy onjyl­dyq­taǵy mindetteri belgilendi. El damýynyń erteńine arnalǵan joba-josparlardy júzege asyrýdyń naqty joldary men basty baǵyttary kórsetilip, ony oryndaýǵa tapsyrmalar berildi. Munyń ózi elimizdiń ár azamatynyń, eńbek ujy­my­nyń osy baǵytta utymdy jumys isteýin qajet etetini sózsiz. Oblysta bıyl jalpy quny 1 mıllıard 37 mıllıon dollar bolatyn 26 joba jú­zege asyrylatyn bolady. Bizdiń “Aqtóberentgen” ak­sıo­nerlik qoǵamyna qatysty joba Qazaqstannyń ındýs­trııa­lyq kartasyna kiredi. Kásiporynda júrgizilip jat­qan qaıta jaraqtandyrý ju­mystary ústimizdegi jylǵy shilde aıynan bastap osy za­manǵy kompıýterlik tomo­graf­tar shyǵarýǵa múmkindik beredi. Bul kásiporynnyń damý tarıhyndaǵy múldem jańa kezeń bolǵaly tur. Den­saýlyq saqtaý mınıstrligi men aksıonerlik qoǵam ara­synda 2010 jylǵa zaýyt ónim­derin satyp alýǵa jasalǵan memorandým buǵan tolyq dálel ekeni daýsyz. Bizdiń aksıonerlik qoǵam osyndaı biregeı medısınalyq jáne óndiristik rentgen ap­pa­rattaryn shyǵaratyn eli­mizdegi birden-bir kásiporyn retinde de alys-jaqyn shet­eld­erge belgili. Munda rentgen apparattarynyń 28 túri shy­ǵarylady. Aksıonerlik qo­ǵam­nyń memlekettik tapsy­rystyń arqasynda ekinshi tynysy ashylatynyna berik negiz bar. El Prezıdentiniń jańa saıasaty bolashaqqa se­nimdi qadam jasaýǵa, ıaǵnı ındýstrııalyq-ınnovasııalyq serpindi damý strategııasynyń jemisin kórýge oń yqpal etetin bolady. Investı­sııa­lyq joba óz qarjymyzdyń jáne Qazaqstannyń Damý banki nesıesi esebinen qar­jylandyrylyp otyr. Jobany júzege asyrý ishki jáne syrtqy rynokqa shy­ǵa­rylatyn osy zamanǵy dıag­nos­tıkalyq kompıýterlik ap-paratýralarmen medısınalyq mekemelerdi qamtamasyz etýge múmkindik beredi dep kútilýde. Tomograftardy jınaý “Dje­ne­ral elektrık” kompanııa­sy­nyń tehnologııasy boıynsha júzege asady. Bul onyń baǵa­syn 50 mıllıon teńgege tó­men­detýge alǵyshart jasaıdy. Mundaı apparatýra Qazaq­stan­da qazir 180-250 mıllıon teńge turady. Bizdiń kásip­orynda júzege asyrylmaqshy ekinshi joba da qaıtarymdy bolmaq. Sebebi, biz shyǵarǵaly otyrǵan lıftiler turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq júıesin qaıta jaraqtan­dyrýda kádege asady. Údemeli ındýstrııalandyrý men ınnovasııa, eńbek ónim­diliginiń ósýi ǵana Qazaq­stan­nyń daǵdarystan keıingi ke­zeńde utymdy jáne berik po­zısııany ıemdenýine múmkin­dik beretinin Elbasy óziniń Joldaýynda dáıektep aıtyp berdi. Buǵan bizdiń oblysta jú­zege asyrylmaqshy ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq jo­ba­lardyń da eleýli úles bolyp qosylatynyn árbir aqtóbelik maqtanysh tutady dep oı­laı­myn. Mars MAHMUTOV,  “Aqtóberentgen” AQ-tyń atqarýshy dırektory. Aqtóbe oblysy. “QARA ALTYN” ShARAPATY Qazaq munaıy degende El­basynyń osy salany damytýǵa sińirgen eren eńbegi oıǵa ora­lady. Elimiz táýelsizdik alǵaly beri Qazaqstanǵa shetel ın­ves­torlaryn qolynan jetelep áke­lip, aýqymdy ınvestısııa salýǵa ılandyrdy. Sonyń ná­tıjesinde “Teńizdeı” álemde teńdesi joq iri kenishtiń mol munaıy ıgerildi. Sol “Teńiz” kenishiniń munaıyn Qara teńiz jaǵalaýyndaǵy halyqaralyq aılaqqa tóteleı jetkizetin jańa qubyr jelisi tartyldy. Endi Kaspıı teńiziniń qaı­ra­ńyn­daǵy Qashaǵan kenishinen kómirsýtekti shıkizatty ıgerý ju­mystaryna daıyndyq júr­gi­zi­lip jatyr. Osynyń bári – Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń tapsyrmasymen Atyraýda iske asyrylyp jatqan iri jo­balar. Qazaq munaıyn álemdik rynokqa jetkizýdiń balamaly baǵyttarynyń qatarynda Ata­sý-Alashańqaı, Baký-Jeıhan baǵyttarynyń da mańyz­dy­ly­ǵy aıqyndalyp keledi. El ekonomıkasyn órken­de­tý­de munaı-gaz ónerkásibiniń mańyzy arta beredi. Muny Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna arnaǵan “Jańa onjyldyq – jańa eko­no­mıkalyq órleý – Qazaq­stan­nyń jańa múmkindigi” atty bıylǵy Joldaýynda aıryqsha atap ótti. Sebebi, munaı óndirý – qazaqtyń bir ǵasyrdan bergi negizgi kásibiniń biri. Ras, ke­zin­de onyń ıgiligin sonshalyqty kóre qoımaǵanymyzben, Qazaq­stan derbes memleket atanǵaly beri Nursultan Nazarbaevtaı kóregen basshynyń salıqaly saıasatynyń arqasynda “qara altynnyń” qadirin sezinetin bol­dyq. Elbasynyń usynysy­men qurylǵan Ulttyq qorǵa mu­naıdan túsken tabystyń bir bóligi jınaqtalyp, qarjy daǵ­darysy kezinde sol qarjy el ekonomıkasyn, ulttyq bank­ter­di turalatpaýǵa jumsaldy. Mine, osylaısha, qazaq mu­naı­y­nyń sharapaty barshaǵa tıdi. Qazaq munaıynyń sharapa­ty aldaǵy on jylda da qazaq hal­qyna molynan tıetin bo­la­dy. Munaıshylar eldiń áleý­met­tik-turmystyq ál-aýqatyn jaqsartý sharalarynan qalys qalmaıdy. Munaıly aýdandar­da­ǵy túrli áleýmettik nysandar qurylysyn qarjylandyryp, áleýmet áleýetin arttyrýǵa qol­daýyn jalǵastyra bermek. Otandyq munaı-gaz ónerkásibi jańa dáýirdiń ınnovasııalyq jobalarymen qarqyndy damýǵa bet bura bastady. Munyń bas­tap­qy baǵyttary qazirdiń ózin­de qoldanysqa engizilip jatyr. Máselen, munaı kenishterinde jer astynan munaı soratyn terbelmeli qondyrǵylary bir­tindep burandaly sorǵylarmen almastyrylyp keledi. Otandyq taýar óndirýshiler men qyzmet kórsetýshilerdi qoldaý arqyly qazaqstandyq úlesti molaıtýǵa baǵyt ustanyp otyrmyz. Endi ken ornyndaǵy ilespe gazdy ká­dege asyrý jobasy iske asyrylmaq. Qoınaýy qazynaǵa toly Embiniń munaıshylary Elba­synyń Joldaýyn árdaıym qýattaıdy. О́ıtkeni, qazaq munaıshylary Elbasyna arqa súıep kelgen, budan bylaı da Nursultan Nazarbaevtyń bas­ta­malaryn qoldaıdy. Munaı­shy­lar munaı óndirýde ýaqyt­pen sanaspaıdy, sharshaýdy bil­meıdi. Elbasynyń Joldaýy­nan aldaǵy onjyldyq Qazaq­stannyń ekonomıkalyq órleý jyldary bolatynyn uǵynyp, tyń serpinmen eńbek etýge umtylady. О́ıtkeni, endi aldaǵy on jyldyń ishinde biz óndirgen “qara altyn” hımııa ónerkásibi salasynda tutynylatyn negizgi shıkizat bolǵaly otyr. Izturǵan BAIMUHANOV,  “EmbiMunaıGaz” óndiristik fılıalynyń dırektory. Atyraý oblysy. JAŃA ONJYLDYQ – JAŃA KEZEŃ Elbasy Joldaýda jańa onjyldyq, ıaǵnı 2020 jylǵa deıingi Strategııalyq jospa­ry – kóshbasshylyqqa jete­leı­tinin aıqyn kórsetip berdi.  Biz bilim salasynda júrgen­dikten, keleshek urpaqtyń boıyna eline, jerine degen súıispenshilikti, patrıottyq sezimdi bilim men tárbıe arqyly sińirý mindetimiz dep sanaımyz. Qazaqstannyń keleshegi – búgingi oqýshy. Endeshe, erteńgi el basqarar urpaqtyń elimizdiń jańa ke­zeńderimen, jańa josparlar­men jan-jaqty habardar bo­lýy ózin memleket damýynan shet qalmaıtyndyǵyna seni­min oıatady. Aqparattyq tehnologııany jan-jaqty qoldana alatyn, ǵylymnyń tyń jańalyq­ta­ryn ashýǵa múmkindigi bar tul­ǵany tárbıeleý adam kapı­talynyń básekege qabiletti­ligin arttyrýǵa jetkizedi. Sol úshin de mektepke deıingi ba­lalardy tárbıeleý men oqy­tý­ǵa zor kóńil bólingen. 12 jyl­dyq oqytý modeli jáne “ıntellektýaldyq mektep­ter­diń” jobasyn oryndaýdyń ózi keleshekke asa qajetti ma­man­dar daıyndaýdy meńzeıdi. Qa­zaqstannyń keleshegi – bilimdi azamat bolýymen qatar, sa­lamat­ty ómir salty men óz den­saýlyǵyna kóńil bólýi der edim. Bizdiń ujymymyzda El­basy­nyń ustanǵan saıasatyn qol­daıdy. Soǵan dálel retinde aıta ketsem, mektebimizde “Nur Otan” HDP bastaýysh par­tııa uıymy jumys atqa­rady. “Nur Otan” HDP úshin 2020 Baǵdarlamasyn oryndaý jumystyń basty ózegine aınalýy tıis. Qazaqstannyń jańa ekonomıkalyq órleýin qamtamasyz etý úshin eshkim de syrtta qalmaýy qajet eken­digin Elbasy basa kórsetti. Endi ustazdar ujymy Jol­daý­dy jetistikterge jetkizetin dań­ǵyl jol ekenine senimdi jáne óz tarapynan bilim berý salasyna tıesili jospar­lar­dyń nátıjeli oryndalýyna úlesterin qosady. Ardaq ASANOVA, Abaı atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan  №10 lıseı mektebiniń ustazy.  “Nur Otan” HDP  bastaýysh partııa uıymynyń tóraıymy. Pavlodar.