Bızneske qatysty birqatar negizgi másele

– Ulttyq Banktiń negizgi fýnk­sııalary men mindetteri ózgere me?

– Baǵa turaqtylyǵyn qamta­masyz etý Ulttyq Banktiń negizgi maqsaty bolyp qalady. Bul kelisim sheńberinde ınflıasııa boıynsha nysanaly baǵdar naqtylanady. 2021 jylǵa deıin 4-6% dálizdi saqtaý, al 2022 jyldan bastap ony 3-5%-ǵa deıin tómendetý jáne uzaq merzimdi bolashaqta ustap turý usynylady.

Budan basqa, kelisimde Ulttyq Banktiń, eger bul onyń negizgi fýnk­sııa­laryn oryndaýǵa jáne aqsha-kredıt saıasatyn júzege asyrýǵa qaıshy kelmeıtin bolsa, óziniń qyzmetinde Úkimettiń aǵymdaǵy ekonomıkalyq saıasatyn esepke alatyny kózdelgen.

– Ulttyq Bank budan ári aqsha-kredıt saıasatyn júr­giz­gen kezde eń aldymen qandaı faktorlardy eskeredi?

– Bul kelisim sheńberinde Ulttyq Bank 2021 jyldyń sońyna deıin 4-6% nysanaly dáliz­di saqtaıdy. Orta merzimdi kezeń­de ınflıasııa boıynsha maq­satty saqtaý ekonomıkanyń ósi­min ustap turýǵa baǵyttalǵan.

Bul rette Ulttyq Banktiń ózi­niń keıingi saıasatynda eske­retin faktorlary tutastaı al­ǵan­da ózgermeıdi. Syrtqy fak­­tor­lar ishinde munaıdyń, azyq-túlik taýarlarynyń álem­dik naryǵyndaǵy baǵanyń ózgerýi, sondaı-aq negizgi saýda árip­tes elderdegi ınflıasııa ser­pini negizgi faktorlar bolyp taby­lady. Ishki faktorlardyń ishin­de taýarlar men kórsetiletin qyz­met­ter naryqtarynda baǵanyń ósýi­ne yqpal etetin suranys pen usy­nys tarapynan faktorlarǵa aıryqsha kóńil bólinedi. Sonymen birge ­júrgiziletin aqsha-kredıt saıa­satynyń tıimdiligin arttyrý úshin ınflıasııalyq kútýlerdi odan ári turaqtandyrý mańyzdy baǵyt bolady. 

Ulttyq Bank aqsha-kredıt saıasatynyń aǵymdaǵy rejimine sáıkes teńge baǵamynyń shamadan tys ózgerýin boldyrmaý úshin óktemdikter júrgizý quqy­ǵyn ózine qaldyra otyryp, teńgeniń erkin ózgermeli aıyrbastaý baǵamy saıasatyn júrgizýdi jal­ǵastyrady. Ulttyq Bank valıý­talyq saıasat júrgizý kezinde ashyq­tyqty qamtamasyz etedi jáne kommýnıkasııa arnasyn jetil­dirýdi jalǵastyrady.

– Qazaqstandaǵy ınflıa­sııa­nyń monetarlyq emes sıpatta ekeni belgili. Sizdiń oıyńyzsha Úkimet, jergilikti atqarýshy organdar tarapynan baǵa deń­geıin baqylaý úshin qandaı sharalar qoldanylýǵa tıis? 

Sondaı-aq Ulttyq Bank usyn­ǵan kelisim sheńberinde ınflıasııany neǵurlym tıimdi baqylaý jáne is-qımyldyń kelisilýin jaqsartý maqsatynda Ulttyq Banktiń Úkimetpen birlesken jumysyn keńeıtý kózdeldi.

– Qazaqstanda halyqtyń áleý­mettik osal toptaryn (HÁOT) qoldaý jónindegi áleý­mettik saıasatqa kóp nazar aýdarylady. Ulttyq Bank sondaı-aq qarjylyq qyzmetterdi tutyný­shylardyń quqyqtaryn qor­ǵaý, problemalyq qaryz alý­shy­lardyń máselelerin sheshý boıynsha aýqymdy jumys júrgizýde. Qazirgi kezde osy baǵyt boıynsha qandaı ister atqarylýda?

– Ulttyq Bank sońǵy bes jylda qaryz alýshylardyń boryshtyq júktemesin tómendetýge baǵyt­talǵan 40-tan astam zańnamalyq túzetý qabyldady. Atap aıtqanda:

- shetel valıýtasyndaǵy tabysyn rastaı almaıtyn azamattarǵa shetel valıýtasymen ıpotekalyq qaryz berýge;

- bankter úshin qaryz alýshy qatarynan 180 kún merzimin ótkizgennen keıin eseptelgen ıpotekalyq turǵyn úı qaryzy boıynsha syıaqylar men turaq­syzdyq aıybyn tóleýdi talap etýge tyıym salyndy.

Bereshekti sotqa deıin óndirip alý boıynsha ashyq quqyqtyq alań qurý maqsatynda 2017 jylǵy maý­symda Qazaqstan Respýb­lıkasy­nyń «Kollektorlyq qyzmet týraly» zańy qoldanysqa engizildi.

Eldiń zańnamasyna engizilgen aıryqsha mańyzdy norma bankter men problemalyq qaryz alýshylar arasyndaǵy ister boıynsha talap qoıýdyń bes jyldyq eskirý merzimin engizý boldy. Buryn osyndaı ister boıynsha eskirý merzimi bolǵan joq.

2018 jylǵy shildede jeke tulǵalardyń ıpotekalyq qaryz sharttary boıynsha bankter alatyn komıssııalardyń sany qysqardy, ıpotekalyq qaryz berýge jáne qyzmet kórsetýge baılanysty banktik shotty júrgizgeni úshin komıssııa, sondaı-aq qaryzdy banktik shotqa esepke alý úshin komıssııa belgileýge jáne alýǵa tyıym salyndy. 2019 jylǵy naýryzdan bastap osy tyıym salý jeke tulǵalardyń barlyq banktik qaryz sharttaryna qoldanylady.

Ústimizdegi jyly Ulttyq Bank bankterge jeke tulǵalardyń ıpotekalyq qaryzdary boıynsha kún­tizbelik 180 kún merziminiń aıaq­talýy boıynsha eseptelgen syıaqy tóleýdi talap etýge tyıym saldy. Osy norma ol qoldanysqa engizilgen kúnnen bastap buryn jasalǵan sharttardan týyndaǵan quqyqtyq qatynastarǵa qoldanylady.

Sondaı-aq bankterdiń káme­letke tolmaǵan jáne eńbekke jaram­syz kámeletke tolǵan balalardy asyraý úshin qaryz alýshylar alatyn alımentterdiń bereshegin óteý esebine alýǵa tyıym belgilendi.

Ipotekalyq qaryz alýshylardy memlekettik qoldaý sheńberinde Memleket basshynyń tapsyrma­sy boıynsha 2015 jyldan bastap Ipotekalyq qaryz alý­shylardy qaıta qarjylandyrý baǵdar­lamasy iske asyrylýda. 2015 jy­ly Ulttyq Bank bólgen 130 mlrd teńge bankter 2004-2009 jyl­dar aralyǵyndaǵy kezeńde ber­gen jáne jalǵyz turǵyn úımen qam­tamasyz etilgen qaryzdardy qaıta qarjylandyrýǵa baǵyt­taldy.

Baǵdarlamanyń osy bóligin tolyq iske asyrýǵa jáne bólingen qarajatty ıgerýge baılanysty qaryzdardy qaıta qarjylandyrý qazirgi kezde qaıtarymdy qarajat esebinen júzege asyrylady. Aqsha­ny ıgerýdiń revolverlik tetigi es­ke­rile otyryp qaıta qarjy­lan­­dy­ryl­ǵan qaryzdardyń sany 2026 jylǵa deıin shamamen 40 myń bolady.

2018 jylǵy 27 naýryzdan bas­tap baǵdarlamada jeke tulǵa­lar­dyń 2016 jylǵy 1 qańtarǵa deıin berilgen valıýtalyq ıpo­tek­a­lyq qaryzdaryn qaıta qar­jy­landyrý kózdeledi. Qaryzdar Ulttyq Banktiń 2015 jylǵy 18 tamyzdaǵy baǵa­my (1 AQSh dollary úshin 188,35 teńge) boıynsha teńgemen qaı­ta qarjylandyryldy.

Baǵamdyq aıyrmanyń somasy (shamamen 156 mlrd teńge) Ulttyq Banktiń qarajaty esebinen óteledi. Memlekettik jeke árip­testik sheńberinde bank­ter qaryz alýshylardyń syıaqy, komıssııalar, turaqsyzdyq aıyby boıynsha 136 mlrd teńge somaǵa bereshegin keshiredi.

2019 jylǵy 1 naýryzda bankter 56,4 mlrd teńge somaǵa valıýtalyq ıpotekalyq qaryzdardy qaıta qarjylandyrýǵa 6,7 myń ótinimdi maquldady, onyń ishinde 42,2 mlrd teńge somaǵa 5,3 myń qaryz qaıta qarjylandyryldy.

Sonymen birge baǵdarlamany júıelik taldaý HÁOT-ke jatatyn qaryz alýshylardyń, sondaı-aq jalǵyz múlki qaryz boıynsha mindettemelerdi oryndaý esebinen bank­tiń balansyna ótken qaryz alý­shy­lardyń qosymsha memle­kettik qoldaýǵa muqtaj ekenin rastaıdy.

HÁOT sanatyndaǵy qaryz alý­shylardyń kópshiligi úshin kiristerdiń negizgi túriniń bıýdjet­ten tólenetin áleýmettik tólem­der jáne járdemaqylar, onyń ishinde Qaıta qarjylandyrý baǵ­darlamasynyń talaptary bo­ıyn­sha qaryzdarǵa qyzmet kórsetýge múmkindik bermeıtin ataý­ly áleýmettik kómek bolyp taby­laty­nyn atap ótý qajet.

HÁOT qaryz alýshylardy qo­sym­sha qoldaýdyń talaptaryn ázirleý jáne banktiń balansynda turǵan turǵyn úıdi qaryz alýshy­lardyń menshigine qaıtarý úshin Ulttyq Bankte jumys toby quryldy, oǵan múddeli mem­le­kettik organdardyń, saıası par­tııa­­lardyń ókilderi, ekinshi deń­geı­degi bankterdiń ókilderi jáne qoǵamdyq birlestikterdiń basshylary engizildi.

Jumys toby azamattardyń osy sanattaryna kómek berýdiń negizgi talaptaryn ázirlegennen keıin baǵdarlamaǵa tıisti tolyq­tyrýlar engiziledi.