ELEKTRONDY ÝNIVERSITET – BÚGINGI О́MIR TALABY

Qazir kúnnen kúngi ózgeristerge tańdanarlyqtaı eshteńe joq, solaı bolýǵa tıistideı qubylystar az emestigi aıan. Al aıshylyq jerdegi alystaǵy  úıde otyryp, aýdıtorııadaǵy kádimgi stýdentshe bir ýaqyt oqytýshy dárisin tyńdap, keńesin toqyp, bilim álemine súńgip, búkil oqytý úrdisine qoıan-qoltyq qatysa alý – bul da ósken ómirdiń ǵajaıyp kórinisi. Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda talap etilip otyrǵanyndaı, osyndaı jaǵdaıdy elestetkende Qaraǵandy ekonomıkalyq  ýnıversıteti aldymen kóz aldyńa keledi. Búgingi aqparattyq-kommýnıkasııalyq júıe negizinde elektrondy  oqý ornyna aınalý kózdelgen ýnıversıtette halyqaralyq talaptarǵa jaýap beretin sapaly bilim berý jolyndaǵy izdenister bir tóbe. Ýnıversıtet rektory, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor Erqara AIMAǴAMBETOVPEN áńgime arqaýy osy baǵytta órbigen edi. – Sóz basynda qyzyǵarlyq hám súısinerlik jáıt, sizge taǵdyr osy bilim ordasymen bite qaınasýdy jazypty. Kooperatıvtik ınstıtýt bolyp qurylǵan kezden bastap eshqaıda taban aýdarmapsyz. Bilýimizshe, buǵan jarty ǵasyrdaı ýaqyt bolǵan eken. Demek, ekinshi úıińiz deýimizge bolar. – Men keıde tamyr-tanystar arasynda eki otbasym bar dep ázil­deımin. Sondaıda keıbireýler áýel­de tańdanys tanytyp qalady. Ázil astaryn túsingende baryp qolymdy qysyp jatady. Al shynynda maǵan ýnıversıtet úlken otbasy. 1966 jyly shákirt atanyp, mamandyq alyp, oqytýshylyqqa qalýdy qala­ǵan­nan ýaqyttan beri ajyramaǵan qasıetti shańyraǵym. Tynys-tir­shiligi, qam-qareketi óz otbasymdaı kóńilge ortaq, júrekke ystyq. Múm­kindigim kelgenshe bedelin bıik­tete túsý jolynda eńbektenip kelemin. – Bedel demekshi, elimizdiń jo­ǵa­ry oqý oryndary ortasynan al­ǵash­qylardyń qatarynda ýnıver­sıtet Bolon deklarasııasynyń negizi bolyp tabylatyn Ýnıversıtetterdiń uly hartııasyna qol qoıǵany belgili. Bul – álemdik bilim keńistigine kirigýge jasalǵan izashar degen sóz. Ony berkitýge baǵyttalǵan is-sharalarǵa toqtalyp ótseńiz. – Munyń ózi kezdeısoq emes, qazirgi jahandaný dáýirinde ınte­gra­sııalyq úderisterdiń qarqyndy damyp otyrǵandyǵyna baılanysty alǵa umtylýdyń talaby. “Bilegine senbe, bilimine sen” delingendeı, mem­lekettiń básekege qabilettiligi, jańarýǵa beıimdiligi, óskeleń urpaq ke­leshegi barsha qaýymnyń bilik­ti­lik deńgeıine, sonyń ishinde eko­no­mı­kanyń qyr-syrlaryn tereń bi­lýi­ne súıeniledi. Mine, bizge min­de­timiz osy turǵydan asa jaýapty. Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń bıylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qa­zaq­­stannyń jańa múmkindikteri” atty Qazaqstan halqyna Jol­daý­yn­da “Joǵary bilim sapasy eń joǵary talaptarǵa jaýap berýi tıis. Eldegi JOO-lar álemniń jetekshi ýnıversıtetteriniń reıtingine enýge umtylýlary kerek”, dep atap kór­setilýi jaýapkershilikti kúsheıtip otyr. Bul baǵytta atqarylyp jat­qan jumystarymyz da jemissiz emes. Solardyń birine toqtalǵanda elektrondy ýnıversıtet qurýǵa myqty qadam basylǵanyn atar edim. Telekommýnıkasııalyq tehno­lo­gııanyń qulash keńdigi, dúnıe­jú­zilik Internet jelisiniń qushaq ashyq­tyǵy, kompıýterlik tehnıka­nyń, mobıldik baılanystyń shet­siz-sheksiz múmkindigi, sandyq júıe­degi oqý zaldary men kitaphana­lar­dyń árdaıym daıyndyǵy, aýdıo, beınetaspa oqý materıaldarynyń je­timdiligi arqyly, qysqasy, oqy­týdyń jańa ǵasyrlyq formasyn qalyptastyrýǵa barlyq jaǵdaı jasalyp, jetildirilip jatyr. Máselen, ýnıversıtettegi aqpa­rat­tyq bilim berý ortalyǵy stý­dent­terden únemi arylmaıdy. Onda bir mezgilde qatarynan 70 kom­pıýter bir jelide jumys isteıdi. Kelýshiler Internetke qosylyp, álem­niń kez kelgen túkpirinen ózde­rine qajetti oqýlyq materıaldardy asa jyldamdyqpen qabyldaı ala­dy. Sóz oraıynda aıta ketkende, 1 myńǵa jýyq kompıýterdiń bárinde sondaı múmkindik bar. Nemese san­dyq júıedegi kitaphana qyzmetin alalyq. Onyń qoryndaǵy 800 myń kitaptyń kez kelgenin qalaǵan ýa­qyt­ta taýyp alýǵa bolatyn elek­tron­dyq jumys isteıdi. Tipti oǵan aıaq attalmaı-aq, kire beriste orna­tyl­ǵan keń ekrandy panelge saý­saq ushyn júgirtip, kerekti oqý­lyqtyń bar-joǵyn, qandaı jańa eńbekter túskenin bilýge bolady. Sabaq kesteleri, emtıhandar ótetin mezgil, túrli habarlandyrýlar so­laısha anyqtalady. Jyl basynan beri Oksford pen Kembrıdj ýnıversıtetteriniń, son­daı-aq Londonnyń ekonomıka jáne saıası ǵylymdar mektebiniń elek­tron­dyq resýrstaryna qol je­týi iz­denýshilerge kóp kómegin tıgizip júr. Ekonomıst mamandar daıar­laý­dyń qazirgi álemdik sıpaty bıznes-bilimge, ıaǵnı teorııalyq bilim men tájirıbelik ıkemdilikti tyǵyz ushtastyrýǵa baǵyttalǵan. Bolashaq túlekterimizdiń naqty bıznes ortaǵa osy bastan beıimdelip, daıyn­dalýy­na “vırtýaldyq kásiporyn” atalatyn ámbebap qural úlken yq­pal etýde. Bizdiń sheteldik árip­tesimiz Nıý-Iorktegi Sent-Djons ýnıversıteti syıǵa tartqan sol arqyly kásiporyndardaǵy sharýa­shy­lyq jaǵdaı taldanady, soǵan sáıkes oqytýdyń ádis­temelik túrleri ózgertilip, jańartylyp otyrady. Onyń da elektrondy ýnı­versıtet qurýǵa zor sep­tigi tııýde. Bul – túbinde bilim salasyna myqtap enetin erekshe joba. Son­dyqtan bastamashy re­tin­de ozyqtyǵyn dáleldep, sátti ornyǵýyna kúsh sala bermekpiz. Aıtpaqshy, Bolon úderisine qatysý bizdiń stýdentterimizdiń de oǵan múshe kez kelgen eldiń JOO-larynda bilimin jalǵastyrýyna múmkindik týǵyzady. – Erqara Balqarauly, qashyq­tyq­tan oqytý tehnologııasy osy baǵyttaǵy qadamnyń biri delinedi. Endi sol jóninde áńgimelep berseńiz. – Aıta ketý kerek, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ýnıversıtettiń qazirgi ustanymy men izdenisterine barynsha qoldaý jasaýda. Qashyq­tyqtan oqytýdyń synaǵy bizge senip tapsyrylýy úlken senim dep bilemiz. “Bilim berý júıesine qa­shyq­tyqtan oqytý jáne IT – tehno­logııalaryn engizý jóninde” respýb­lıkalyq oqý-semınar, “Bi­lim berý­degi qashyqtyqtan oqytý tehno­lo­gııa­lary” taqyrybynda halyqara­lyq ǵylymı-tájirbıelik kon­fe­rensııa ótip, qatysýshylar at­qarylyp jatqan ju­mys­­tarmen tanysty. Osynaý tásildiń tıim­diligi ári utymdylyǵy ýaqyt jáne araqa­shyq­tyqpen bólektengen oqy­tý­shy men oqýshynyń óz­ara árekettestigin úıles­tirýde bolyp tabylady. Qa­shyq­tyqtan ınterak­tıv­tik oqytý sabaq júrgizilý ústindegi aýdıtorııa­dan oqý kýrsyna qatysty mate­rıal­dardy tikeleı qabyldaýǵa, oqy­týshy men oqýshy­nyń aýdıo­baı­lanys arqyly elek­trondyq poshtamen baılanysýyna, beıne­kon­ferensııalarǵa qaty­sýyna, ınter­aktıvti zerthanalarda jumys isteýine, ár stýdenttiń WEB SERVER-inde ashylǵan betindegi ózine arnalǵan tapsyrmalardy taýyp, oryndaýyna múmkindikter tý­ǵyzady. Aıta berse, bilimge yntaly ár­kim­di tartarlyq jaqtary kóp. Máse­len, stýdentter oqý pánderin, arnaıy kýrstardy, soǵan qosa oqy­týshylardy da tańdap, oqý jyly­nyń basynda kýrs jospary suraq­tarynyń barlyq jıyntyǵyn, tapsyrmalaryn, ózin-ózi tekserý testerin, sılabýstaryn túgel alady. Oqytýshy keńes, baǵyt berýshi, sondaı-aq oryndaǵan jumystaryn túzetýshi rólin atqarady. Búginde damyǵan elder JOO-larynyń kópshiligi bilim berý sa­lasynda tilimizge tıek júıeni qol­da­nady. Olardy qýyp jetýge tal­py­nys taýdaı. Alysqa tanyla da bastaýdamyz. Oqytýshylarymyz bul máselege qatysty keleli keńes­terge jıi jiberiledi. “Bank isi” kafedrasynyń meńgerýshisi Asqar Qonaqbaevtyń byltyr qashyq­tyq­tan oqytý boıynsha Ispanııada ótken halyqaralyq konferensııada jasaǵan baıandamasynyń qyzyǵý­shy­lyq týdyrýy jaǵymdy jańa­lyq­tyń bir mysaly ǵana. Ony uıymdastyrýshylardyń baǵa­laýyn­sha bizdiń ýnıversıtet bul jaǵynan AQSh jáne Batys Eýropanyń kósh­basshy bilim ordalarymen deńgeı­lesip qalypty. – Kóńilge hosh habar-aq eken. Elektrondy júıege kóshý synaq, emtıhan qabyldaý isterine de ózgerister engizetin shyǵar? – Qazirdiń ózinde stýdentter bilimin tarazylaýda tehnologııalyq jetistikter qoldanyla bastady. Burynǵydaı oqytýshynyń aýyzsha suraq qoıýy, solaısha jaýap berý­diń kúni ótip barady. Bári elek­tron­dyq quraldarǵa baǵyndy­ryl­ǵan. Solar arqyly bilim sapasy saralanady. Eshkim oǵan aralasa al­maıdy. Bul para usyný, bireý­ler­diń deldaldyǵyna súıený tárizdi qýlyqtar tamyryna túpkilikti balta shaptyrmaq. – Sóz sońynda ne aıtar edińiz? – Bilim berý salasy qashanda bir orynda turmaq emes. Ýaqyt talap-talǵamyna saı boıyna tyń lep esýin, órkendi ózgerister men jańa jańǵyrtýlardy tilep, qajet etip otyrady. Bir táýiri, elimizde soǵan betburys batyl. Sonyń alǵy shebinen kórinýge talpynysymyz osyndaı. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aıqyn NESIPBAI, Qaraǵandy.