Prezıdent • 22 Sáýir, 2019

Tuńǵysh Prezıdenttiń bastamalary – halyq ıgiligine baǵyttalǵan baǵdarlamalar

6701 ret

kórsetildi

10 mın

oqý úshin

О́tken jyly elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» jóninde halyqqa arnaǵan Úndeýinde: «Bul qadam talaıdan beri meniń kókeıimde júr. Biraq Qazaqstan aldymen boıyna kúsh, qazynasyna qarjy jınap, qýatty elge aınalýy kerek edi. Mine, sol kún de týdy!» dep árbir qazaqstandyq otbasyna baspana alýdyń jańa múmkindikterin berý, jalaqysy tómen jumyskerlerdiń eńbekaqysyn kóbeıtý jónindegi keń aýqymdy sharalardy jarııalaǵan bolatyn. Olar el ekonomıkasynyń alǵa basýynyń, qoǵamdaǵy saıası turaqtylyqtyń arqasynda júıeli iske asyrylyp qana qoımaı, aýqymdary odan ári keńeıtile túsýde.

Egemen redactor

Tuńǵysh Prezıdenttiń bastamalary – halyq ıgiligine baǵyttalǵan baǵdarlamalar

Parlament Elbasynyń el ıgiligine baǵyttalǵan bastamalaryn qajettiligine qaraı zańnamalyq turǵydan ýaqtyly qamtamasyz etti. Máselen, Májilistegi «Nur Otan» partııasy fraksııasyna múshe – depýtattardyń bastamasymen qoldanystaǵy zańnamaǵa «7-20-25» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa múmkindik beretin túzetýler engizildi.

Atalǵan baǵdarlama boıynsha byltyr ekinshi deńgeıli 8 bank arqyly 4350 otbasynyń ótinimderi maquldanyp, sonyń 3497-si jalpy somasy 42 mıllıard teńgeniń jeńildikti nesıesin aldy. Áıtkenmen 1237 otbasynyń ótinimderi qanaǵattandyrylǵan joq. Buǵan olardyń jetkilikti kirisi bolmaýy jáne nesıelik tarıhynyń nasharlyǵy, ıaǵnı burynyraq bankterden alǵan qaryzdaryn ótemegendigi sebep boldy.

Kóptegen azamattyń 20 paıyz mólsherindegi bastapqy jarnany tóleýge múmkindigi joqtyǵyn eskergen Elbasy 2018 jylǵy

5 qazanda jarııa etken «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» Joldaýynda ákimderge jergilikti bıýdjet esebinen biliktiligi joǵary pedagogterge, medısına qyzmetkerlerine, polıseılerge jáne óńirge qajetti basqa da mamandarǵa turǵyn úı sertıfıkattaryn berýdi tapsyrǵan bolatyn. Bul rette Nur-Sultan qalasynyń ákimdigi ózge óńirlerge ónege kórsetip, baspanaǵa muqtaj 100 otbasynyń árqaısysyna bastapqy jarnany tóleý úshin 1 mıllıon teńge mólsherinde qarjylaı kómek berdi.

Qazir «7-20-25» baǵdarlamasyn iske asyrý tetikterin odan ári jetildirý qarastyrylýda. Osy oraıda bizdiń saılaýshylarmen bolǵan kezdesýlerimizde ata-analar óz balalaryna jeńildikti ıpotekamen baspana satyp áperýge ruqsat berýdi suraǵandyǵyn aıta ketken jón. Sondaı-aq aýyldyq jerlerde qyzmet isteıtin muǵalimder men dárigerler de atalǵan baǵdarlamamen qaladan páter satyp alǵylary keletindikterin bildirdi.

Elbasy kirisi tómen kópbalaly, tolyq emes jáne múmkindigi shekteýli balalary bar otbasylardyń qamyn oılap, Nur Otan partııasynyń HVIII sezinde olarǵa Turǵynúıqurylysjınaqbanki arqyly nesıe ósiminiń mólsherlemesi 2-3 paıyzdy quraıtyn turǵyn úı zaımdaryn berýdi tapsyrǵany málim. Bul maqsatqa jaqynda respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý kezinde 50 mıllıard teńge bólý qarastyryldy. Osy ıgi bastamaǵa 7 jyl ishinde 350 mıllıard teńge jumsalmaqshy. Munyń ózi jyl saıyn 6 myń kóp balaly otbasyny turǵyn úımen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Elbasynyń jalaqysy tómen jumyskerlerdiń eńbekaqysyn kóbeıtý úshin olardyń salyq júktemesin azaıtý jónindegi bastamasy da zań júzinde negizdelip, ústimizdegi jyldan bastap jalaqysy 25 aılyq eseptik kórsetkishten (nemese 63 myń 125 teńgeden) tómen 2 mıllıonǵa jýyq adamnyń jeke tabys salyǵynyń mólsheri burynǵy 10 paıyzdan 1 paıyzǵa deıin azaıtyldy. Sondaı-aq bıýdjettik mekemelerde jumys isteıtin 275 myń qyzmetkerdiń jalaqysy orta eseppen 35 paıyzǵa ósirildi.

Halyqtyń áljýaz toptaryn áleýmettik qoldaýdy kúsheıtý maqsatyn kózdegen Elbasynyń Nur Otan partııasynyń HVIII sezinde bergen tapsyrmasyna sáıkes ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaý úshin az qamtylǵan jáne kópbalaly otbasylardyń jıyntyq kirisin esepteý kezinde mynadaı tólem túrleri – «Kúmis alqamen» jáne «Altyn alqamen» nagradtalǵan kópbalaly analar men kópbalaly otbasylarǵa beriletin járdemaqylar, múgedek balalarǵa beriletin járdemaqy jáne stýdenttik stıpendııalar esepke alynbaıtyn bolyp sheshilip, zańdastyryldy. Osy jóninde Májilis depýtattary ótken jylǵy qarashada bolǵan «Úkimet saǵatynda» Úkimetke tıisti usynystar engizgen bolatyn.

Elbasynyń Nur Otan partııasynyń HVIII sezinde bergen tapsyrmasyna sáıkes 2019 jylǵy 1 shildeden bastap azamattyq qyzmetshilerdiń, memlekettik bıýdjet esebinen ustalatyn uıymdar qyzmetkerleriniń jalaqysy 30 paıyzǵa kóteriledi. Bul shara densaýlyq saqtaý, bilim berý, áleýmettik qorǵaý, mádenıet, sport, aýyl sharýashylyǵy jáne basqa salalardaǵy 1 mıllıonnan astam azamattyq qyzmetshiniń ál-aýqatyn birshama arttyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq turǵyndarmen tikeleı jumys isteıtin atqarýshy organdardyń tómengi býyn qyzmetkerleriniń jalaqysy ortasha alǵanda 25 paıyzǵa kóbeıtiledi.

Budan bólek, bıylǵy oqý jylynda bilim granttarynyń sany 20 myńǵa ulǵaıtyldy. Qazirgi tańda 69 myń 59 stýdent joǵary oqý oryndarynda memleket esebinen oqyp júr. Joǵary bilimdi tehnıkalyq kadrlar men aýyl sharýashylyǵy mamandaryn daıarlaýǵa jumsalatyn shyǵyn árbir grantqa shaqqanda 346,6 myń teńgeden 635,8 myń teńgege deıin kóbeıtildi.

Áıtkenmen veterınarııa salasynyń mamandaryn daıarlaýǵa bólinetin bıýdjet shyǵyndary burynǵy mólsherde qalǵandyǵy qısynsyz dep sanaımyz. Aldaǵy ýaqytta bul másele de oń sheshimin tabýǵa tıisti.

Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimetine súıensek, qazir 91 myń stýdent jataqhanaǵa muqtaj. О́tken jyly oqý oryndary óz qarajattary esebinen jalpy sany 2780 stýdentke arnalǵan 10 jataqhanany paıdalanýǵa bergen. Ústimizdegi jyly taǵy 5 myń stýdentti jataqhanamen qamtamasyz etý josparlanǵan bolsa, is júzinde qazir 8 myń 294 orynǵa arnalǵan jataqhanalardy paıdalanýǵa berý jóninde 19 shart jasalǵan.

Sonymen qatar Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty Semeı memlekettik medısına ýnıversıtetiniń respýblıkalyq bıýdjetten 2 mıllıard 246 mıllıon teńgeden astam qarjy bólingen 1000 oryndyq stýdenttik jataqhanasynyń qurylysy 2014 jyldan beri salynyp bitpeı, qazir toqtap turǵandyǵyn eskermeı bolmaıdy. Mundaı soraqy kemshiliktiń sebebi – atalǵan obektini salý boıynsha ótkizilgen konkýrsta materıaldyq-tehnıkalyq bazasy da, qurylys salý tájirıbesi de múldem jetkiliksiz, ekinshi sanattaǵy qurylys uıymy jeńiske jetkendiginde.

Elbasynyń shaǵyn nesıe berýdi kóbeıtý jónindegi bastamasyn iske asyrýǵa ótken jyly respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha 20 mıllıard teńge bólinip, qarjylandyrý kólemi 62 mıllıard teńgege deıin ulǵaıtyldy. Alaıda, jappaı kásipkerlikti damytýǵa baǵyttalǵan osynsha qarjynyń 59,5 mıllıard teńgesi nemese 95 paıyzy ǵana ıgerilgen.

Biz aýyldyq eldi mekenderde bolǵan saıyn jeke kásibin ashqysy keletin azamattardyń ekinshi deńgeıli bankterdiń fılıaldary talap etetin kepildiń bolmaýyna baılanysty nesıe ala almaı júrgendikteri jaıly shaǵymdaryn estip júrmiz. О́ıtkeni olarǵa aýadaı qajetti aqparat jetpeı jatyr. Aıtalyq olar «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» aksıonerlik qoǵamy (AQ) aýyldaǵy turǵyn úılerdi de, jerdi de, avtokólikti de, ózge tehnıkany da kepildik múlik retinde qabyldaıtyndyǵynan beıhabar bolyp shyqty. Osy qor byltyr Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy aıasynda jalpy somasy 30 mıllıard teńgeni quraıtyn 9 myńǵa jýyq shaǵyn nesıe bergen. Al bıyl aýyl kásipkerlerin nesıelendirý kólemin 50 mıllıard teńgeden asyrýdy kózdep otyr.

Jalpy, aýyl turǵyndary kásipkerlikpen aınalysqysy keletin adamdarǵa memleket tarapynan ártúrli jeńildikter qarastyrylyp otyrǵandyǵyn jáne «Sybaǵa» sııaqty baǵdarlamalardyń tıimdiligin bile bermeıdi. Sebebi olardy kópshilikke túsindirý, buqaralyq aqparat quraldary arqyly nasıhattaý jetkiliksiz.

Qysta jaǵylǵan kómirdiń qara tútini býdaqtap, tynysty taryltyp turatyn óńirlerdiń turǵyndary Elbasynyń eldi gazben qamtamasyz etýdi jalǵastyrý jónindegi bastamasynyń ıgiligin kóretin kún de alys emes, «Saryarqa» magıstraldy gaz qubyrynyń birinshi kezeńindegi jelisiniń qurylysy ótken jylǵy jeltoqsan aıynda bastaldy. Ony aıaqtaý jáne gıdrosynaqtan ótkizý 2019 jyldyń sońyna belgilenip otyr. Osy maqsatqa ártúrli qarjylandyrý kózderinen 267,3 mıllıard teńge jumsalmaqshy. Gaz qubyryn salý barysynda 1690 jumys orny qurylady, al ony paıdalaný kezinde 200 adam turaqty jumyspen qamtylady. Energetıka mınıstrliginiń málimetine qaraǵanda, kelesi jyly Nur-Sultan qalasyna, Aqmola jáne Qaraǵandy oblystarynyń eldi mekenderine «kógildir otyn» berile bastaıdy.

Túıindeı aıtsaq, Elbasynyń áleýmettik bastamalary búgingi tańda el bıligindegi salıqaly sabaqtastyqtyń arqasynda dáıekti jalǵasyn taýyp, halyq ıgiligine baǵyttalǵan, asa mańyzdy ári uzaqmerzimdi baǵdarlamalar retinde iske asyrylý ústinde.

Káribaı MUSYRMAN,

Parlament Májilisiniń depýtaty, Nur Otan partııasy fraksııasynyń múshesi