«Syr ulandary» ortalyǵymen elordada ótken «Balalar úshin ádil sot: tásilder men qyzmetterdi jetildirý» atty jıynda tanystyq. Balalardyń quqyǵyn qorǵaý boıynsha Unicef baǵdarlamasynyń úılestirýshisi Meıramgúl Alybekovanyń aıtýynsha, balalardy qoldaý ortalyǵy jetkinshekterdi oqshaýlamaıdy, kerisinshe qatarǵa qosýdy maqsat etedi. Onda quqyq buzǵan, qylmys jasaǵan 18 jasqa deıingi balalar beıimdeýden ótedi. 2015 jyldyń aıaǵynda resmı ashylyp, 2016 jyldyń basynda balalardy qabyldaı bastaǵan «Syr ulandary» – Unicef-tiń Eýropalyq odaqpen birlese jasaǵan jobasynyń biri. Ortalyq osyǵan deıin 86 balany beıimdep, qatarǵa qosqan. Bul – atalǵan halyqaralyq qordyń aprobasııadan ótkizgen jobasy. Eger Qyzylorda qalasyndaǵy osy ortalyqtyń nátıjesi jospardaǵydaı bolsa, Qazaqstandaǵy barlyq óńirden ashý qarastyrylmaq.
«Qıyn balalarǵa psıholog, áleýmettik qyzmetker, túrli seksııa mamandary qyzmet kórsetedi. Osy arqyly biz balaǵa ne unaıtynyn anyqtaımyz. Máselen, balanyń boıynda agressııa bolsa, ony sportqa nemese uıań, uıalshaq keletinderin túrli konsertter uıymdastyrýǵa baǵyttaıdy. Ondaǵy jumys ádette 3-6 aıǵa sozylady», deıdi úılestirýshi. Onyń málimetinshe, ortalyqta beıimdelýden ótken balalardyń oqý úlgerimi joǵarylap, tártibi túzelgen.
Unicef Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlese uıymdastyrǵan jıynda 2019 jylǵy 1 sáýirde qabyldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine balanyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi fýnksııalardy júzege asyratyn uıymdardyń qyzmetimen baılanysty máseleler boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańda kórsetilgen oń ózgeristerdiń mańyzdylyǵy talqylandy.
Balalar quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy Erjan Ersaıynov zańnamadaǵy osy ózgeristerdiń zańmen baılanysqa túsken balalar quqyqtaryn qorǵaýdaǵy áserin aıtty. Onyń aıtýynsha, atalǵan zań negizinde ázirlengen standart jobasy boıynsha Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bala quqyqtaryn qorǵaý salasynda áleýmettik qyzmet kórsetý quzyretine ıe boldy. Sheteldik jáne qazaqstandyq sarapshylar standart jobasyn birlesip ázirlegen. Munda áleýmettik kómek kórsetý zańyna sáıkes birneshe baǵyttar, ıaǵnı qıyndyqqa tap bolǵan balalarǵa áleýmettik-pedagogıkalyq, áleýmettik-turmystyq, áleýmettik-psıhologııalyq turǵyda qoldaý kórsetý qarastyrylǵan. Komıtet tóraǵasynyń málimetinshe, elimizde kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzýshylyq faktileri jyldan jylǵa azaıyp keledi. 2017 jyly 3134 qylmys jasalsa, 2018 jyly 2936-ǵa, ıaǵnı 6 paıyzǵa azaıǵan. 2019 jyldyń birinshi toqsanyndaǵy kórsetkish boıynsha 639 qylmys tirkelipti. Bul 2018 jyldyń dál osy ýaqytyndaǵy kórsetkishten 12 paıyzǵa tómen. «Bul – vedomstvoaralyq jumystyń nátıjesi. Birlesip istegende ǵana jumys óz jemisin beredi. Munda bilim berý, quqyq qorǵaý, densaýlyq saqtaý organdaryna qosa úkimettik emes uıymdardy tarta otyryp, keshendi jumys júrgizilýi kerek. Saldarmen emes, sebeppen kúresýdi kózdeıtin jańa zań normalarynda medısınalyq-áleýmettik esep júrgizý qarastyrylǵan. Osynyń negizinde jergilikti atqarýshy organdar qolaısyz otbasylardy anyqtap, medısınalyq, quqyqtyq, áleýmettik, psıhologııalyq kómek berý arqyly osy otbasylardan shyqqan balalardyń qylmys jasaýyna jol bermeýge bolady», deıdi E.Ersaıynov.
Qosh, qıyn balanyń qaıdan shyǵatyny kúndelikti ómirden, tájirıbeden belgili bolar. Máseleniń mánisine tereńdeý úshin sebebin anyqtap alǵan da jón-aq. Alaıda, osydan shyǵatyn taǵy bir mańyzdy másele bar. Ol – «Qıyn bala qaıdan paıda bolsa da, aldymyzda nemese ortamyzda júr, endi ony qalaı qatarǵa qosamyz?» degen suraqqa jaýap tabý. «Syr ulandary» ortalyǵynda tárbıelenip shyqqan jasóspirimniń ómiri týraly shaǵyn vıdeorolık kóńildi kúpti etedi. Ondaǵy keıipker dostaryna qosylyp, telefon urlaıdy. Onysy jarııa bolyp qalǵanda, úı ishindegi eshkimmen sóılespeı, sabaqqa barmaı qoıady. Tek smartfondy shuqylap jata beredi. Anasy alańdap, aqyrynda osy ortalyqqa ákelip tapsyrady. Ortalyq dırektory Sáýle Maýtanqyzy qıyn balalardy qatarǵa qosý ońaı emes ekenin aıtady. О́ıtkeni jumys tek balamen shektelmeıdi. «Biz osy aprobasııanyń negizinde orta jáne jeńil qylmys jasaǵan balalarmen jeke-jeke aınalystyq. Olardy qoǵam qylmysker balalar dep qabyldaıdy, mektep shettetedi, ákesi urady, sheshesi qylmysyn kún saıyn esine salyp, qulaq etin jeıdi. Al biz olardy ómirdiń qıyn kezeńine tap bolǵan balalar dep ataımyz jáne istegenin sóz etpeımiz. Eki kózqaras pen ataýdyń ózinde jer men kókteı aıyrmashylyq bar, sonyń ózi balalardy beıimdeıdi. Áýeli balamen syrlasamyz, sonan soń ata-anasymen aqyldasamyz, olardy balasymen birge túzý jolǵa baǵyttaımyz degen durys shyǵar. Synyptastarymen, dostarymen, tipti kórshi-qolańymen de tyńǵylyqty jumys júrgizdik. Sonyń nátıjesinde balalar qatarǵa qosyldy», deıdi dırektor. Onyń aıtýynsha, qıyn balalarmen tikeleı jumys istegen mundaı ortalyq buryn bolmaǵan. Parlamentte osy jobanyń jemisi jóninde baıandaǵan S.Maýtanqyzynyń sózin Joǵarǵy sot ókili de: «Alǵash ret qylmysqa barǵan 12 balany sot osy ortalyqqa jibergen. Sonyń tek 1-ýi ǵana qaıta qylmys jasady. Bul – aıtarlyqtaı nátıje», dep rastaǵan. Alaıda, ortalyq dırektory Unicef-tiń synaq retinde júrgizgen joba merziminiń aıaqtalyp, qarjy ári qaraı qarastyrylmaǵandyqtan ortalyq jumysynyń toqtap turǵanyn jetkizdi. «Men – zańgermin. Quqyq qorǵaý salasynda qyzmet ettim. Eshbir oryndar qylmysqa barǵandardy jetkilikti dárejede túzep bermeıdi. Ásirese balalarǵa, bolashaǵy bar jasóspirimderge osyndaı ortalyq asa qajet. Balalar bizdi áli kúnge deıin izdep keledi. О́z balalarymyzdaı bolyp ketken. Aldy úılenip, nemere súıip otyrmyz. Qıyn balalardy qatarǵa qosý qanshalyqty qıyn bolǵanymen, olardyń qyzyǵyn kórý sonshalyqty júrekke jylylyq uıalatady», deıdi Sáýle Maýtanqyzy.
Úzdik oqıtyn, daryndy, qabiletti, ozat oqýshylarmen, tilalǵysh balalarmen kez kelgen maman jumys istegisi keletini anyq. Al súringendi súıep, qulaǵandy tirep, buzylǵanyn túzep jiberýge ekiniń biri táýekel ete bermeıdi. Erekshe balalardyń syrlasyna aınalǵan áleýmettik qyzmetkerler men psıhologtardyń eńbegi eren-aq. Tek sondaı mamandar men talaı qıyn balany qatarǵa qosqan ortalyqtyń jumys isteýine jaǵdaı jasalsa deısiń.
