Jaqynda áriptesimiz Janar Orazymbet áleýmettik jelidegi paraqshasynda basynan ótken jaıtty baıandady. Onda qyzy byltyr mekteppen qoshtasqan ol mektep bitirý keshi qazir ata-ana úshin qyp-qyzyl aqsha ǵana emes, dertke aınalǵanyn jazady. Ata-ana toqsan saıyn test tapsyrýǵa, oǵan daıyndaý úshin qosymsha muǵalim jaldaýǵa, sońǵy qońyraýdy ótkizý úshin tigiletin biryńǵaı kıimge, pán muǵalimderiniń tartý-taralǵysyna ketetin aqshany aıtpaǵanda, ár emtıhanǵa dastarqan jaıyp shabylǵanyna shyryldaıdy. «Bul jerde muǵalimderdi kinálaıyn dep otyrǵanym joq. Bárine ata-analar kináli. Ábden daraqylanyp alǵan», deıdi ol. Aıtýynsha, qolaqysy 2 mıllıon turatyn asabany ánshi-bıshisimen jaldap, keshti laıyqty ótkizý úshin 100 myń teńgeniń ústinde aqsha jınapty. Oǵan adam basyna 17 myń teńgeden keletin meıramhanany mensinbegen qaltaly ata-ananyń áreketi sebep bolǵan kórinedi. Aqyrynda «sarań ata-ana» atanǵan J.Orazymbet qyzynyń «Barlyq ata-ana eshteńe demeı-aq aqsha jınap jatyr ǵoı» degeninen asa almaǵanyn aıtady.
Ata-ana kimdi kinálasa da balasynyń kóńiline qaraıdy. Biraq osy kóńilge qaraý oqýshylardy oımen emes, toımen jarysýǵa, daraqylyqqa úıretip jatqan joq pa? Memleket basshysy Q.Toqaev Prezıdent retinde bergen alǵashqy suhbatynda HHI ǵasyrdaǵy kerdeń minezge dańǵazalyq, ysyrapshyldyqty jatqyzatynyn aıtyp: «Bizge dańǵazalyqty doǵaryp, ysyrapshyldyqtan arylý qajet», degen edi. Biz balalardy kerdeń minezge mektep kezinen beıimdeımiz.
Muǵalimderge syılyq jasamaıtyn tarazdyq túlekter lımýzınge minip, dastarqan jasaý jáne oqýshylyq ómirmen qoshtasqan sátinen estelik alyp qalý úshin fotograf jaldaýǵa bas-aıaǵy 35 myń teńge jınapty. Sondaǵy bir oqýshynyń anasy Gaýhar Jolmahanbet osynyń ózi basqa mektepterge qaraǵanda aqshany jónsiz jınamaıtyn bilim ordasy ekenin aıtady. Bir otbasy 35 myńdy tıyn-tebendeı kórse, ekinshi birine bul tabylmaıtyn soma. Qoldan jasap alǵan úrdis toqtamaıtyn syndy. Dese de ata-ananyń aıtýynsha, bul túıtkildiń túıinin balalar da, olardyń áke-sheshesi de emes, tıisti vedomstvo ǵana túbegeıli tarqata alady. «Burynnan qalyptasqan úrdis birden toqtap qalmaıdy. О́ıtkeni qazirgi ata-analardyń kózqarasy qıyn. Onyń bir mezette ózgerýi, mınıstrdiń sózin qoldaýy ekitalaı. Bul úshin zańmen tyıym salynyp, jaýapqa tartylý kerek. Sonda ǵana adamdar amalsyz aıaq tartady», deıdi G.Jolmahanbet. Onyń oıynsha jaýapty mekeme sózden iske kóship, nátıje beretin naqty qadamǵa barý qajet. Sol kezde ata-ana men bala baǵynady.
О́zgelerdiń tájirıbesine nazar aýdarsaq, Fransııada mektep bitirý keshi degen múlde bolmaıdy. О́ıtkeni onda synyptaǵy oqýshylar jyl saıyn ózgerip otyrady. Fransýzdardyń bilim júıesinde bul reforma balabaqshadan bastap qolǵa alynǵan. Toptaǵy balalar da, qajet bolsa tárbıeshiler de jıi aýysady. Maqsat – kez kelgen ortaǵa, barlyq janǵa úırený, beıimdelý, adam talǵamaı til tabysý. Al Germanııada mekteptiń akt zalynda ótedi. Resmı túrde uıymdastyrylatyn bitirý keshinde bizdiń tilmen aıtqanda attestat tapsyrylady. Ata-analar balalarǵa shaǵyn merekege ruqsat bergenimen, saltanatty kesh uıymdastyrylmaıdy. Al Shotlandııada túlekter bitirý keshi degenniń ne ekenin de bilmeıdi eken. Aıtpaqshy, qytaı túlekteri sekildi mektepti eske túsiretin quraldardyń bárin terezeden laqtyryp, adrenalınge boı aldyratyndar da bar.
Shetelderde bitirý keshi, negizinen túlekterge arnalǵan. Bizde ata-analardyń da keshine aınalǵandaı. О́ıtkeni olardyń ózi keshke kıim alyp, sándenip, shash úlgisin jasap daıyndalady. Bir ana balasynyń mektep bitirý keshine 20-30 myń teńgeniń aralyǵynda kóılek alýdy josparlap otyrǵanyn jetkizdi. Bul – jalǵyz kóılektiń quny. Sáıkesinshe týflı, sómke satyp alyp, shash úlgisin jasatý kerek. Keı otbasynda anasy ǵana emes, ákesi nemese kempir-shaldyń qolynda ósken bala úshin ata-ájesiniń biri barady. Olar da kıinedi. Eskisin kıse, balasy namystanady-mys. Jalǵan namysty jıyp qoıǵannyń ózinde meıramhananyń tórinen tegin oryn almaısyz. Ata-ana aıtqan zań ázirlenip, qoldanysqa engizilgenmen, ózi belsenip, toı toılaýǵa bir ıyǵyn berip turǵandar qujatty kózge ile me? Álbette máseleniń baıybyna baratyn áke-sheshe kerisinshe zańdy jeleý etip, balasyn tárbıeleýi tıis. Tárbıeleýge áli jetpegeni «sýısıd jasaıdy» dep qorqady. Bul da qorqatyndaı sebep. О́z-ózine qol salǵandardyń qatary azaımaı tur.
Bıyl elimizde 143 089 oqýshy mekteppen qoshtasady. Oǵan kemi jalǵyziliktisi bar, keı otbasynda ata-ájesi qosylady, shamamen 280 myń ata-ananyń alańyn qosyńyz. Teń jartysy jylap júr. Teńgeni mańdaı terimen tapqandar sýǵa aqqan aqshadan buryn, balanyń bolashaǵy, «oı jarystyrmaı, boı jarystyryp» júrgen urpaǵynyń erteńi úshin jylaıdy. Qala berdi, kósheni shýlatyp «bıpyldatqanda» bir bálege urynyp qala ma dep jylaıdy. Balasy mekteppen qoshtasqanda ár úıdiń bosaǵasyn saǵalap júrgen ata-ana da qosylyp jylaıdy... Qaıtpek kerek?!
