18 redaktordyń taǵdyr-talaıy

Halel ESENBAEV

(1892-1938) – qý­ǵyn-súrgin qur­ba­ny, 1938 jyly 3 naýryzda atyldy. Gazetti 07.1919-02.1920 jyldar aralyǵynda bas­qardy. «Ushqyn­nyń»­ alǵashqy re­daktory Halel Esenbaev ekenine Oral arhıvinen alynǵan qujatta Esenbaevtyń óz qolymen toltyrylǵan anketa jaýaptary men 1919 jyldyń qazan aıynda ótken Kırrevkom májilisinen hattama dálel. Avtor jınalys qaýlysynan úzindi keltire otyryp, «Ushqyn» gazetin basqarý úshin bes adamnan (Halel Esenbaev, Eshmuhamed Begalıev, Tamımdar Safıev, Ámirǵalı Meńeshev, Bernııaz Kúleev) alqa múshesi saılanǵanyn jazady. Áıtse de eń basty dálel H.Esenbaevtyń 1923 jyly ózi toltyrǵan anketa jaýaptary bolsa kerek. Onda bylaı dep jazylǵan: «Rabotal chlenom redkollegıı organızasıı Býkgýbıspolkoma «Kırgızskaıa pravda», «Dýrýstýk joly», jýrnala «Mýgalım» («Ýchıtel»), redaktorom organa Kırkraı Revkoma «Ýshkýn» («Iskra») – v 1918 ı 1919 godah, organızasıı Býkgýbkoma «Enbek» («Trýd»), perevel na kırgızskıı ıazyk Konstıtýsııý RKFSR ı tak prochee» dep jazylǵan.

Tamımdar SAFIEV

(1892-1975) ga­zet­ti 1920 jyldyń aq­pa­nynan bastap, sáýirge deıin, eki­ aı basqarǵan. T.Sa­fıev 30-jyl­da­ry qýǵyndalyp, Qa­zaq­stan­nyń quramyndaǵy Qa­raqalpaq avtonomııalyq oblysynda eńbek etken. Keıin Máskeýge ketip, sonda turǵan. 1975 jyly qaıtys bolǵan.

Bernııaz KÝLEEV

(1899-1923) ne­bári 24-aq­ ja­syn­­da ómir­den­ ót­ken. «Ushqyn­nyń»­ birinshi sany­ B.Kúleevtiń «Ush­qynǵa» degen óle­ńi­men ashylǵan. Gazetti 1920 jyldyń sáýir aıynan bastap, qazanǵa deıin basqarǵan. B.Kúleev syrshyl lırık aqyn.  Narmanbet pen Ǵumar Qarash sııaqty Bernııaz Kúleev Abaı óleńderiniń kórkemdik formasyn, ár alýan órnegi men ólsheýin qoldandy. Onyń «Jazǵy dala» atty óleńi «Segiz aıaqtyń» ólshem uıqasymen jazylǵan. Ol orys aqyndarynyń da birqatar shyǵarmalaryn qazaq tiline tárjimalaǵan.

Smaǵul SÁDÝAQASOV

(1900-1933) – saıa­sı qýǵyn-súr­gin qurbany. Ga­zetti  1921 jyly (qań­tar men aq­pan aılarynyń ara­lyǵynda) bir aı, keıin 1925 jyldyń qańtarynan 1926 jyl­dyń sáýi­ri­ne deıin ekinshi márte redaktor bolǵan. Smaǵul Sádýaqasovtyń búkil qaıratkerlik, azamattyq bolmysy jarqyraı tanylǵan kezeń 1925-1927 jyldar edi. Bul kezde ol respýblıka halyq aǵartý komıssary, ári ólkelik partııa komıtetiniń bıýro múshesi boldy. Bul kezeń sonymen birge F.I.Goloshekınniń Qazaqstan ólkelik partııa komıtetin basqarý kezimen dálme-dál keledi.

Júsipbek Aımaýytov

(1889-1931) ga­zetti 1921 jyl­dyń aqpanynan bas­tap 1921 jyl­dyń qazan aıy­na deıin bas­qarǵan. 1929 jyly bastalǵan keńestik qýǵyn-súrgin kezinde qa­malyp, 1931 jyly atylǵan. 1919-1922 jyldary  Respýblıka Halyq aǵartý komıssarıatynyń alqa múshesi, Semeı gýbernııasy oqý bóliminiń bastyǵy, «Qazaq tili» gazetiniń redaktory. «Eńbekshi qazaqqa» da basshylyq jasaıtyn kezi osy tus. J.Aımaýytov qysqa ǵana ǵumyrynda «Qartqoja», «Aqbilek» syndy qanshama roman, povest-pesalaryn jazdy. «Psıhologııa», «Jan júıesi jáne ónerdi tańdaý», t.b. syndy iri ǵylymı eńbekteri bar.

Muhtar Áýezov

(1897-1961) qý­­­ǵyn-súrgin kór­­­di, aman qal­dy. Gazetke 1921 jyldyń qa­ra­­­shasynan bas­tap, 1921 jyl­dyń jel­toqsanyna deıin bas­shylyq etken. 1918 jyly M.Áýezov Semeı qalasynyń óki­li retinde Omby qalasynda ótken jalpy qazaq jastarynyń quryltaıyna qatysyp, ortalyq atqarý komı­tetine múshe bolyp saılandy. Quryltaıda «Alashorda» úkimeti men Alash qozǵalysynyń baǵytyn ustanǵan «Jas azamat» atty Búkil­qazaqstandyq jastar uıymy quryldy. Uıymnyń belsendi múshesi bola júrip, «Abaı» ǵyly­mı-kópshilik jýrnalyn J.Aı­maýytovpen birigip shyǵarýǵa atsa­lysady. 1930 jyly ıdeıalyq kóz­qarasy úshin tutqynǵa alynǵan.

Ábdirahman Baıdildın

(1891-1931) Om­­bydaǵy mu­ǵa­­limder semı­na­­rııasyn bi­tir­gen soń «Bir­lik» uıy­mynyń múshesi ári hatshysy bo­ldy. Ol «Eń­bek­shi qazaqty» basqarǵanǵa deıin 1923 jyly Oral oblystyq partııa komıtetiniń úgit jáne nasıhat bóliminiń meńgerýshisi, «Qyzyl tý» gazetiniń redaktory bolyp istegen. «Aldymyzdaǵy maqsatymyz», «Oqytýshylar men kásipshiler qozǵalysy», «Oqý qyzmetkerlerine jolbasshy», «Jańa álippe» degen eńbekterdiń avtory. Gazetti 1922 jyldyń qańtar aıynda ǵana basqarǵan Á.Baıdildın qýǵyn-súrgin qurbany bolyp, 1931 jyly 21 sáýirde atylǵan.

Beıimbet Maılın

(1894-1938) mu­ǵalim bola jú­rip «Qazaq», «Aýyl» gazet­te­ri men «Aıqap», «Sadaq» jýr­nal­­da­­ryna ma­qa­la, áńgime ja­zyp tur­ǵan. B.Maı­lın «Eńbekshil qazaqqa» «Eńbek týy» bolyp turǵan kezden-aq qyzmetker, bólim meńgerýshisi, hatshysy, redak­to­ry bolǵan. B.Maılın gazetti 1922 jyly basqarǵan. 1923-1925 jyl­dary Qostanaıdaǵy gýbernııalyq «Aýyl» gazetin shyǵarǵan.
30-shy jyldary «Aýyl tili», «Qazaq áde­­­bıeti» basylymdarynyń bas redak^­tory bolyp istegen.

(Jalǵasy bar)