Temirbek bastapqy dáristi Turmaǵambet Iztileýovten alǵan. Sonyń ózi onyń bolashaǵyn aıqyndap turǵandaı. Jıyrma jasynan bastap qoǵamdyq ómirge belsene aralasqan gazet qyzmetkeri Yrǵyzdaǵy bolystyq, sosyn oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy qyzmetin atqarǵan. 1926 jyly Tashkent qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń dırektory, Túrkistan Respýblıkasynda Qazaq avtonomııasynyń tolyq ókiletti ókili bolǵan.
Temirbek Júrgenov jóninde alǵash qaıdan bilgenim jaıynda meniń óz basymnan ótken bir estelik bar. 1967 jyly kóktemde Tashkent ırrıgasııa ınjenerleri ınstıtýtynda 1-kýrstyń 2 semestrinde Ortalyq Azııa memlekettik ýnıversıtetin bitirgen soń, kóp ótpeı sol ýnıversıtetke rektor bolǵan, aǵartý mınıstri, Úkimet basshysynyń orynbasary, Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti qyzmetterinde bolǵan Tashmýhamed Qary-Nııazov degen kisi bizge matematıka páninen dáris berdi.
Emtıhan alyp otyryp, maǵan qarap: «Qazaqsyń ba?» dedi.
– Iá, – dedim. Sol sátti paıdalanyp:
– Damolla, sizdiń kezińizde birge qyzmet etken qazaqtardan kimdi bilesiz? – dep suradym. Akademık atamyz: «Temirbek Júrgenovpen jaqsy tanys-bilis boldym, men stýdent kezimde ol da stýdent boldy, ekeýmiz eki ýnıversıtette rektor bolyp ta birge júrdik», dedi. Osy sózder jadymda tap sol kezdegideı saqtaýly.
1929 jyly Temirbek Júrgenov Tájikstan ókimetiniń qarjy komıssary, 1930-1933 jyldary О́zbekstan úkimeti halyq aǵartý komıssary bolǵany tarıhtan málim.
О́miriniń sońǵy 5 jylynda Qazaqstan úkimetiniń halyq aǵartý komıssary bolypty. Sol jyldary elimizde jańadan 3000 mektep salynǵan. Mádenıet pen ónerdi órkendetýge úlken úles qosqan. Opera teatry ashylǵan. A.Zataevıchke qazaq ánderin jınaqtaýǵa kómektesken. Qazaq tiliniń tazalyǵy úshin kúresken, termınologııaǵa qatysty usynystar aıtqan. Pýblısıst. «Qazaqstandaǵy mádenıet revolıýsııasy», «Qazaqstandaǵy saýatsyzdyqty joıý» kitaptaryn, «Saıası ekonomııa» alǵashqy oqýlyǵyn jazǵan.
1933 jyly ony Tashkentten Almatyǵa qaıtarýǵa Ǵabıt Músirepov barǵan.
Almatyǵa kelgen soń Mırzoıanǵa: «Ákemniń maly tárkilengen dep betime eshkim baspasyn, aǵartý isin kóterý úshin halyq komıssary О́lkelik partııa komıtetine bıýro múshesi bolýy tıis jáne halyq aǵartý komıssarıatyna bólingen qarjyǵa eshkim tıispeıtin bolsyn» dep úsh batyl shart qoıǵan adam.
Sol kezdegi qaıratkerlerde barǵysy kelgen jerge ǵana barý, táýir úıde turý, dúnıe jınaý, qyzmet tańdaý syndy pendelik nıet bolmaǵan. «Tildi de tisti, jigerli de isker adam» degen ataqqa ıe bolǵan. Bar-joǵy 40 jyl ǵana ómir súrgen.
Keńes ókimetinen bergi 100 jyl ishinde mádenıet pen rýhanııat salasynda úsh memleket qaıratkeriniń esimderi erekshe atalady. Solardyń birinshisi Temirbek Júrgenov, odan keıin Ilııas Omarov pen О́zbekáli Jánibekov.
Temirbek jeti atasynan jilik maıy úzilmegen baı áýletten shyqqan. Ákesi Qara bolys bolǵan, 10 myń jylqysy bolypty. Áıeli Dámesh – Álimhan Ermekovtiń qaryndasy. Júrgenov qamalǵan soń 18 jyl ǵumyryn abaqtyda ótkizgen.
Muny aıtyp otyrǵan sebebim, Tashkenttegi Tóle bı babanyń kesenesi janynda nemese Qazaqstannyń О́zbekstandaǵy elshiliginde buryn-sońdy Tashkentte qyzmet atqarǵan Muhtar Áýezov, Ǵanı Muratbaev, Muhametjan Tynyshpaev, Smaǵul Sádýaqasov, Sultanbek Qojanov, t.b. qazaq qaıratkerlerine bir ashyq galereıa uıymdastyryp, ortasyna sýburqaq qoıylsa, kesenege nemese elshilikke kelgen árbir adamnyń esine tarıhymyz túsip turar edi jáne ol buryn bir bolǵan ulttardyń dostyǵyna qyzmet eter edi.
Myrzageldi KEMEL
