Ras, dárihanalarda dári dárigerdiń reseptisi boıynsha beriledi degen eskertpe jazýlar bar. Alaıda ony tutynýshylar da, farmasevt mamandar da, kóbine eskere bermeıdi. Iаǵnı eki tarapqa da mundaı eskertpelerdiń bary men joǵy birdeı dese de bolady. Elimizde dári-dármektiń sanalýan túrin osylaısha reseptisiz jóneltý úrdisi jalǵasa bere me?
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń «Dári men dárilik zattarǵa reseptilerdi jazý, esepke alý jáne saqtaý qaǵıdalaryn bekitý týraly» sheshimine ózgerister engizilýine sáıkes aldaǵy ýaqytta dárigerdiń pasıentterge jazyp bergen reseptisin dárihanalarda úsh jylǵa deıin saqtaý tártibi engizildi. Sonyń ishinde aǵzanyń bir bólshegin saýyqtyrýǵa paıdasy tıgenimen, ózge múshelerge keri áseri kóp dári-dármekterdi reseptisiz satýǵa qatań baqylaý qoıylmaq. Farmasııa komıtetiniń Aqtóbe oblysy boıynsha departamentiniń basshysy Renat Qubataevtyń aıtýynsha, elimizde 7792 dárilik zat tirkelgen. Onyń ishinde 6033 preparat dárigerdiń reseptisi boıynsha beriledi. Al 1759 túri reseptisiz satylady. Aqtóbe óńirinde dárilik zattar men medısınalyq buıymdardyń bólshek saýdadaǵy baǵasymen 386 dárihana aınalysady.
Farmasevtıka salasyn baqylaýshylardyń aıtýynsha, aldaǵy kezde dári-dármekterdi dárihanalarda reseptisiz satqan tulǵalar «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekstiń 426-baby boıynsha jaýapqa tartylmaq. Soǵan sáıkes salynatyn aıyppul mólsheri jeke tulǵalar men laýazym ıeleriniń shaǵyn jáne orta, sonymen birge iri kásipkerlik sýbektileriniń ereksheligi men baǵytyna qaraı 70 pen 1000 aılyq eseptik kórsetkish aralyǵynda bolmaq. Sondaı-aq resept arnaıy belgisi bar paraqqa jazylmasa nemese preparattyń ataýy naqty kórsetilmese de tıisti aıyppuldar salynady. Eger mundaı ústirttikter men kinárattar taǵy qaıtalansa, oǵan jol bergen maman ıeleri sertıfıkattarynan aıyrylmaq. Qysqasy, dárihanalarda mıkrobtar men bakterııalarǵa qarsy preparattar, júrek-qan tamyrlary men asqazan-ishek joldaryn emdeýge arnalǵan preparattar resepti boıynsha satylýǵa tıis. Tipti aldaǵy ýaqytta aspırın men analgındi de reseptisiz alýǵa bolmaıdy, deıdi farmasevt maman Bıbinur Hasanova.
Elimizdegi dári-dármek satý júıesin retteý máselesi qozǵalǵan kezde attap ótýge bolmaıtyn taǵy bir kókeıkesti másele bar. Bul – shetelden tasymaldanatyn dári-dármektiń sapasy men densaýlyqqa paıdasy. О́ıtkeni respýblıkada dári-dármek shyǵarý ındýstrııasy jolǵa qoıyldy deı almaımyz. Atalǵan máselede áli de sheteldik dári-dármek ónimderine táýeldimiz. Medısına ǵylymdarynyń doktory, professor, Ulttyq Ǵylym akademııasynyń akademıgi Raısa Kózdenbaeva elimizge shetelden keletin dári-dármek túrleriniń bári qatań tekseristen ótetinin aıtady. Densaýlyq saqtaý salasynyń maıtalmany dárilik, sonyń ishinde bakterııalarǵa qarsy preparattar men dári-dármekterdi qadaǵalaýsyz qoldanýdyń sońy aýyr zardapqa soqtyratynyn, búırek pen baýyrdy, júrek pen júıke júıelerin zaqymdaý múmkindigi bar ekenin jetkizdi. Mundaı jaǵdaıda aǵzanyń juqpaly aýrýlardy juqtyrmaý qabileti tómendeıdi. Ári aýyr septıkalyq aýrýlar boı kótere bastaıtyn kórinedi. Al ony qaıtadan qalpyna keltirýge de kóp kúsh-qaırat qajet. О́ıtkeni emdeý isinde qandaı antıbıotık qajettigine toqtam jasaý da ońaı emes.
Bul – ońdy eskertý. О́ıtkeni kez kelgen hımııalyq preparattyń paıdasy men zııany qatar júretini belgili. Antıbıotıkti jón-josyqsyz paıdalanýdyń sońy vırýstardyń tózimdiligin kóteredi. Qazir bul álemdik problemaǵa aınalǵan. Aıtalyq, álemdik medısına úrdisinde tumaýdy tunshyqtyrýdyń basty joly – antıbıotıkter dep sanalady. Alaıda ony qoldanar kezde tıisti tekserýden ótip, dárigerden keńes alynbasa derttiń bakterııalyq ınfeksııa ekenin anyqtaý qıynǵa túsedi. Ári mundaı jaǵdaıda qoldanylǵan emniń zııany tımese, paıdasy bolmaıdy dep tujyrymdaıdy ǵalymdar.
Elimizde qazirgi kúni dárini tek resepti boıynsha bosatýdyń naqty júıesi ornyǵa qoımaǵany belgili. Bul baǵytta Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Farmasııa komıteti qajetti uıymdastyrý jumystaryn qolǵa alǵany jón sekildi. Basty baǵyt jańa tártiptiń olqy tustaryn túgendeý men retteýge aýdarylsa nátıjesi de bolady. Biz joǵaryda dárigerdiń pasıentke jazyp bergen reseptisi dárihanalarda aldaǵy kezde úsh jylǵa deıin saqtalatynyn jazǵanbyz. Aıtalyq munda bir reseptide eki-úsh preparat alý kórsetilgen jaǵdaılar bolýy da ábden múmkin. Onyń bári bir jerden tabylmasa she? Klıentter basqa dárihanaǵa júgire me? Ne isteýi kerek? Pasıent ózi úshin reseptiniń kóshirmesin ákele me, álde taǵy bir qaǵaz alý úshin qaıtadan dárigerge jolyǵa ma? Bul talas týǵyzatyn jaıt. Muny Farmasııa komıtetiniń mamandary da moıyndaıdy.
Jýrnalıstik zertteýler elimizde dárini tek resept boıynsha berýdiń jańa júıesimen dárihana ıeleri men qyzmetkerleri áli tolyq tanys emes ekenin kórsetedi. Birqatarynyń mundaı ózgeristen BAQ arqyly berilgen jańalyqtar men ınternet jelisi arqyly ǵana habardar bolǵany baıqalady. Sondyqtan da óńir aýmaǵynda keıbir dárihana ókilderi dári-dármekterdi klıentterge ońdy-soldy satýdy báz-baıaǵysha jalǵastyryp keledi.
Bul oılanarlyq másele...
AQTО́BE
