Jarqyn bolashaq úshin daýys berilgen tarıhı kún

Búginginiń búlkili, búkil el qulaq túrgen jer-jerdegi daýys berý prosesi týraly elordadaǵy Ortalyq saılaý komıssııasynan habar taratyldy. Saılaý saǵaty soǵyp turǵan osy kúnniń ár sáti saılaýshylardyń belsendiligimen ól­shendi. Memleket irgesiniń my­ǵym­dyǵy men halqynyń bir­tutas­tyǵynyń kóri­nisindeı Qazaqstan kartasy beınelengen ekranda óńirlerdegi saılaý barysy kezeń-kezeńimen nazarǵa usynyldy.

7.15. – Saılaý ýchaskeleriniń esigi aıqara ashyldy. Keshe Qazaq­­stan­­daǵy Prezıdent saılaýy jer­­gi­­likti ýaqyt boıynsha tań­ǵy saǵat 06.00-de bastal­dy. Orta­lyq saı­laý komıssııasy tór­aǵa­­sy­­nyń oryn­basary Konstantın Petrov saı­laý ýchaskeleriniń saılaý­shy­lar­dy qabyldaýǵa daıyn ekenin má­lim­dedi. Onyń aıtýynsha, «Qazaq­­stan Respýblıkasyndaǵy saı­­laý týraly» Konstıtýsııalyq zań­­nyń 8-baby 1-tarmaǵyna sáıkes Pr­ezı­­dent saılaýy ýaqtyly bastaldy.

Atalǵan zań­nama boıynsha saılaý komıssııalary daýys berý bastalmastan bir saǵat bu­ryn ýchaskelerdi ashýǵa kiristi. Sol sııaq­ty daýys berý kezeńine 30 mınýt qal­ǵanda saılaý komıs­sııalarynyń tóraǵa­lary komıssııa músheleriniń qaty­sýymen daýys berý jáshikterinde bıýl­letenderdiń bar-joǵyn qarap, onyń bútindigin tekserip, já­shik­terdi daýys berý úshin beki­tip, mórlep qoıdy. Saı­laý ýchas­keleriniń tóraǵalary bıýl­le­­ten­derdi saılaýshylarǵa beretin komıssııa múshelerin de aıqyndaıdy. «Osylaısha túsken aqparattarǵa sáıkes Nur-Sultan ýaqyty boıynsha saǵat 07.00-de 8 023 ýchaskede daýys berý bastaldy. Daýys berýge kiris­ken ýchaskelerdiń ishinde 48 saılaý ýchaskesi sáıkesinshe aýmaq­tyq saılaý komıssııasynyń sheshi­mi­men daýys berýge saǵat 06-00-den bastap kiristi. Atalǵan ýchaske­ler­di saılaýshylar tizimine engizilgen saılaýshylardyń sany 9 627 073 adamdy qurady», dedi tór­aǵa orynbasary. Al bas­qa saǵat beldeýinde jatqan 4 óńir­de daýys berý Nur-Sultan ýaqy­ty­nan bir saǵat keıin bastaldy. Olar – Atyraý, Aqtóbe, Batys Qazaq­stan, Mańǵystaý oblystary.

8.15. – Daýys berý qarqyn aldy. Ortalyq saılaý komıssııa­sy­nyń hatshysy Sábıla Musta­fına tańerteńgi saǵat 8.00-de elimiz aımaqtaryndaǵy barlyq ýchaskelerde daýys berý qarqyn alǵanyn jetkizdi. Bul kezdegi aımaqtar usynǵan aqparat boıynsha 9920 saılaý ýchaskesi daýys berý rásimin bastady. Onyń ishinde sheteldegi 15 mem­le­ket­tiń ishinde 17 saılaý ýchaskesi bar. Olar – Ońtústik Koreıa, Japonııa, Qytaı, Malaızııa, Mońǵolııa, Sıngapýr, Taıland, Indonezııa, Qyrǵyzstan, Reseı, Úndistan, Pákistan, Túrikmenstan, О́zbek­stan jáne Tájikstan. Al jalpy tizimge engen saılaýshylar sany 11 947 995 bolǵan. Onyń aıtýynsha, ýchas­ke­lik saılaý komıssııalary esepten shyǵarý kýáligin 35 951 adamǵa bergen. Bul esepten shyǵarý kýálikterin alǵan saılaýshylar kez kelgen basqa saılaý ýchaskesinde jeke kýáligi men esep­ten shyǵarý kýáligin kórsetý arqyly daýys bere alady.

Túsinikti bolý úshin aıta keter bir jaıt, budan buryn Qazaq­stan Respýb­lı­kasy Ortalyq saılaý komıssııasy­nyń otyrysynda jekelegen saılaý ýchas­kelerinde daýys berýdiń ózge keste­sin aıqyndaý máselesi qaralǵan edi. Sonda aýmaqtyq saılaý komıssııalary keıbir saılaý ýchaskelerinde da­ýys berý ýaqytyn tańǵy saǵat 06.00-den bastap belgileý týraly zańnamaǵa sáıkes qabyldanǵan sheshimder týraly baıandalǵan. Osyǵan sáıkes 48 saı­laý ýchaskesi jergilikti ýaqytpen tań­ǵy 7-de emes, 06.00-de ashyldy. Al ás­ke­rı bólimderde, demalys úı­lerinde, sana­torıılerde, turaq­ty emdeý-profı­lak­tıkalyq meke­melerinde, tergeý ızolıator­lary men ýaqytsha ustaý ızolıator­larynda qurylǵan saılaý ýchas­kelerinde eger tizimge engizilgen saılaýshylardyń bári daýys berse, ýchaskelik saılaý ko­mıs­sııasy daýys berýdi kez kelgen ýa­qytta aıaqtaldy dep jarııalaı alady.

Osy­laısha saılaý kúni elimiz jáne shetelderde 9967 saılaý ýchaskesi jumys isteıtin boldy. Barlyq deńgeıdegi saılaý organdary daýys berý kúni barlyq saılaý rásimderin qatań saqtaýǵa tıis. Bul oraıda daýys berý qupııasy qamtamasyz etiledi. Al daýystardy sanaý prosedýrasy barynsha ashyq júrgizilip, aldyn ala daýys berý qorytyndylary qysqa merzimde jarııalanady.

10.00. – Aqmolalyq saılaýshylar tańerteńnen erte qamdandy. Osy ýaqyt­qa deıin daýys berýge kelgen eldegi saılaýshylar týraly Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Aqylbek Ih­danov aıtyp berdi. Onyń aıtýynsha, oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń, astananyń saılaý komıssııalarynyń usynǵan máli­metterine sáıkes 2019 jylǵy 9 maý­sym saǵat 10.00-degi jaǵdaı boıynsha tizimge engizilgen saı­laýshylardyń 12,8%-y saılaý bıýlletenderin alǵan. Olardyń ishinde: Aqmola oblysy boıynsha – 20,5%; Aqtóbe oblysy boıynsha – 16,0%; Almaty oblysy boıynsha – 17,7%; Atyraý oblysy boıynsha – 8,5%; Shyǵys Qazaqstan oblysy bo­ıynsha – 15,5%; Jambyl oblysy bo­ıynsha – 18,5%; Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 7,4%; Qaraǵandy oblysy boıynsha – 10,1%; Qyzylorda oblysy boıynsha – 11,1%; Qostanaı oblysy boıynsha – 12,8%; Mańǵystaý oblysy boıynsha – 9,7%; Pavlodar oblysy boıynsha – 11,4%; Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 14,2%; Túrkistan oblysy boıynsha – 14,5%; Nur-Sultan qalasy boıynsha – 10,3%; Almaty qalasy boıynsha – 4,1 % jáne Shymkent qalasy boıynsha – 11,9%. Bul kórsetkish boıynsha Aqmola oblysy kósh bastady.

12.00. – Aqtóbe oblysy alǵa shyqty. Araǵa eki saǵat salyp Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Lázzát Súleımen 12.00.-degi jaǵdaı boıynsha tizimge engizilgen saılaýshylardyń 35,1%-y saılaýǵa qatysqanyn habarlady. Olardyń ishinde: Aqmola oblysy boıynsha – 45,9%; Aqtóbe oblysy bo­ıynsha – 50,3%; Almaty oblysy bo­ıynsha – 47,3%; Atyraý oblysy boıynsha – 33,5%; Shyǵys Qazaqstan oblysy bo­ıynsha – 44,8%; Jambyl oblysy bo­ıynsha – 43,7%; Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 26,1%; Qaraǵandy oblysy boıynsha – 29,6%; Qyzylorda oblysy boıynsha – 39,3%; Qostanaı oblysy boıynsha – 35,5%; Mańǵystaý oblysy boıynsha – 29,3%; Pavlodar oblysy boıynsha – 36,0%; Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 33,9%; Túrkistan oblysy boıynsha – 30%; Nur-Sultan qalasy boıynsha – 24,6%; Almaty qalasy boıynsha – 19,0% jáne Shym­kent qalasy boıynsha – 24,6% halyq daýys bergen.

12.15. – Úgit-nasıhat júr­gizýge jol berilmeıdi. Budan keıin sóz alǵan Bas prokýrordyń orynbasary Bolat Dembaev saılaý kúni júrgizilgen kez kelgen úgit-nasıhatqa tyıym salynatynyn aıtty. Bul úshin ákimshilik jaýapqa tartylady. Máselen, Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodekstiń 102-baby bo­ıynsha jeke tulǵalar úshin 15 aılyq eseptik kórsetkish, al zańdy tulǵalar úshin 30 aılyq eseptik kórsetkish aıyp­pul belgilengen. Degenmen, mundaı tyıymdarǵa qaramastan keıbir azamattar jasyryn túrde úgit júrgizýde. Keıbir azamattar daýys bergen bıýlletenderin sýretke túsirip, ózderiniń kimge daýys bergenderin jarııalaýda. Bul da úgittiń bir túri. Sondaı-aq komıssııa oty­rys­tary­nyń qaýlylaryn jarııalaý da kez­desip qalýda. Bul da bolsa jasyryn túrde úgit júrgizýdiń kepili.

«Atalǵan qaýly saılaý aıaq­talǵan soń kórnekti jerge ilinse de ony saılaý barysy to­lyq aıaqtalmaı, ıaǵnı 22.00.-ge deıin buqaralyq aqparat qural­­darynda jarııalaýǵa bolmaı­dy. Sondyqtan saılaý bary­synda Saılaý týraly zań­daǵy bar talaptar múltiksiz saq­talýy tıis. О́ıtkeni osyndaı kez kelgen faktiler boıyn­sha tek­seris júrgizilip, shara qol­dany­lady. Jalpy daýys berý kúnin­de barlyq ótinishter dereý qara­lady. Al tutastaı alǵan­da eldegi jaǵdaı boıynsha daýys berý tynysh ótip jatyr. Jappaı daýys berý kezinde qoǵam­dyq tártipti óreskel buzý kórinis almaǵan», dedi B.Dembaev. Osylaısha prokýratýra ókili saılaý kezinde jasyryn úgit-nasıhat júrgizýge jol berilmeıtindigin eskertti.

14.00. – Daýys bergender 51,8%-dy qurady. Ortalyq saı­laý komıs­sııasy­nyń múshesi Záýresh Baımoldına oblys­tardyń, respýblıkalyq mańy­zy bar qalalardyń, astananyń saılaý komıssııalarynyń usynǵan málimet­terine sáıkes 14.00-degi jaǵdaı boıynsha tizimge engizilgen saılaýshylardyń 51,8%-y saılaý bıýlletenderin alǵanyn jetkizdi. Olardyń ishinde: Aqmola oblysy boıynsha – 56,7%; Aqtóbe oblysy boıynsha – 69,4%; Almaty oblysy bo­ıynsha – 63,0%; Atyraý oblysy boıynsha – 45,4%; Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 59,8%; Jambyl oblysy bo­ıynsha – 56,3%; Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 40,9%; Qaraǵandy oblysy boıynsha – 49,7%; Qyzylorda oblysy boıynsha – 63,1%; Qostanaı oblysy boıynsha – 55,8%; Mańǵystaý oblysy boıynsha – 52,4%; Pavlodar oblysy boıynsha – 45,9%; Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 53,6%; Túrkistan oblysy boıynsha – 49,3%; Nur-Sultan qalasy boıynsha – 37,6%; Almaty qalasy boıynsha – 37,0%; Shymkent qalasy boıynsha 40,5% boldy. Bul ýaqytta Aqtóbe oblysy kósh basyndaǵy ornyn saqtap qaldy.

15.00. – Qoǵamdyq tártip qatań qadaǵalanýda. Arada bir saǵat ótkende Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Qojaev saılaý kezindegi qoǵamdyq tártiptiń qadaǵalanýy jóninde aqparat berdi. Onyń aıtýynsha, Saılaý týraly zańǵa sáıkes quqyq qorǵaý organdary saılaý kezinde quqyqtyq tártipti qamtamasyz etedi. Osyǵan baılanysty bıyl 7-11 maýsym aralyǵynda ishki ister organdarynyń jeke quramy kúsheıtilgen kestede jumys isteýde. Sondaı-aq osy baǵytta ákimshilik jáne memlekettik organdarmen birlesip, arnaıy shtabtar quryldy. Qoǵamdyq oryndardaǵy qaýipsizdikti 10 myń polısııa qyzmetkeri jáne Ulttyq ulan áskeri qamtamasyz etýde. Saılaý ýchaskelerin ýaq­tyly baqylaý úshin árbir qala­lyq, aýdandyq organdarda mobıldi jedel tergeý toptary quryldy. Olardyń quramyna prokýratýra qyzmetkerleri de kirdi. Azamattar men saılaý komıssııalarynyń kez kelgen aryzdary boıynsha ishki ister organdary der kezinde jaýap qatý úshin sharalar qabyldap jatyr. Jalpy saǵat 15.00-ge deıingi saılaý ýchaskelerindegi jaǵdaı turaqty. Qoǵamdyq tártipti buzýshylyq faktileri tirkelgen joq. Saılaý komıssııalaryna aryzdar kelip túspedi. Tek saılaý jáshigin búldirgen bir-eki oqıǵalarǵa qatysty tekserý sharalary júrgizilgen.

16.00. – Saılaýshylardyń belsendi­ligi artty. Saılaý kúni saǵat 16.00-ge deıin elimiz boıynsha saılaýshylardyń 65,9%-y saılaýǵa qatysty. Bul týraly respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń, astananyń saılaý komıssııalarynyń usynǵan málimetterine súıenip, Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Lázzát Súleımen habarlady. Naqtyraq aıt­qanda, osy ýaqytqa deıin Aqmola oblysynda – 75,1%; Aqtóbe oblysynda – 79,7%; Almaty oblysynda – 78,9%; Atyraý oblysynda – 64,9%; Shyǵys Qazaqstan oblysynda – 69,8%; Jambyl oblysynda – 71,8%; Batys Qazaqstan oblysynda – 59,8%; Qaraǵandy oblysynda – 63,1%; Qyzylorda oblysynda – 64,5%; Qostanaı oblysynda – 69,7%; Mańǵystaý oblysynda – 60,3%; Pavlodar oblysynda – 67,9%; Soltústik Qazaqstan oblysynda – 68,3%; Túrkistan oblysynda – 70%; Nur-Sultan qalasynda – 49,6%; Almaty qalasynda – 45,7% jáne Shymkent qalasynda 55,6% saılaý­shy saılaý ýchaskelerine kelgen.

18.00. – Almaty oblysy – birinshi orynda. Saǵat tili 18.00-di kórset­ken­ge deıingi derek boıynsha elimizdegi saılaýshylardyń 72,9 paıyzy óz tańdaýlaryn jasady. Bul týraly Or­talyq saılaý komıssııasynyń múshesi Baqyt Meldeshov málimdedi. Olardyń ishinde Aqmola oblysy boıynsha – 81%, Aqtóbe oblysy boıynsha – 84,1%, Almaty oblysy boıynsha – 86,3%, Atyraý oblysy boıynsha – 71,1%, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 77,2%, Jambyl oblysy boıynsha – 73,8%, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 66,2%, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 72,8%, Qyzylorda oblysy boıynsha – 69,1%, Qostanaı oblysy boıynsha – 81,1%, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 65,7%, Pavlodar oblysy boıynsha – 73,1%, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 75,7%, Túrkistan oblysy boıynsha – 78,8%, Nur-Sultan qalasy boıynsha – 63,7%, Almaty qalasy bo­ıynsha – 49,2%, Shymkent qalasy boıynsha 63,6% tirkelgen adam saılaýǵa keldi.

19.00. – Shetelderde 8 myń­nan asa qazaqstandyq daýys berdi. Bul týraly Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Roman Vasılenko baıandady. Onyń aıtýynsha, bıyl­ǵy 9 maýsymdaǵy derekterge sáı­kes shetel­degi saılaýshy­lar tizimine 15 349 azamat tirkelgen. 12 ýchas­ke­de Qazaqstannyń qoǵamdyq bir­les­tik­teri men kommersııalyq uıym­dary­nan jáne TMD mıssııa­synan 35 baı­qaý­shy qatysyp jatyr. Nur-Sultan qala­synyń ýaqytymen saǵat 19.00.-de shetelderde 8322 qazaqstandyq daýys berdi. Bul sheteldegi tizimge engen saılaýshylardyń 54,2 paıyzyn quraıdy. Sonymen qatar vıse-mınıstr ýaqyt aıyr­ma­shy­lyǵyna baılanysty Azııada ornalasqan saılaý ýchaskeleri jumystaryn aıaqtap, daýystardy sanaýǵa kiriskenin aıtty. Nur-Sultan ýaqytymen 17.00.-de Vashıngton, Nıý-Iork jáne Ottavadaǵy saılaý ýchaskeleri sońǵy bolyp ashyldy. Daýys berý qorytyndysy shyǵarylǵan­nan keıin túpnusqa qujattardy Esil aýdandyq saılaý komıssııasyna jedel jetkizý Syrtqy ister mınıstrligine tapsyrylady.

20.00. – Elimizdiń 12 óńirinde daýys berý aıaqtaldy. «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń 38-baby­ 1-tarmaǵyna sáıkes prezıdent saılaýynda daýys berý saılaý kúninde jergilikti ýaqyt boıynsha saǵat 20.00.-ge deıin ótkiziledi. Tek Nur-Sultan qalasynyń ýaqyty boıynsha daýys berý batystyń tórt óńirinde jáne Qyzylorda oblysyndaǵy 1 899 ýchaskede saǵat 21.00-de bitedi. Sonymen qatar 40 eldegi 51 sheteldik ýchaskede daýys berý júrip jatyr. Bul týraly Ortalyq saılaý komıssııasynyń hatshysy Sábıla Mustafına málimdedi. О́ńirlerden jetken derek boıynsha saılaýshylardyń 77%-y saılaý bıýlletenderin aldy. Olardyń ishinde Aqmola oblysynda  – 83%, Aqtóbe oblysynda – 84,6%, Almaty oblysynda – 89%, Atyraý oblysynda – 71,2%, Shyǵys Qazaqstan oblysynda – 84,5%, Jambyl oblysynda – 81,3%, Batys Qazaqstan oblysynda – 66,2%, Qaraǵandy oblysynda – 77,1%, Qyzylorda oblysynda – 77,6%, Qostanaı oblysynda – 84%, Mańǵystaý oblysynda – 68,3%, Pavlodar oblysynda – 79,5%, Soltústik Qazaqstan oblysynda – 79,8%, Túrkistan oblysynda – 84,8%, Nur-Sultan qalasynda – 68,3%, Almaty qalasynda – 52,2%, Shymkent qalasynda 67,1% daýys berilgen.

20.30. – О́reskel quqyq buzýshylyq tirkelgen joq. Saılaý ýchaskelerindegi jaǵdaı qalypty, degenmen saılaý zań­namasyn buzýdyń 19 faktisi anyq­talǵan. Bul týraly elimizdiń Bas prokýratýrasy Qoǵamdyq múddeni qor­ǵaý qyzmetiniń basshysy Saparbek Nur­peıisov málimdedi. Atap aıtqanda, birneshe bıýllenten berý áreketi boıynsha 12 is, eki nemese odan kóp bıýlleten salýdyń, basqa saılaýshy úshin daýys berýdiń 6 faktisi boıynsha is qozǵaldy. Zań buzýshylyqqa jol bergen komıssııa músheleri jumystarynan shet­tetildi. Mysaly, Qyzylorda qala­syn­daǵy 251 saılaý ýcheskesinde bir saılaýshyǵa 5 bıýlleten berilgeni tirkeldi. Oǵan 110-bap boıynsha ákimshilik is qozǵalyp, 25 AEK kóleminde aıyppul salyndy. Jalpy, eki-úsh bıýlleten berý faktisi boıynsha Almaty qalasynda, Almaty, Túrkistan oblystarynda, elordada eki ýchaskede prokýrorlar 108-bappen is qozǵady.

22.00. – Qazaqstandaǵy saılaýshy­lardyń 77,4 %-y saılaýǵa qatysty. Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Lázzát Súleımen elimizdiń barlyq óńirinde daýys berý prosesi aıaqtalyp, saılaý komıssııalarynyń músheleri daýystardy sanaýǵa kiriskenin habarlady. Jalpy bul saılaýda elimiz boıynsha tizimge engizilgen saılaýshylardyń 77,4%-y daýys berdi. Olardyń ishinde Aqmola oblysynda – 83,4%, Aqtóbe oblysynda – 84,9%, Almaty oblysynda 89%, Atyraý oblysynda – 71,2% Shyǵys Qazaqstan oblysynda – 84,9%, Jambyl oblysynda – 81,3%, Batys Qazaqstan oblysynda – 66,3%, Qaraǵandy oblysynda – 77,3%, Qyzylorda oblysynda – 81,6%, Qostanaı oblysynda – 84,1%, Mańǵystaý oblysynda – 68,9%, Pavlodar oblysynda – 81,2%, Soltústik Qazaqstan oblysynda – 79,8%, Túrkistan oblysynda – 84,8%, Nur-Sultan qalasynda – 68,9%, Almaty qalasynda – 52,2%, Shymkent qalasynda 67,6% halyq daýys berdi.

Endi daýystardy sanaýdyń nátıjesi saılaý bitkennen keıin 12 saǵattyń ishinde belgili bolady.

 Aleksandr TASBOLAT,
Orynbek О́TEMURAT,
«Egemen Qazaqstan»