Keneniń keselinen abaılańyz!

Bul másele sońǵy jyldary Jambyl oblysynyń tur­ǵyndary úshin de ózekti máselege aın­alyp otyr. Jyl saıyn mamandar bul keseldiń aldyn alý maq­satynda túrli júıeli sharalar uıymdastyryp kele jat­qanymen, túbegeıli joıý múmkin bolmaı tur. Aǵymdaǵy jyldyń ózinde óńirde bir naýqas tirkelip, ókinishke qaraı keselinen aıyǵa almaǵan kúıi kóz jumǵan edi. 

Mezgilsiz qaıtys bolǵan 10 jasar qyz balanyń О́zbek- s­tan Respýblıkasynyń azamaty ekeni, ózi sol jaqtan naý­qas­tanyp kelgeni belgili boldy. Osy jaǵdaıdan keıin mar­qumnyń otbasy О́zbekstanǵa keri qaıtarylǵan. Olar О́zbek-s­tannan Jambyl oblysyna kelgen soń, Baızaq aýdany, Aq­sho­laq aýylynyń mańyndaǵy qaraý­syz qalǵan úıdi panalap, tilen­shilikpen aınalysqan eken. Tıisti mamandar der kezinde atal­ǵan aýmaqtyń bárin tekserip, zalalsyzdandyrǵan. Aqsholaq aýylynyń mańynan qyzbanyń oshaǵy anyqtalmaǵan. О́ńirde Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbasynyń saldarynan bıyl ǵana emes, jyl saıyn adam ólimi tirkelýde. Eki jyl buryn Baı­zaq aýdanynda kene shaǵyp qaıtys bolǵan jas kelinshektiń ólimi de kópshiliktiń kóńilin kúpti etken bolatyn. Byltyr da ókinishti jaǵdaıdyń oryn alǵanyn jurtshylyq jaqsy biledi. Alaıda, keneden keletin keseldiń aldyn alyp, tıisti sharalar júrgizýde mamandar jumys atqaryp keledi. Jam­byl oblysy boıynsha qo­ǵamdyq densaýlyq saqtaý departamenti karantındi jáne asa qaýipti ınfeksııalardy epı­demıologııalyq qadaǵalaý bóliminiń basshysy Aıdyn Qal­mataevtyń aıtýynsha, Kon­go-Qyrym gemorragııalyq qyz­basynyń oshaǵy Sarysý, Moıynqum, Talas, Jambyl já­ne Baızaq aýdandary men Taraz qalasynyń aýmaǵynda bol­sa, tikeleı oshaq aýmaǵynda 48 eldi meken ornalasqan eken. «Aǵymdaǵy jyldyń 4 aqpa­nynda Kongo-Qyrym gemor­ragııalyq qyzbasynyń tabıǵı oshaǵynda turǵyndardy qorǵaý úshin, birinshi kezekti is-shara­lardy atqarý maqsatynda Jam­byl oblysy ákimdiginiń №17 qaý­lysy qabyldandy. Atalǵan qaýlyǵa saı, kóktem jáne kúz mezgilderinde kenege qarsy zalalsyzdandyrý jumystaryn atqarý is-sharalar jospary jáne jumys kestesi bekitilip, júzege asýda», deıdi ol. 

Aýrý tasymaldaýshy ke­neniń adamdy jyly mezgilde shaǵatyny belgili. Sol sebepti de mamandar árbir adam kúrdeli keselge tap bolmas úshin muqııat qorǵanýy kerek ekenin aıtýda. Alaıda, jaz mezgiliniń al­ǵashqy aptasynyń ózinde-aq kene shaǵýdyń «jyry» bastaldy. Oblys boıynsha bıyl maý­sym aıynda kene shaqqan 830 adam tirkelgen. Onyń ishinde tabıǵı oshaqtardyń aýmaǵynan 121 adam bar. Jambyl oblysy boıynsha keneden zardap shekkenderdiń barlyǵy 14 kúndik medısınalyq baqylaýda bolýy qajet. «Sebebi bul – indettiń ınký­basııalyq kezeńi, ıaǵnı adam aǵzasyna aýrýdyń qozdyrǵyshy engen sátten alǵashqy belgileri bilinetin ýaqyt aralyǵy. Atal­ǵan merzim ishinde aýrýdyń klınıkasy baıqalmasa, keneden zardap shekken tulǵa baqylaýdan shyǵarylady. Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbasy adamǵa kene shaqqannan, janasqannan, ásirese kene basqan tórt túlik­ti kútip-baqqanda juǵady. Aǵym­daǵy jyldyń naýryz-sá­ýir aılarynda Ulttyq saraptama ortalyǵy men qoǵamdyq den­saýlyq saqtaý mekemesiniń jáne obaǵa qarsy kúres stan­sasynyń qyzmetkerleri Kon­go-Qyrym gemorragııalyq qyzba­synyń epıdemıologııalyq jaǵ­daıyn boljaý, maldaǵy jáne tabı­ǵattaǵy kenelerdiń sanyn, onyń indettený paıyzyn anyq­taý maqsatynda 43 myńnan as­tam kene jınalyp, taldandy. Nátıjesinde 116 synamadan qyzbanyń qozdyrǵyshy anyq­taldy», deıdi bólim basshysy A.Qalmataev.

Kene shaǵý oqıǵasy kóbine eldi mekenderde bolady. Ásirese zııandy jándik qorajaılarda, mal ústinde kezdesedi. Onyń bárin túgel zalalsyzdandyrý múmkin emes, árıne. Sonda da bolsa qyzbanyń shoǵyrlanǵan jáne shoǵyrlanǵan bolýy múm­­kin aýmaqtarda qadaǵalaý jumys­tarynyń júrgizilgeni durys. Bul rette Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbasynyń tabıǵı oshaǵynda qonystanǵan eldi mekenderde kenege qarsy dezınfeksııalyq is-sharalar júrgizilýde. Ulttyq saraptama ortalyǵy men veterınarlyq qyzmet mamandary birlese kóktemgi birinshi kezeńdik keshendi zalalsyzdandyrý jumystaryn sáýir jáne mamyr aralyǵynda josparǵa saı 48 eldi mekende júrgizgen. Endi kenege qarsy zalalsyzdandyrý jumystarynyń ekinshi kúzgi kezeńi bıyl 22 tamyzda bas­talady. Oblystyń tıisti me­dısınalyq mekemelerinde, Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbasymen aýyrǵan naýqas­tarǵa dári-dármek, tańý, vırýsqa qarsy preparattarynyń jáne qan almastyrǵyshtardyń qajet­ti rezervtik qory jınalǵan. Naýqas­tardy der kezinde oqshaý­laýǵa, emdeýge jáne kene shaǵyp zardap shekken tulǵalardy 14 kúndik baqylaýǵa alýǵa 87 pro­vızorlyq bólimder ashyl­ǵan. Sonymen qatar epıde­mıologııalyq maýsymda keneden keler keseldi der kezinde anyqtaý maqsatynda Ulttyq saraptama ortalyǵynyń «KamAZ» avtokóligindegi arnaıy jyljymaly dıagnos­tıkalyq zerthanasy Sarysý aýdanynyń Saýdakent aýylynda jáne Moıynqum aýda­nynyń Moıynqum aýylynda obaǵa qarsy bóliminde ju­mys atqarýda. «Oblys aýma­­ǵynda Kongo-Qyrym gemor­ragııalyq qyzbasy boıynsha epıdemıologııalyq jaǵdaı tu­raqty. Qaýipti indettiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan is-sharalar jalǵasýda», deıdi A.Qal­ma­taev.

Bylaı qaraǵanda, eleýsiz ján­dik sııaqty bolyp kóri­netin keneden keletin kesel kóp. Tipti kene shaǵýdyń keı­bir jaǵdaıynyń ólimmen aıaq­talatynyn da bilemiz. Son­dyqtan da, «Saqtansań – saqtaı­dy» demekshi, meılinshe saq bol­ǵannyń jóni basqa. Budan keıin keneniń keselge ushy­rata­tynyn, tipti ólimge aparatynyn umytýǵa bolmaıdy...