Prezıdent • 17 Maýsym, 2019

Keńestiń tıimdiligin arttyrýǵa shaqyrdy

316 ret kórsetildi

Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Qyrǵyzstanda ótken Shanhaı yntymaq­tastyq uıymy­na múshe memleketter bas­shy­lary keńesiniń otyrysynan keıin Dýshanbe qalasyna keldi. El Prezıdenti Tájikstan Respýb­lıkasynda birqatar ekijaqty kezdesý ótkizip, Azııa­daǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń (AО́SShK) V sammıtine qatysty.

Búginde Azııadaǵy barlyq derlik memle­ket­tiń basyn biriktirip otyrǵan mańyzdy keńesti shaqyrý ıdeıasy Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevqa tıesili.  Alǵash ret bul bastama 1992 jyly 5 qazanda BUU Bas Assamb­leıasy­nyń minberinde kóterilip, ýaqyt óte óziniń ma­ńyz­dylyǵy men ózektiligin aıqyndaı tústi.

Sol ýaqytta Elbasy Nursul­tan Nazarbaev bastamanyń máni Azııa qurlyǵynda qaýipsiz­dikti qam­ta­masyz etý maqsatynda tıim­di jáne ámbebap qurylym jasaq­taý ekenin atap ótken bolatyn. Bú­ginde óńirdegi qaqtyǵystar men memleketter arasyndaǵy óza­ra se­nimsizdik­tiń órshýi Elbasy kóter­gen usynystyń ózektili­gin odan ári qýattaı tústi. Ýaqyt sanap ul­ǵaıyp kele jatqan keńeske mú­she memleketter sany­nyń  27-ge de­ıin jetýi únqatysý alańy­nyń qa­je­t­­tiligin kórsetti.

Osylaısha qaýip­­sizdik pen turaqtylyqty nyǵaı­týǵa baǵyt­talǵan bastama 8 baqylaýshy memleket pen BUU, EQYU, AML (Arab mem­leket­­teriniń lıgasy), TúrkPA, Halyq­aralyq kóshi-qon uıymy sııaqty halyqaralyq bedeldi uıymdardyń da qol­daýyna ıe boldy.

Memleket basshylarymen kezdesti

Sammıt bastalmastan buryn, ıaǵnı 14 maýsym kúni Qasym-Jo­mart Toqaev Tájikstan Res­pýb­­lı­­ka­synyń Prezıdenti Emo­ma­lı Rahmonmen kezdesti. Qa­sym-Jomart Toqaev Nur-Sul­tan men Dýshanbe arasyndaǵy ba­ıyr­­ǵy dos­tyq qatynastar men yn­ty­maq­tas­tyqty atap ótip, Qazaq­stan­nyń saılanǵan Pre­zı­denti retindegi alǵashqy sheteldik saparynyń sımvoldyq máni bar ekenin aıtty.

– Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń sammıtine keler bol­saq, Siz osy forýmnyń basynda turdyńyz jáne onyń bastama­shylarynyń biri boldyńyz. Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev 1992 jyly Birikken Ulttar Uıymynyń minberinen osyndaı usynys jasaǵan edi. Sol bastama qoldaý taýyp, sodan beri bul úderis tabysty damyp keledi. Sizdiń osy uıymnyń damýyna zor úles qosqanyńyzdy taǵy da atap ótkim keledi. Al qazir, is júzinde, osy jıyndy basqaryp otyrsyz, – dedi Qazaqstan basshysy.

Q.Toqaev Qazaqstan men Tá­jik­­stannyń kópqyrly qury­lym­­dar men halyqaralyq uıym­darda bir-birine qoldaý kórsetip kele jatqanyn aıtyp, osy yq­pal­dastyqty jalǵastyra berýge nıetti ekenin jetkizdi.

Tájikstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevqa iltı­pat bil­dirip, Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń Prezıdenti bolyp saı­lan­ǵan­nan keıingi alǵashqy jumys sapary ekenin atap ótti.

– Eń aldymen, Sizdi Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti bo­lyp saılanýyńyzben quttyq­taı­myn. Josparlaryńyz ben bas­tamalaryńyzdyń tabysty júzege asýyna tilektespin. Saılaý qory­tyndysy halqyńyzdyń Qazaq­stannyń ishki jáne syrtqy saıası baǵytyn júzege asyrý isindegi sabaq­tastyqty qoldaıtynyn taǵy da dáleldedi, – dedi E.Rahmon.

Tájikstan basshy­sy Qazaq­stan­men yntymaqtastyqtyń óz memle­keti­niń syrtqy saıasatynda m­ańyzdy oryn­ǵa ıe ekenin atap ót­ti. Onyń paıymynsha, birlesken kúsh-jiger­diń arqasynda eki el ara­­syn­daǵy strategııalyq árip­tes­­tik bo­la­shaqta da jemisti damı beredi.

Kelissózder sońynda tarap­tar Dýshanbe sammıtiniń qa­tysýshy elder úshin Keńes sam­mıtiniń aralyq jumysynyń qo­ry­tyndysyn shyǵarýǵa, aımaq­taǵy turaqtylyq pen qaýipsiz­dikti qamtamasyz etý máseleleri jó­ninde pikir almasýǵa jáne bo­la­shaqtaǵy baǵyttary men ba­sym­dyqtaryn aıqyndaýǵa múm­kindik beretinin atap ótti.

Resmı kezdesýden keıin Emo­malı Rahmon Qasym-Jomart Toqaev­qa óziniń rezıdensııasy – Ult saraıyn tanystyrdy.

AО́SShK qatysýshy memleketter basshylarynyń V sammıti aıa­synda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Túrkııa Res­­pýb­­lıkasynyń Prezıdenti Rejep Taıyp Erdoǵanmen kezdes­ti. Mem­leketter basshylary eki­jaq­­ty yntymaqtastyqtyń pers­pek­tı­valaryn, aımaqtyq jáne halyq­aralyq kún tártibindegi máse­lelerdi talqylady. Kezdesý sońyn­da taraptar bir-birin óz elderine memlekettik saparmen kelýge shaqyrdy.

Sondaı-aq Qazaqstan Prezı­denti Qasym-Jomart Toqaev Qatar Ámiri Tamım ben Hamad ál Tanı­men kezdesti. Memleket basshysy kezdesýde Qazaqstannyń Qa­tar­men yntymaqtastyqty jo­ǵa­ry baǵalaıtynyn jáne eki­jaq­­ty baılanystardy nyǵaıtýǵa nıet­ti ekenin atap ótti.

– Bul kezdesýimizge óte qýa­nyshtymyn. Bizdiń elderimiz arasynda saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty tereńdetýdiń múmkindikteri kóp. Qatardyń ın­vestısııalyq áleýetin jaqsy bilemiz. Bizdiń memleketterimizdiń ózara is-qımyldaryn keńeıtýge, sonyń ishinde Qatar elinen ınvestısııa tartý boıynsha tıisti tetikterdi iske qosýǵa nıettimiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Qatar Ámiri Tamım ben Hamad ál Tanı Qasym-Jomart Toqaev­ty Qazaqstan Respýblı­kasy­­nyń Prezıdenti bolyp saılanýy­men taǵy da quttyqtap, elder ara­syn­daǵy ózara qarym-qatynas­tyń nyǵaıa túsetinine senim bildirdi.

– Biz Sizdiń elińizge ınves­tı­sııa salýǵa nıettimiz. Buǵan Qazaq­stan da múddeli. Bizdiń yn­tymaq­­tastyǵymyzdy arttyrý baǵy­t­ynda birlesken tehnıkalyq komıs­sııa qurylsa, elderimizdiń óz­ara qarym-qatynasyna oń yq­pa­lyn tıgizedi dep oılaımyn, – dep atap ótti Tamım ben Hamad ál Tanı.

Kezdesý sońynda taraptar saýda-ekonomıkalyq ynty­maq­­tas­tyqty damytýǵa ýaǵda­las­t­y. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jo­mart Toqaev Qatar Ámi­rine Fý­t­boldan álem chempıo­natyn aby­­­roı­­men ótkizýge tilek­testik bildirdi.

Tájik tarapy tóraǵalyq etti

AО́SShK-niń kezekti sammıti tájik halqynyń tarıhy men salt-dástúrin aıshyqtap, gúlmen kómkerilgen saltanat saraıy – Kohı Navrýzda ótti. Sammıt ju­my­syna Keńeske múshe birqatar mem­leket basshylary: Túrkııa Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti, Reseı Federasııasynyń Prezı­denti, Qytaı Halyq Respýb­lıka­synyń Tóraǵasy, Iran Is­lam Respýblıkasynyń Pr­ezı­­denti, О́z­bekstan Respýb­lık­a­­sy­nyń Pre­zıdenti, Qyr­ǵyz Respýb­lıka­synyń Prezı­denti, Bangladesh Halyq­tyq Res­pýblıkasynyń Prezı­denti, Shrı-Lanka Demo­kra­tııa­­lyq Sosıalıstik Respýb­lı­­ka­synyń Prezıdenti, Aýǵanstan Islam Respýb­lı­kasynyń, Ázerbaıjan Respýb­lık­asynyń jáne Kambodja Koroldiginiń úkimet basshylary jınaldy. Jıynǵa meıman­darmen qatar, tájik tarapy­nyń málimetterine qaraǵanda, keńes­ten habar taratýǵa 650-ge jýyq jergilikti jáne halyqaralyq jýrnalıst qatysty.

Tórt jyl saıyn ótetin AО́SShK-ge múshe memleketter men úkimetter basshylarynyń kezd­esýi sońǵy ret 2014 jyldyń mamy­­rynda Qytaı Halyq Res­pýb­­lı­kasynyń Shanhaı qala­syn­da ótken.  Osy otyrysta ja­ńa qaýip-qaterlerdiń paıda bo­lýy jáne ujymdyq ózara is-qı­myl­dar­dy ázirleý qajettiligi forým negizinde Azııadaǵy qaýip­sizdik pen damý jónindegi uıymdy (AQDU) qurý týraly bastamany usynýǵa sebepshi boldy. Osyndaı bastamany da Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaev kóterdi. Bul transformasııa múshe memleketter arasyndaǵy senimdilikti nyǵaıtyp, olardyń halyqaralyq arenaǵa áserin kúsheıtýge múm­kin­dik beredi dep túsindirildi.

AО́SShK tóraǵasy – Tájik­stan tarapy sammıt taqyrybyn «Ornyqty damý arqyly jalpy­ǵa ortaq beıbitshilik pen qaýipsiz­dik» dep atady. Al jıyndy ash­qan Tájikstan Respýblıkasynyń Pre­z­ı­denti Emomalı Rahmon jı­nal­ǵan memleket jáne úkimet bas­shylaryna, qonaqtarǵa alǵy­syn bildirdi. Sodan keıin ol Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevty Qazaqstan Prezıdenti laýazymyna saılanýymen taǵy bir márte quttyqtady. «Qurmetti Qasym-Jomart Toqaevty Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti laýazymyna saılanýymen shyn júrekten quttyqtaǵym keledi. Oǵan myqty densaýlyq pen ja­ýapty qyzmette tabys tileımin», dedi E.Rahmon jıyndy ashqan sátte. Sondaı-aq ol Ke­ńest­iń jańa múshesi – Shrı-Lan­ka mem­leketine óz quttyqtaýyn jetkizdi.

Elbasy ıdeıasy jańa kezeńge jol ashty

О́z kezeginde sóz alǵan Qazaq­stan basshysy Qasym-Jomart Toqaev baıandamasynda Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon­ǵa qonaqjaılylyǵy, Sammıtti jo­ǵary deńgeıde uıymdas­tyr­ǵany jáne Prezıdent bolyp saılanýymen quttyqtaǵany úshin rızashylyq bildirdi. Sonymen qatar ol Tájikstannyń Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńeske tóraǵalyǵy Keńesti Azııa aımaǵyndaǵy óte mańyzdy máselelerdi sheshý isine belsendi jumyldyrýǵa septigin tıgizetinin aıtty.

Q.Toqaev 1992 jyly Birik­ken Ulttar Uıymynda Tuń­ǵysh Pre­zıdent Nursultan Nazar­baev­tyń Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jóninde keńes qurý ıdeıasy Azııa qurlyǵynyń tarı­hynda jańa kezeńge jol ashqanyn atap ótti.

– Búginde Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes – Azııa óńirindegi 35 memleketti jáne Jer sharyn­daǵy halyqtyń jartysyna jýy­ǵyn biriktirip otyrǵan tıimdi kóp­qyrly qurylym, – dedi Qa­sym-Jomart Toqaev.

Qazaqstan Prezıdenti qaqty­ǵystardyń órshı túskenin, qaýip­sizdik mehanızmderiniń ero­­zııa­syn, saýda jáne sanksııa­lyq soǵys­tardy, sondaı-aq halyq­ara­lyq terrorızmniń beleń alǵa­nyn atap ótip, óńirdegi qaýipsizdikke tóngen qaterdiń, ıdeologııalyq, etnostyq jáne dinaralyq qaıshy­lyqtardyń órship kele jatqanyna alań­daıtynyn aıtty. Osyǵan oraı ol Azııadaǵy qaýipsizdiktiń túıtkildi máselelerin sheshý úshin jú­ıeli ári keshendi ádisterdiń qa­jet ekenine toqtalyp, atal­ǵan problemaǵa baılanysty Qazaq­stannyń ustanymyn jetkizdi.

– Barsha dostarymyz ben serik­­­testerimizdi forýmnyń tıim­­­diligi men halyqaralyq báse­­­­kege qabi­let­tiligin arttyrý úshin kúsh-jiger jumyldyrýǵa sha­qyramyz. To­lyq­qandy óńirlik uıym bolý úshin bizge Keńesti ret-retimen, birtin­dep transformasııalaý qajet. Azııa­daǵy ózara is-qımyl jáne senim shara­lary jónindegi keńesti ıns­tıtýttyq túr­de qalyptastyrý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan, quqyqtyq bazasy ázirlengen, onyń turaqty qurylymdary jumys istep jatyr, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Qasym-Jomart Toqaev El­basy Nursultan Nazarbaevtyń ınklıýzıvti damýdyń jahandyq arhıtektýrasyn qalyptastyrý jónindegi «Úsh dıalog» týraly bastamasynyń ózektiligin atap ótip, bul ıdeıanyń quramdas bóligi Eýrazııa aýqymyndaǵy ózara is-qımyldardyń josparyn jasaý úshin Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń jáne Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń, sodan keıin Azııa men Eýropadaǵy basqa da óńirlik ári kópjaqty ınstıtýttar áleýetteriniń sınergııasyn qamtamasyz etý bolyp tabylatynyn aıtty.

– Daýly problemalar men qarama-qaıshylyqtardy bastal­ǵan sátinde sheshý úshin kons­trýk­tıvti kelissózderdi qamta­masyz etý – kún tártibindegi basty máse­lelerdiń biri. Sondyqtan jaqyn arada Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes aıasynda halyqaralyq medıasııany júzege asyratyn tolyqqandy ujymdyq qaýipsizdik júıesi qurylýy ábden múmkin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Q.Toqaev halyqaralyq lań­kestikke qarsy is-qımyldar úshin birlesken júıeli ádister ázirleý qajettigine arnaıy toqtaldy. Onyń aıtýynsha, BUU Bas As­sambleıasynyń 73-sessııasynda qabyldanǵan jáne 82 memle­ket qoldaǵan Lańkestikten ada, beıbitshiliktiń jetistigi jónin­degi minez-qulyq kodeksi Azııa­daǵy ózara is-qımyl jáne senim sha­ra­lary jónindegi keńes keńis­tigindegi lańkestikten týa­tyn qaýiptiń aldyn alatyn usy­nystar ázirleýge negiz bola alady.

Arnaıy qor qurýdy usyndy

Sonymen qatar Qazaqstan basshysy Keńestiń barlyq mańyzdy baǵyttary boıynsha qatysýshy elderdiń naqty is-qımyldaryn keńeıtýdiń ózektiligin atap ótip, jobalar men forýmnyń basqa da jumystaryn qarjylandyratyn arnaıy qor qurýdy usyndy. Qazaqstan Prezıdentiniń piki­rin­she, qor Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jó­nin­degi keńestiń Iskerlik keńe­si­niń ju­mysyn qosymsha ynta­lan­dy­rýǵa jáne Keńeske qatysý­shy bar­lyq memlekettiń ekono­mı­ka­lyq ıgilikterine tyń serpin beredi.

Qasym-Jomart Toqaev is-qımyldardyń taǵy bir ózekti salasy retinde Keńestiń barlyq ólshemdegi jumystaryn sapaly sarapshylyq súıemeldeýdi jolǵa qoıýdy atady.

– Turaqty jumys isteıtin dıa­log­ty platformany qaıta qurý arqyly Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń taldaý ortalyqtarynyń áleýetin arttyrǵan jón. Keńestiń jumys organdaryna arnalǵan usy­­­nystardy jandandyrýǵa múm­­­kindik beretin Ǵulamalar keńe­­­sin qurý máselesin ýaqtyly ári jan-jaqty zertteý kerek dep esep­­teımiz, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Sońynda Q.Toqaev joǵaryda usynylǵan bastamalardyń jú­zege asy­rylýy Keńeske mú­she mem­le­ketterdiń yntymaq­tastyǵyn sapa­ly jańa deńgeıge kóteretinin jáne Qazaqstannyń qatysýshy bar­lyq memlekettiń múddeleri úshin Azııadaǵy ózara is-qımyl já­ne senim sharalary jónindegi ke­ńes aıasyndaǵy tolyqqandy is-qı­­­myl­darǵa da­ıyn ekenin atap ótti.

Jıynda sóz alǵan Reseı Fe­de­rasııasynyń Prezıdenti Vla­dı­mır Pýtın AО́SShK-ge múshe elderdi terrorıstik toptar­dy anyqtaý men joıý boıynsha yn­ty­maqtastyqty artty­rý­ǵa shaqyrsa, Qytaı Halyq Respýblı­kasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın «Bir beldeý, bir jol» forýmy kezinde qol jetkizilgen ýaǵ­da­lastyqtardy iske asyrý qajettiligin aıtyp ótti. Sonymen qatar Qytaı basshysy AО́SShK elderin birlesken kólik áleýetin belsendi paıdalanýǵa jáne damytýǵa shaqyrdy. О́z kezeginde Ázer­baıjan Premer-mınıstri Novrýz Mámmedov Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa Keńesti qurý ıdeıasy úshin alǵysyn bildirdi.

Jıyn sońynda Keńeske qatysýshy memleketter basshy­lary­nyń Besinshi otyrysy­nyń qorytyn­dysy boıynsha tıis­ti deklarasııa qabyldan­dy. Osylaısha AО́SShK óńirlik qaýipsizdik pen turaqtylyq­ty nyǵaıtýda óziniń qajettiligi men ómirsheńdigin kezekti márte dáleldedi.

Sońǵy jańalyqtar

EQYU Bas hatshysy Qazaqstanǵa keledi

Parlament • Búgin, 09:31

Beısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:00

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Dımash pen Djekson

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar