Iriligimiz de, tirligimiz de – birligimizde

Toqaev prezıdenttik saılaýǵa qatysýǵa bel býǵanda bárinen buryn Konstıtýsııaǵa qashap jazylǵan osy qasıetti qaǵıdaǵa arqa súıegen. Bizdiń saqtap qalarlyq, kıe tutarlyq dúnıemiz bar. Memleket basshysy aıtqandaı, bizdi qasıetti jerimizdegi ortaq qundylyqtar birik­tiredi, olar – beıbitshilik, ıgilik, órkendeý, ádildik jáne barshaǵa ortaq teń múmkindikter.

Sol qundylyqtardyń arasynda aldymen beıbitshilik atalatyny da oryn­dy. Tańnyń tynysh atýy, keshtiń tynysh batýy – úlken baqyt. Basty baqyt.

Kúni keshe azattyǵymyzdyń aq tańy atqan qasıetti qalamyzǵa, jalaýly jastyǵymyzdyń jaqsy jyldary ótken aıaýly Almatymyzǵa arnaıy baryp, Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń el bıligine kelýiniń otyz jyldyǵyna arnalǵan «Kemeńgerliktiń 30 jyly» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa qatysyp qaıttyq. Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń 1989 jylǵy 22 maýsymdaǵy tarıhı plenýmy ótken, ózimiz sol tusta ortalyq apparatta ju­mys istegen kezde talaı jıynǵa qatysqan záýlim zalda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń, konferensııaǵa qatysý­shylardyń sóılegen sózderin tyńdaı otyryp, osy kezeń ishindegi eren eń­bekti sanamen saralaǵanymyzda El­basymyzdyń el birligin saqtap qalǵan asa iri isin aldymen oıǵa al­ǵanbyz. Egemendigimizdiń eleń-alańynda sol kezde búkil eldi eliktirip áketken ereýil kóńilge erip, máseleniń mánine jetpeı eleń-jeleń sóılegen keıbir keraýyzdardy qoıaıyqshy, dúıim dúnıe aıtqanyna qulaq asqan Bjezınskııdeı nebir deraýyzdardyń ózi kórińder de turyńdar, ne shyqsa da aldymen kópdindi, kóptildi osy elden shyǵady, bular bir memleketke uıyı almaıdy, basy qosylmaǵan kúıi ara-dara bolyp tynady dep sáýe­geılik etken bolatyn. «Bizdiń el bol­maǵymyzǵa shúbá keltirgender de tabyldy. «Qaıda barar deısiń, er­teń-aq bastaryn ıip ózderi keledi» dep kergigender de barshylyq. «Endi bizge ermegende kimge eredi deısiń?» dep masaırap masattanǵandar da az emes», dep eske alatyn sol bir syn jyldardy Ábish abyz. «Olaı bolmaı, bylaı boldy, Bizdiń baqyt, sizdiń sorǵa» dep Qasym aqyn aıtqandaı, bári basqasha boldy. Shúkir, biz memleket qura aldyq. Birtutas el bolyp quraldyq. Mynaý aýmaly-tókpeli dúnıede dińgegi berik derbes el bolyp tura aldyq. Basqa álemdi aıtpaı-aq, aınalamyzdaǵy aıý men aıdahardyń arasynda qystyǵyrylyp kórgen kúnimizde de Elbasymyz bastap, dalamyzdaı darqan halqymyz, keń bolsa kem bolmaıtynyn biletin kemeńger halqymyz qostap, bir qoldyń salasyndaı, bir úıdiń balasyndaı tatý-tátti ómir súre aldyq. Sóıtip búgingi bıigimizge keldik.

«Bı bolmasań da bı túsetin úı bol» deıtin el edik. Shúkir, osy otyz jylda biz úı de boldyq, bı túsetin úı de boldyq, keıin ózimiz bı de boldyq. Amerıkadaı arshyndamaǵanmen, Japo­nııadaı jaı­qalmaǵanmen, táýel­sizdik jolyna ózi­mizben qatar tús­ken elderdiń keýde tusynda kele­miz. Qazaqstannyń qazirgi ishki jal­py óniminiń kólemi Ortalyq Azııa­daǵy bes eldiń – О́zbekstannyń, Qyr­ǵyzstannyń, Túrikmenstannyń, Tá­jik­stannyń ishki jalpy ónimin qosyp eseptegennen de asyp túsetini keshegi konferensııada oryndy eske salyndy. Sol tórt eldegi halyqtyń jal­py sany 55 mıllıon ekenin, al Qa­zaq­standaǵy halyqtyń sany 18 mıl­lıon ekenin qosa aıta ketsek, bul mysaldyń máni aıshyqty ashy­lady.

1989 jyly Nursultan Nazar­baev­tyń qaramaǵynda, Ortalyq Komı­tet apparatynda jumys istegen (Ideo­logııa bóliminde mádenıet sektorynyń meńgerýshisi bolǵan edim) qazirgi az adamnyń biri ári saıasat taqyrybyn kópten qaýzap júretin qalamger ekendigimiz eskerilgen shyǵar, áıteýir, Elbasymyzdyń otyz jyl buryn bılikke kelýiniń jaı-japsaryn áń­gimeleý jónindegi usynystyń biz­ge jasalǵany ras. О́tken juma kú­ni osy «Egemen Qazaqstanda» ja­rııa­lan­ǵan «Taǵdyrly tańdaý» atty maqa­la­myzdyń sońǵy jaǵyn ala: «Bú­gingi tańda, arada attaı 30 jyl ótken kezde sol shaqtaǵy qujattardy qaı­tadan qaraı otyryp, biz bylaı dep tolyq senimmen aıta alamyz: Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy sol kezde qazaqtandyqtar arman etken­niń bárin de tolyq júzege asyrdy» dep jazǵanbyz. Iá, sol kezde qazaq­standyqtar arman etkenniń bári búgin­de júzege asyryldy. Nazarbaev tarıh aldyndaǵy, halyq aldyndaǵy mıssııasyn oryndady. Abyroımen oryndady.

Saıasatta oıǵa alǵannyń bárin túp-túgel, jaınatyp, jaqsylap jasaý múmkin emes. Ondaı saıasatker ar­ǵy-bergi tarıhta bolǵan emes, bolýy múmkin de emes. «Polıtıka – ıskýsstvo vozmojnogo» degen sóz sodan aı­tylǵan. Saıasatta ǵajaıyptar jasalmaıdy, qulaq estip, kóz kórmegen kere­metter bolmaıdy. Saıasatta oryn­daýǵa bolatyn nárse ǵana oryndalady. Oryndaýǵa bolatynnyń bárin oryn­daǵan basshy – baqyty baıandy basshy.

Inflıasııalyq prosesterge baılanysty naqty tabystyń kemýine, teńge baǵamynyń edáýir quldyraýyna oraı keıingi kezde qoǵamda kóńil tol­maýshylyq kórinisteri de baıqala bas­taǵany belgili. Munyń obektıvti se­bepteri de bar. Sýbektıvti sebepteri de bar, árıne. Mynandaı aıqysh-uıqysh kirikken dúnıede biz jahandyq ekonomıkanyń áser-yqpalynan tys tura almaımyz. Munaıǵa, gazǵa, me­tal­dardyń barlyq túrine álemdik ba­ǵa kúrt túsip, eksporttan keletin qarjy opyraıyp, bıýdjettiń tabysy ortalanyp qalǵanyna bizdiń qyla alar qaıranymyz shamaly. Osy­­ny erteden eskergendikten de Elbasymyz «Biz munaıy men gazy joq el sııaqty ómir súrýge úırenýimiz kerek» dep aıtyp, shıkizat baǵasyna ba­ǵynyshty bolmaýǵa shaqyrǵan, In­dýstrııalandyrý baǵdarlamasyn qolǵa aldyrǵan edi. «Bárińdi ushpaqqa shyǵaramyn, Qazaqstanda jumaq ornatyp beremin» dep aıtqan joq edi Nazarbaev. Olaı dep Toqaev ta aıtyp otyrǵan joq. Toqaev sabaqtastyqty saq­taımyn, ádildikti qamtamasyz ete­min, órleýge qol jetkizemin dep otyr. О́mirdiń birte-birte ózgeretinin, qoǵam men bılik arasy burynǵydan jaqyndaı túsetinin, ózara senim kóbeıetinin aıtyp otyr. Bul – oryndaýǵa bolatyn mindet. Ol mindetti oryndaýdyń basty sharty – ortaq shańyraǵymyzdaǵy be­reke-birlikti saqtaý, dostyqty, ta­týlyqty, kelisimdi kózimizdiń qara­shyǵyndaı qasterleý, qasıetteý. Qa­zaqqa Qudaı jerdi de bergen, kendi de bergen, eldi de bergen, erdi de ber­gen. Bizde bári bar. Qazir de, talaıy­myz nysap saıyn bereke degendi umy­tyńqyrap, tym-tym taýsyla sóı­lep, ásiretalapshyldyq tanytyp tur­ǵan ótpeli, azdap ókpeli tusta da biz aldaǵy zamandaǵy iriligimiz de, tirligimiz de birligimizde ekenin umyt­paýǵa tıispiz. Toqaevtyń saılaýaldy baǵdarlamasynda ózi ustanatyn basymdyqtardyń birinshisin «Qo­ǵamymyzdyń birligin saqtap qalý» dep kórsetkeni sondyqtan. Qoǵam bir­liginiń basty sharty – adam birligi. Ortaq maqsatqa umtylǵanda, otbasyn asyraıtyn, Otanyna sebi tıetin eńbekke jumylǵanda, ádildikke sengende, zańǵa kóngende adamdar da birige túsedi. Qoǵam birliginiń taǵy bir sharty – halyq pen bıliktiń birligi, ózara senimi. Elbasymyzdyń ózi ja­qyn­da ǵana, Nur Otan partııasynyń sezinde «Prezıdent bireý bolýy kerek, basqalarymyz oǵan tireý bolýymyz kerek» dep aıtty. Eki tizgin, bir shylbyr qolyna berilgende el bastaǵan erdiń de qulashy ashylyp, qanaty jaıyla túsetini talassyz.

«Qazaq dál búgingideı ómirdi esh­qashan kórgen joq. Aıyrylyp qal­maıyq. Meniń elime aıtatyn negizgi ósıetim osy. Uly Abaıdyń «Birińdi, qazaq, biriń dos kórmeseń – istiń bári bos» degeni osy bolar. Umytpaıyq», dedi Almaty tórinde Nursultan Nazarbaev.

Umytpaıyq.

 Saýytbek ABDRAHMANOV, 
Parlament Májilisindegi Qazaqstan halqy Assambleıasy
depýtattyq tobynyń jetekshisi