Qazaqstan • 28 Maýsym, 2019

Zań oryndalmaıdy emes, oryndaýǵa yqylas joq

229 ret kórsetildi

Jol júrisi zańy boıynsha múgedek­terdiń kólik quraldaryn toqtatýǵa belgilengen jerlerde múgedek emes jan­dardyń kólik quralyn toqtatýy nemese aıaldap turýy ákimshilik quqyq buzýshylyqqa jatady. Jol júrý erejesine qatysty ózgeristerge saı mundaı jaǵdaıda 597-baptyń 4-taraýyna sáı­kes 10 AEK, ıaǵnı 25 250 teńge aıyppul saly­­nady.

Alaıda ashyǵyn aıtaıyq, atalǵan talapqa moıynsunyp jatqandar az. О́ıtkeni joǵa­ry­da atalǵan oryndarda nebir kólik bitken ıin tire­sip turady. Jalpy, tek ol oryn­­darda ǵana emes, túrli ha­lyqqa qyzmet kórsetý meke­meleriniń, dúkenderdiń, ákimdik ǵımarattarynyń, t.b. qo­ǵamdyq oryndardyń aldynda kólik qoıýǵa bos oryn bolmaıdy. Al solardyń arasynda, eń jaıly da jaqyn oryndarda múgedek júrgizýshilerdiń kóligin qoıýy­na ruqsat etilgen jer­­ler jo­ǵaryda atalǵan zańmen belgi­­lenedi. Adamdar zańnan attamasyn dep kózge kóriner tusqa arnaıy belgi de ilinedi. Biraq zańnyń bul pármeninen aıylyn jııa qoıatyn júrgizýshiler az. Shyn mánindegi múgedek júrgizýshiler úshin ol jerde oryn tabylmaıdy.

Onyń sebebin jurttyń biri kólik júrgizýshilerdiń  má­de­­nıetsizdiginen dese, endi biri kóshe bitkendi taryl­typ, ǵıma­rattardy irkes-tirkes sal­ǵan bılikten kó­redi. So­syn bireýleri amalsyz­ «nar táýe­kelge» bar­sa, bireýleri ádeıi bile tura tyıym salynǵan oryn­­ǵa kóligin qoıady eken.­­ Mundaı quqyq buzý­shy­­­­lyqtyń saldary bar ekendigin aıtqanymyzda keı­bir júrgizýshiler, aıyp­pul tóleýge tıisti ekenin bilse de, áıteýir bir syltaý taýyp,­ quqyq qorǵaýshylardan quty­lyp ketetindigin jasyr­ma­dy.­ Máselen, basqa jer­d­i ­aıt­­­­paǵanda, qalalyq ákim­dik­­tiń týra qarsy tarapynda múgedekter kóligine arnal­ǵan úsh-tórt oryn bar. Baı­qasańyz, munda múgedektikti bildiretin bel­gisi joq kólikter turady. Al sol mańaıda únemi jú­retin jol-kólik polısııasy qyzmetkerinen nege bulaı dep surasaq, aıtatyndary: «Olar­dyń kóbi múgedektik kýálikterin kólik áıneginen kórinetindeı etip ishinde qaldyrady» deıdi. Biraq ondaı kólikter kóbine múgedek adamnyń atynda emes, sol kólikti júrgizetin júr­gizý­shiniń atynda bolyp shy­ǵady. Mun­daı jaǵdaıda kólik múge­dek­terge ruqsat etilgen jerde qal­dyrylsa, zań buzǵan­dyq emes pe?

Demek, bizdiń aıtaıyn dege­nimiz, bizde zań osal ma, álde sol zań oryndal­maı ma? Ne­gi­zinde zań oryn­dalmaıdy emes, ony oryndaýǵa yqylas joq. AQSh-ta bir áıel júrgizýshi anasyn aýrýhana aldyna túsirý úshin múgedek júrgizýshilerge arnalǵan orynǵa kóligin toq­tatady. Artynsha oǵan polısııa jetip kelip, júr­gizýshiden múge­deksiz be dep su­raı­dy. Áıel ne sebepti toq­taǵanyn aıtady. Po­lısııa zań boıynsha bul jerge tek múgedektigi bar júr­gizýshige ǵana toqtaýǵa ruq­sat etilgenin aıtyp, oǵan lezde aıyppul jazyp beredi. Júrgizýshi áıel shyr-pyr bolyp, bir-eki sekýndqa ǵana aıaldadym ǵoı, endi mine júrgeli jatyrmyn dep zar qaqsa da, zańnyń oryndalýyn talap etken polısııa aıtqanynan qaıtpady. «Zań boıynsha bul jerge múgedek júrgizýshiden basqaǵa toq­taýǵa bolmaıdy. Al siz toq­ta­dyńyz. Endi zań boıynsha aıyppul tóleısiz» deıdi. Olarda aıyp­puldyń baǵasy óte joǵary eke­nin eskersek, júrgizýshi áıel endigári eshýaqytta zańdy buzbaý kerek ekenin esten shyǵar­masy anyq. Al bir jap-jas júrgizýshi qyz múgedektik belgini kólik ishine qoıyp alyp, múgedek júrgizýshilerge arnalǵan orynda turady. Oǵan kelgen polısııa qyzmetkerine júrgizýshi qyz óziniń mú­gedek anasynyń dúkenge kirip ket­kenin, sony kútip turǵanyn aıtady. Polısııa júrgizýshiden dú­kenge bir­ge baryp, anasymen kez­destirýin suraıdy. So­dan aqyr aıaǵynda jas qyz­dyń aıtqany ótirik bolyp shy­ǵady. Sol arada júrgizýshi qyz­­ǵa eki aıyppul salady: biri – múgedektigi bolmasa da múgedektik belgini jal­ǵan paı­­dalanǵany úshin, ekinshisi – múgedek júrgi­zý­shilerge arnal­ǵan oryn­ǵa turǵany úshin. Eki aıyp­puldyń da quny orasan eken, júrgizýshi qyz­ opyn­ǵannan barmaǵyn tistedi.

Mundaı zańdy sharalardan keıin júrgizýshilerdiń deni­ zań­nan attamasy anyq.­ Son­dyqtan qashanda júr­gizý­shiler jol­dan­ taımas úshin quqyq qorǵaýshylar zańnyń oryndalýyn qatań ta­lap etse, jón bolar edi. Sonda Móńke bı aıt­qan­daı, «Aıaz bı álin bilip, qumyr­s­qa jolyn biler» edi.

 

Sońǵy jańalyqtar

ShQO-da turǵyndar evakýasııalandy

Aımaqtar • 09 Sáýir, 2021

Tasqyn qaýpi áýeden zertteldi

Aımaqtar • 09 Sáýir, 2021

Almatyda taý baýraıy otqa orandy

Aımaqtar • 09 Sáýir, 2021

Qazaqstandyq vaksına qashan daıyn bolady?

Qazaqstan • 09 Sáýir, 2021

Almatyda karantın kúsheıtile me?

Koronavırýs • 09 Sáýir, 2021

Uqsas jańalyqtar