Keri ketken kezek

Atalǵan mınıstrliktiń de­re­gine súıensek, elimizde 3640 je­kemenshik balabaqsha bar eken. Bul bizdegi barlyq (1134) mek­tepke deıingi uıymnyń 35 paıyzyn quraıdy. Demek, 3-6 jastaǵy balalardyń osynsha úlesi mem­lekettik balabaqshaǵa muq­taj. Áli 3 jasqa deıingi bala­lar týraly sóz qozǵamadyq. Bala­syn balabaqshaǵa be­re almaı otyrǵan ata-analardyń kóbi – iri qalalardyń turǵyndary. Je­ke balabaqsha megapolıster­de jetkilikti, alaıda onyń baǵasy qol­jetimdi emes. Máselen, elor­dadaǵy jeke balabaqshalar bir balaǵa 30-50 myńnyń arasynda aqy alady. Elıta sanatyndaǵy ba­labaqshada baǵa budan da qymbat. Al memlekettik bala­baq­shaǵa astanalyqtar bir bala úshin jasyna qaraı 10-14 myń teńge ara­ly­ǵynda aqy tóleıdi. Eki-eki jarym ese arzan bolǵandyqtan, kim de bolsa balasyn memlekettik bala­baqshaǵa berýdi jón kóredi. Bi­raq oǵan kezekke turýy tıis. Ke­zek alady. Alaıda ol keri ketedi.

Amanjol Telisjanulynyń 2 jarym jastan asqan qyzy bar. Kish­kentaı qyzǵaldaǵy elor­dadaǵy jeke­menshik baqshaǵa barady. Oǵan aıyna 40 myń teńge tóleıdi. Bul – tek balabaqshaǵa be­riletin soma, onyń syrtynda balanyń kıim-keshegi bar. Keıde balabaqshaǵa qajetti quraldar da ata-ananyń aqshasyna alynady. Sol sebepti qyzyn kezekke qoıǵan. «Qyzym dúnıege kelgen 2017 jyldyń basynda avtomatty túrde kezekke qoıyldy. Sonda ol tizimge 373-shi bolyp tirkeldi. Biz 2-3 jyldyń ishinde kezegimizdiń keletinine senimdi júrdik. Mamandar kezek qoıatyn www.indigo24.kz saıtyn jaqynda jańartty. Sol prosesten keıin kirip qarasaq, 983-orynǵa túsip qalyppyz. Odan keıin tizim taǵy tómendedi. Kezegimiz 3 esege keri ketti. Ol nege alǵa emes, artqa jyljıdy?», deıdi ata-ana. Osy suraqpen saıttyń onlaın qyz­met­kerine shyqqan, biraq eshkim jaýap bermegen. Jaýap kútip júr­gende kezek alatyn ýaqyt ta jetedi. Ata-ana amalsyz ákim­shilik qyzmetkerleriniń ústinen shaǵym jasaıtynyn, tıisti tek­seris júrgizetin joǵary ve­doms­tvo­larǵa aryzdanatynyn aıtady. Sonda ǵana atalǵan saıttyń habarlama bólimindegiler: «Birinshi áskerı qyzmetkerdiń, odan keıin kóp balaly, úshinshi múgedek balalary bar otbasylar balabaqsha kezegine qol jetkizedi. Sizdiń kezek sondyqtan keri ketti», dep túsindirgen. Al ata-ana: «Jaraıdy, 100, tipti 200 orynǵa sheginsin, biraq 610 orynǵa nege keri ketedi? Kómekke muq­taj otbasynyń balalaryn dál biz qol jetkizetin ýaqytta nege aldymyzǵa tir­keı saldy? Budan buryn, kezekke qoıardyń aldynda nege sonyń bári eskerilip baryp bólinbeıdi?», deıdi janaıqaıyn jetkizgen A.Telisjanuly. Onyń oıynsha, jaýapty tulǵalar qaı otbasydan qansha balaǵa oryn beriletinin, qaısysy qaı oryndy alǵanyn aıtý kerek. О́ıtkeni osy júıeniń ózi aqparat ashyq, aıqyn bolý maqsatynda qurylǵan. Biraq eshkim túsindirý jumysyn júrgizbeıdi.

Júıeniń de júıesi bar

Keri ketken kezek máselesiniń mánisin surap bas qalanyń bilim basqarmasyna habarlastyq. Basqarma basshysynyń orynbasary Dýlat Shaıkenuly qandaı da bir pikir bil­dirýden bas tartyp, baspasóz qyz­metine siltedi. Sondyqtan joǵa­ry­da­ janaıqaıyn jetkizgen ata-ana A.Telisjanulynyń qyzy kezek­ke qoıylǵan №68 «Balbulaq» bala­baq­shasynyń meńgerýshisi Qarashash Qamı­dollaqyzymen baılanystyq. Onyń aıtýynsha, balabaqsha kezegine joldama beretin júıe óte tıimdi ári jemqorlyqqa jol bermeıdi. Ony ata-analar da rastaıdy eken. Kez kel­gen ata-anaǵa túsindirý jumysyn júrgizetinin aıtqan balabaqsha basshysy atalǵan mektepke deıingi uıymǵa qazirde 2-3 jasqa deıingi 30 balaǵa oryn baryn jetkizdi. Al joǵarydaǵy jaıtty buryn jeke kezekte turǵan úsh túrli otbasyn (áserı qyzmetkerleri, kóp balaly, múgedek balasy bar otbasylar) jalpy kezekke qosylýymen baılanystyrady. Sodan kezek sany 3-4 esege ósip ketipti. Biraq kezektiń berilýi júıelengen. «Bizdegi belgilengen tártip boıynsha joldamany aldymen osy úsh otbasynyń balalary alady, odan keıingisin kez kelgen kezektegi otbasynyń balasyna beredi. Máselen, bizde 30 oryn bar. 1-oryndy áskerı, ekinshisin kóp balaly, sáıkesinshe 3-shi joldamany múgedek balasy bar otbasyndaǵy bala alady. Al 4-shi oryndy kezegi kelgen balaǵa beredi. 5,6,7-oryndardy qaıtadan joǵarydaǵy otbasylardyń balalary alsa, 8-shi joldama kezektegi balaǵa beriledi», dep túsindirdi Q.Qamıdollaqyzy. Ma­mannyń sózine sensek, Oqýshylar saraıynda 2-3 aptadan beri belgili bir kestemen astanalyq ata-analarǵa keńes berilýde. Elektrondy júıe arqyly joldama alǵannan keıin balabaqshadaǵy másele 5 kún ishinde sheshiledi. Qujattaryn tolyqtyryp, kelisimshartqa otyrýǵa osynsha ýaqyt berilgen-di. «Balabaqshamyz qala mańynda ornalasqandyqtan, odan osy aýdannyń turǵyndary ǵana oryn alady. Sol sebepti kezek jaqsy júrýi múmkin. Alaıda bizdiń kentte aldyńǵy úsh kezekti alatyn otbasylar birshama kóp, osyǵan oraı 4-shi kezekti alatyn balalardyń joldamasy kidirýi yqtımal», deıdi meńgerýshi.

Sylbyr saıttyń álegi

Elorda turǵyny Móldir Marat­qyzynyń úlkeni 4,5 jasta, al kishisi 2-den endi asqan. Eki balasynyń kezegin kópten beri asyǵa kútip júr. Ákimdik kezek boıynsha joldama beretin kúndi maýsymnyń 10-na belgilegen. «Bul habarlama kóktemde tarady. Sodan beri osy datany kún sanap kúttik. Jaz jetip, 10 maýsymda tańǵy saǵat altydan bastap kompıýterdiń aldynda saıtty kúzettik. Biraq júıege kire almadyq. Aınalyp turyp alady. iKomek-ke habarlasqanda bergen tehnıkalyq mamany baılanystan tys jerde. Búkil sharýamyzdy tastap, taǵatsyzdana tosqanymyz bekerge ketti. Sol kúıi saıt­qa da qo­syla almadyq, jol­da­ma­­ǵa da qol jetkizbedik», dep qyn­­­­jylady. Ata-ananyń oıynsha, saıt­­­tyń álsizdigin mamandar aldyn ala tekserip, qol­danýshylarǵa habar ta­ratýy tıis edi. Biraq olar úsh sa­ǵat boıy kútken birneshe adamnyń sha­ǵymynan keıin ǵana habarlama ta­ratqan kórinedi. Habarlamada saıt jumysy ýaqytsha toqtatylǵany, júıege shabýyl jasalyp jatqany aıtyla kele: «Bir ýaqytta 500 myńnan astam adam júıege kirýge talpynys jasady. Qazir tehnıkalyq mamandar jumys istep jatyr. Keltirilgen yńǵaısyzdyqtar úshin keshirim suraımyz», delingen. Qalalyq bilim basqarmasy saıt qaıta iske qosylsa, aldyn ala habar taratatynyn málimdepti. 

IT mamany Erbol Serikbaı bizge ata-ananyń «Elektrondy júıe jón­di jasalmaǵan» degen shaǵymyn: «Memlekettik mekemelerdiń saıty jeke­menshik kompanııalardyń tender utyp alýy arqyly ázirlenedi. Al saıttyń jumys isteý jyldamdyǵy onyń utqyrlyǵyna jáne tehnıkalyq mamanǵa baılanysty. Keı kompanııalar saıtty basqa bir portaldyń shab­lonyna salyp jasaı salady. Endi bir saıtta 5 qyzmetkerdiń jumysyn bir adam atqarady. Osynyń nátıjesinde saıttyń jumysy nasharlaıdy», dep túsindirdi. Qyzmetker qaı kezde jumysyna salǵyrt qaraıdy? Aılyǵy az bolǵanda. Al kompanııa qandaı jaǵ­daıda 1 qyzmetkerge 2-3 adamnyń aı­lyǵyn berip, 5 qyz­­metkerdiń ju­mysyn istetedi? Qal­­ǵan 1-2 adam­nyń jalaqysyn jym­qyrǵysy kelgende. Oǵan qosa, az aq­shaǵa daıyndalǵan qýattylyǵy nashar saıtty buzý da ońaı ekeni belgili. Búkil ata-ana telmirip otyrǵan www.indigo24.kz sekildi saıt­qa bir mezette mıllıondaǵan qol­danýshy qosylýy úshin meılinshe qýatty bolýy qajet-aq. Memleket oǵan laıyqty qarjyny bólgen bolar, bi­raq onyń jumsalýy qanshalyqty qada­ǵalanyp jatyr? Másele – sonda.

Baıaǵy jartas emes pe?

Balabaqshanyń keri ketetin kezegi týraly osyǵan deıin de sóz bolǵan edi. «Aq jol» partııasynyń depýtattyq fraksııasy 2015 jyly sol kezdegi Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń atyna «Búginde jas otbasylarǵa búldirshinderi úshin memlekettik balabaqshadan oryn alý úlken má­selege aınalyp otyr» dep bastalatyn saýal joldaǵan. Depýtattyq saýal­da joǵaryda biz jazǵan jaıttarmen qosa memlekettik balabaqshadan oryn alý úshin ata-analardyń jyl­dar boıy tıisti mekemelerdiń tabal­dyryǵyn tozdyrýǵa týra keletini aı­tylǵan. «Bul saladaǵy oryndy bólýdegi bıýrokrattyq bógetter men taý­syl­maıtyn tejeýler kópshiliktiń narazylyǵyn týdyryp, jyl saıyn úlken daý-damaıǵa aınalýda» degen saýalda zańbuzýshylyqtardyń kezdesetini de kórsetilgen.

«Júıe jańardy, jumys jaqsardy» degen sózder jalań aqparat emes pe? О́ıtkeni júıe 4 jyldan beri bir izge kelmegen, kóptiń kóńilinen shyqpaı tur. Áli de sol janaıqaı, joldan qosylatyn jandar, báz-baıaǵy keri ketetin kezek, artqa jyljıtyn oryn. Jumys jaqsarsa, 4 jyldan beri bul tirlik nege túzelip ketpeıdi?..