Kóp balaly otbasynan shyqqan
N.Q.Ishmuhamedov 1929 jyldyń 31 shildesinde Batys Qazaqstan oblysy, Qaratóbe aýylynda 13 balany tárbıelep otyrǵan kópbalaly otbasynda dúnıege kelgen. Baýyrlarynyń tórteýi ómirlerin metallýrgııamen, qalǵandary pedagogıkamen, medısınamen, memlekettik qyzmetpen baılanystyrǵan. 1951 jyly Máskeý bolat jáne qorytpa ınstıtýtyn támamdaǵan soń jas maman eńbek jolyn 1944 jyldyń 31 jeltoqsanynda bolattyń alǵashqy qazaqstandyq qorytpasynyń 75 jyldyǵyn toılaıtyn Qazaq metallýrgııalyq zaýytynda bastady. Aldymen usta kómekshisi, aýysym bastyǵy, sonan soń Marten sehy bastyǵynyń orynbasary qyzmetin atqardy.
1957 jyldyń maýsymynda Qaraǵandy halyq sharýashylyǵy keńesiniń uıymdastyrylýyna baılanysty Narıman Ishmuhamedov bas bolat qorytýshy bolyp taǵaıyndalǵan kezde onyń óndiristik tájirıbesi paıdaǵa asty. 1961-1965 jyldary Qaraǵandy keńes halyq sharýashylyǵynyń qara metallýrgııa basqarmasynda bas ınjenerdiń orynbasary, óndiristik bólimniń bastyǵy jáne bas ınjeneri qyzmetterin atqardy.
1965 jyly Almatyda «Kazchermet» respýblıkalyq óndiristik birlestigi uıymdastyryldy, onyń quramyna Qaraǵandy, Qazaq metallýrgııalyq jáne Aqtóbe ferroqorytpa zaýyttary, Sokolov-Sarybaı jáne Lısakovsk ken-baıytý kombınattary, basqarmalar men qurylyp jatqan ónerkásipterdiń birqatary endi. Sol jyly N.Q.Ishmuhamedov «Kazchermet» bastyǵynyń orynbasary, sonan soń birlestiktiń bas ınjeneri bolyp taǵaıyndalyp, osy qyzmette 1970 jyldyń maýsymyna deıin jumys istedi.
Ozyq tehnologııalar, zamanaýı jabdyqtar men ǵylymı zertteýlerdiń arqasynda bul jyldar elimizde koks, shoıyn, bolat, prokat, temir keniniń jáne taǵy basqa ónimderdiń aıtarlyqtaı ósýimen erekshelendi. Osy turǵyda N.Q.Ishmuhamedov Qaraǵandy, sonan soń respýblıkalyq qara metallýrgııa ǴTB birlestigin basqarǵan kezdegi kásiporyndardyń ǵylymı-tehnıkalyq jumysy mańyzdy ról atqardy.
Qara metallýrgııanyń damýyna qosqan úlesi
«Kazchermet» birlestigi taratylǵan kezde N.Q.Ishmuhamedov 1970 jyly Karmetkombınat janyndaǵy JTOO zaýytynyń rektory bolyp taǵaıyndaldy, zaýytty 1988 jylǵa deıin basqarǵan. Sol jyldan bastap metallýrgııa jáne bolat kafedrasynyń meńgerýshisi, sonan soń atalǵan kafedranyń professory bolyp eńbek etti. N.Q.Ishmuhamedov Qazaqstannyń ǵana emes, búkil Keńes Odaǵynyń metallýrgııalyq salasynyń mamandaryn daıyndaıtyn ustahanaǵa aınalǵan JTOO-da 30 jyldaı qyzmet etti.
Osy ýaqytta Narıman Qýanyshqalıuly KSRO metallýrgııalyq ortalyqtarynyń keremet mamandaryna, ataqty ǵalymdar men qoǵam qaıratkerlerine aınalǵan kóptegen stýdent tárbıelep shyǵardy. Olardyń kóbisi, sonymen qatar qazirgi QMIÝ-de qyzmet etetin oqytýshylar da Narıman Qýanyshqalıuly ınstıtýttyń materıaldy-tehnıkalyq qorynyń damýy men nyǵaıýyna, professor-oqytýshylyq quramnyń joǵary bilikti ǵylymı jáne pedagogıkalyq deńgeıiniń qurylýyna, jaqyn jáne alys shetelderdiń iri kásiporyndarymen jáne oqý oryndarymen baılanys ornatýǵa zor úlesin qosqandyǵyn aıtady.
Qaraǵandy oblysy ensıklopedııasynda N.Q.Ishmuhamedov kóptegen ǵylymı jumystyń avtory ekendigi aıtylǵan. Ǵalym 80-nen astam ǵylymı eńbek pen ónertabystyń, onyń ishinde 5 monografııanyń avtory. Onyń monografııalarynyń sońǵysy elimizdegi qara metallýrgııanyń qalyptasýy men damýynyń barlyq kezeńderine, sonyń ishinde ınjener jáne ǵylymı-pedagogıkalyq mamandardy daıyndaý tarıhyna arnalǵan. Ǵylymı eńbekteri bolat balqytatyn pesh edenderindegi mıneral túzilý, sonymen qatar fosforly shoıyndy qorǵasynǵa aınaldyrý sııaqty jumystarmen tyǵyz baılanysty.
Qara metallýrgııanyń damýyna, ınjener mamandaryn daıyndaýǵa qosqan úlesi jáne respýblıkanyń qoǵamdyq ómirine qatysqany úshin Narıman Ishmuhamedov «Qurmet belgisi» ordenimen, «Eren eńbegi úshin» medalimen, QazKSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattaldy, «Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym jáne tehnıka qaıratkeri» ataǵyna ıe boldy.
Instıtýttaǵy jáne ónerkásiptegi áriptesteri professor N.Ishmuhamedovtiń qarapaıymdylyǵyn, elgezektigin, parasattylyǵy men ózine degen talapshyldyǵyn qatty baǵalaıdy. Osy materıaldyń avtory retinde jýrnalıstik jumystardy júrgizý barysynda Narıman Qýanyshqalıulymen kezdesý kezinde men de atalǵan qasıetterdiń kýási boldym. Jazýshy O.Balzaktyń: «Kez kelgen mamandyqta naǵyz sýretshiler bolady jáne olar tejelmeıtin namysy, kórkemdik sezimi men qajymas tabandylyǵymen sıpattalady. Eshqashan olardyń ar-uıatyn satyp ala almaısyń» degen sózderi bar. Qalalyq ardagerler keńesiniń jetekshisi, BjQMI bitirgen metallýrgııa ardageri Birlikbaı Ordabaev, sonymen qatar on jyldan astam rektor Ishmuhamedovpen birge kafedra meńgerýshisi qyzmetin atqarǵan Zeınep Baıbosynova: «Bul sózder bizdiń Narıman Qýanyshqalıuly týraly arnaıy aıtylǵan sııaqty», dep paıymdaıdy. Olardyń QMIÝ-daǵy áriptesteri, JTOO-nyń kóptegen túlegi N.Ishmuhamedovti birtýma adam, joǵary bilikti, óz isine adal, talapshyl maman jáne qamqor jetekshi retinde jadylarynda máńgilik saqtady. Olar professor Narıman Ishmuhamedovtiń urpaqtary onyń jarqyn beınesine tıisti baǵa berip, Temirtaýdaǵy QMIÝ-ge onyń esimin berý qajet dep esepteıdi.
Elena LAHNO
