«Arystan patsha» fılmi: Qazaqsha dýblıajdyń qaryshty qadamy

Dýblıaj nesimen baýrady?

Keıde «Arystan patsha» syndy kó­rer­menin birden ózine baýrap alar sáni men sapasy qatar kelisken anımasııanyń úzdik týyndylaryn tamashalap otyryp, kóńildi san alýan oı mazalaıtyny da jasyryn emes. Qyzyǵasyń hám qyzǵanasyń. Sondaı kezde jan dúnıeńdi álemtapyryq kúıge túsirip, túrli sezimdi bir sátte bas­tan keshtiretin Disney týyndylarynyń kórkemdik deńgeıi men sheberlik shyńyn baǵyndyrýda otandyq kınostýdııalarǵa áli de uzaq ári tyńǵylyqty izdenistiń qajettiligi de aıqyn kórinip qalady. Áıtse de ol olqylyqtyń sál de bolsyn oryn toltyrýǵa segiz jyldan beri úzik­siz ter tógip kele jatqan «Bola­shaq» korporatıvtik qorynyń Gol­lıvýd týyndylaryn qazaqsha sóıletý jolyndaǵy eńbegi eresen. Osymen Disney-diń 31-shi kartınasyn qazaqshaǵa aýdaryp, baldyrǵandarymyzdyń Gol­lıvýd jaýharlaryn ana tilinde tamasha­laýyna múmkindik jasap otyrǵan shyǵar­mashylyq quram «Arystan patshany» da óte joǵary deńgeıde «sóıletip» shyqty.

Fılmniń qazaq tilindegi jalpy dýblıaj jumysyna Shah-Murat Ordabaev rejısserlik etse, mátindi qazaq tiline Ásel Mamyrova tárjimalapty. Al Disney keıipkerlerin ana tilinde sóı­letip qana qoımaı, daýys múmkindigi ar­qyly qaharmandardyń ishki kóńil kúıin jetkizýde sátti izdenis jemisin kór­setken otandyq akterler qatarynda – Bek­bolat Qurmanǵojaev (Mýfasa), Beknur Yby­raı (bala Sımba), Oljas Jaqypbek (ere­sek Sımba), Altynaı Nógerbek (Sa­ra­bı), Dınar Qaldybek (bala Nala), Naýryz Sabaǵatova (eresek Nala), Saıa Toq­manǵalıeva (Shenzı), Bolat Ybyraev (Ra­fıkı), Jánibek Mu­saev (Pýmba) jáne Dáýren Serǵazın (Tımon) bar.

Jaryqqa shyqqan gollıvýd jaýhar­larymen birge jarqyraı kórinip, úz­dik tájirıbe jınap úlgergen shyǵar­mashylyq top, onyń ishinde dýblıaj akterleri ár fılmmen birge shyńdalyp, sheberliktiń ozyq úlgisin kórsetýi kó­ńilge zor qýanysh uıalatady. Ásirese sońǵy jyldary qalyń kórermenge qa­tarynan jol tartqan birneshe týyndyda talantymen daralanyp, kópshilik yqylasyna bólenip júrgen Dáýren Serǵazın, Jánibek Musaev bastaǵan akterler jumysy aıryqsha toqtalyp ótýge laıyq. Sol sekildi búginde dýblıaj salasynyń «altyn daýsyna» aınalǵan Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri – Bekbolat Qurmanǵojaev, Qazaqstannyń halyq ártisi Tilektes Meıramovtaı akterler úniniń de kınoteatrlardan jıi-jıi estilýi atalǵan aýdarmalarǵa sapamen qosa, deńgeı de ústeıtini sózsiz. Bir ózi bir ınstıtýttyń keshendi ju­my­syn qajyrlylyqpen kóterip júrgen akter­lerdiń jankeshti eńbegi – otandyq dýb­lıajdyń zor maqtanyshy.

Tárjima sapasy degennen týady, osy tusta atap óterlik taǵy bir aıtýly sát – «Bolashaq» korporatıvtik qorynyń aýdarmalary eshqandaı deldal tilsiz, tikeleı túpnusqadan aýdarylady jáne barynsha qazaq tiliniń maǵynalyq mánin ashýǵa ter tógip keledi. Tipti gollıvýd keıipkerleriniń aýzynan shyqqan qa­zaqy maqal-mátelderdiń oraıymen paı­dalanylǵanyn kórip, kóńil marqaıyp, jan súısinedi. Máselen, biz tamashalaǵan «Arystan patsha» fılminde aýdarmanyń qazaqylanǵany sonsha, ulttyq únde til qatqan kórkem de qunarly baı til sıýjet jelisimen keremet úılesim taýyp, tyńdaǵan qulaqtyń quryshyn qandyrady. Ony aıtpaǵanda, keıipkerleriniń attary da minezderine saı sátimen qazaqshalanǵan. Mysaly, fılmdegi bárimizge jaqsy tanys «Shram» degen keıipker ana tilinde Yzǵar bolyp ún qatady. Eger minez erekshelikterine saı sarap­tar bolsaq, bul at keıipkerge dál qoıyl­ǵan. Bálkim, týra aýdarma jasalsa, «Shramymyz» «Yzǵar» emes, «Tyrtyq» dep tárjimalanyp keter me edi?! Mine, osyndaı utqyr aýdarmaǵa negizdelgen jarqyn mysaldarǵa jıi kezikken sa­ıy­n «Bolashaq» korporatıvtik qory at­qaryp jatqan dýblıaj jumysynyń bolashaǵyna zor senim bildirip, qoldaǵyń keledi. Bir qyzyǵy, atalǵan joba mem­lekettiń eshqandaı qoldaýynsyz, «Bo­la­shaq» korporatıvtik qory men «Me­loman» kompanııasynyń «О́zińnen bas­­ta» aksııasy aıasynda NurOtan par­­­tııasy men BI Group jekemenshik qu­rylys kompanııasynyń qarjylyq de­meýshiliginiń arqasynda júzege asyrylyp keledi eken.

– Balalarǵa arnalǵan kontentke basymdyq berý kerek. О́ıtkeni bo­lashaq – solardyń qolynda. Qazir «Dıs­­­neıdiń» deńgeıindegi fılmdi tú­sire almasymyz anyq. Biraq sapaly dýb­­lıaj jasaýǵa múmkindigimiz jetedi. Aýdaryp, kórermenge usynǵan soń, ol da bizdiń týyndy sııaqty áser beredi. Iаǵnı fılmderdi aýdarý jobasy – tek dýblıaj emes, birinshi kezekte, qazaq tilin qoldaný salasyn keńeıtý, ony ilgeriletý jáne qazaqstandyq azamattardyń qazaq tilindegi álemdik stýdııalar kontentine qol jetkizý quqyǵyn júzege asyrý jobasy bolyp tabylady, – deıdi bul jóninde «Bolashaq» korporatıvtik qory Qam­qorshylyq keńesiniń tóraǵasy Dınara Shaıjúnisova.

1994 jylǵy anımasııalyq týyndy­nyń remeıki – bul «Arystan patsha» janrlyq turǵydan jańarýymen, zamanaýı tehnıkanyń ozyq úlgileriniń utymdy ıgerilýimen jáne eń bastysy sıýjet jelisiniń, ıakı kórinisiniń barynsha shynaıylyqqa umtylýymen erekshelenedi. Shyǵarmashylyq toptyń alǵa qoıǵan maqsatyn barynsha nátıjeli baǵyndyrý úshin de rejısser Djon Favro Afrıkanyń savannasyna arnaıy at basyn buryp, ólke atmosferasy men ereksheligin fılmniń ón boıyna darytýǵa umtylǵan. Nátıjesinde, ómir men ónerdiń shekarasy birigip, tańǵajaıyp birtutastyqqa aınalǵan. Týyndyny tamashalap otyryp beınebir Afrıka ormanynyń ortasyna túsip ketkendeı kúıge bólenesiz. О́ıtkeni munda tabıǵat erekshelikteri ǵana emes, fılmdegi kúlli keıipker, ıaǵnı jan-janýarlardyń barlyǵy da shynaıy. Rejısserdiń tórt aıaqty maqulyqtardyń sana-sezimin baǵyndyrǵany sonshalyq, keıbir sátte kórermen kórkem fılm emes, National geographic týyndysyn tamashalap otyrǵandaı áserlenedi. Sondyqtan bolar, kınosúıer qaýym fılm júrgen 2 saǵat ýaqyttyń ishinde Afrıka savannalaryn jalań aıaq kezip, tumsa tabıǵatpen syrlasqandaı, arys­tandar men qorqaýlar arasyndaǵy bitis­pes kúresti dál janynda júrip kórip, sezingendeı ǵalamat kúıdi bastan keshedi.

Ssenarııdiń qundylyǵy nede?

Sıýjet jelisine kelsek, týyndynyń alǵashqy nusqasymen salystyrǵanda, aıtarlyqtaı ózgeris joq. Buǵan deıin de «Karıb teńiziniń qaraqshylary: ólgender ertegi aıtpaıdy», «Qolyńnan kelse, ustap al» syndy birneshe sátti jumysymen kıno keńistigine esimi jaqsy tanylyp úlgergen ssenarıst Djeff Natanson «Arystan patshaǵa» dramatýrgııa turǵysynan arnaıy toq­talarlyqtaı ózgeris ákelmegen. Kerisinshe, alǵashqy nusqanyń barlyq nárli de sóldi tustaryn saqtap qalýǵa, oqıǵany odan ári baıytýǵa umtylǵan. Sonyń arqasynda áý basta balalarǵa arnalyp túsirilgen týyndy sońǵy tájirıbesinde dramatýrgııalyq boıaýy men qundylyqtar mańyzyn odan ári qalyńdatyp, tabıǵat pen adam ara­syndaǵy baılanysty tipti tereńdete túskenine kóz jetkizesiz. Álde, bir kezde ekran aldyna otyryp, «Arystan patshany» baýyrlarymen talasa tamashalaǵan baldyrǵan kórermenniń biri – osy joldardyń avtory da búginderi eseıip, oqıǵa jelisine basqasha boılap, ómir pálsapasyn baıyptyraq uǵyp úırendi me eken, áıteýir aǵaıyndy arystandar arasyndaǵy taq úshin tartys, satqyndyq pen óshpendilik, áke men bala arasyndaǵy sheksiz mahabbat hám tereńge tamyr tartqan tini myqty tek qudireti, sondaı-aq Sımba arystannyń áke amanatyna adaldyǵy men dostyqqa, mahabbatqa berik kóńili, júrek tazalyǵy bul joly ózgeshe oı ıirimderine jetelegeni sózsiz. О́ıtkeni anımasııalyq grafıka úlgisi men zamanaýı tehnıkanyń ozyq jetis­tikteri sátti sımbıoz túzgen aıtýly fılm tek baldyrǵandar úshin ǵana emes, eresek kórermenderge de oı salarlyq tereń­­dikke, mazmunǵa ıe. Sonysymen kóńilge qurmet uıalatady.

Jemisti jobanyń arqasynda búginde 100-den astam otandyq akter «Walt Disney Pictures» daýystar qorynda tir­kelgen. Álemdik reıtıng boıynsha qazaq tili dýblıajda túrik tilinen keıingi ekinshi túrki tiline aınaldy jáne «Walt Disney» kompanııasynyń tarıhynda 39-shy, al «Sony Pictures» stýdııasy sanaǵynda 7-shi oryn tuǵyryna kóterildi. Sondaı-aq Shyǵys Eýropa men TMD elderine arnap shyǵarylatyn Blu-Ray-de tamashalaýǵa qoljetimdi gollıvýdtyq fılmderdiń alǵashqy jetiligine de enip úlgeripti. Qor dırektorynyń aıtýynsha, jańa jolǵa túsip, óz súrleýin salǵan jar­qyn jobanyń endi kınoteatrlardaǵy praım-taım ýaqyttaǵy kórsetilim jaǵy retteletin bolsa, nur ústine nur bolar edi. Bul túıtkildi sheshýde shy­ǵarmashylyq ujymnyń Mádenıet jáne sport mınıstrligine artar senimi zor. Atalǵan mınıstrliktiń tikeleı bastamasymen qabyldanǵan «Kınematografııa týraly» zań qazaq tildi fılmderdiń kórermenge yńǵaıly ýaqytta kórse­tilýine kepil bola alsa, qanekı?!