Tyńnan túren túrgen sapar jańa bastamalarǵa jol ashty

Beısenbi, 16 mamyr 2013 1:19

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigi men «Shymkent Innovasııa» JShS taıaýda bıznes-sapar uıymdastyrdy. Oblystyń beldi kásipkerleri Eýropanyń birneshe memleketterin aralady. Atalǵan shara Germanııa, Shveısarııa, Italııa elderimen ekonomıkalyq baılanysty arttyrýǵa jáne jańa jobalarda tájirıbe almasýǵa baǵyttalǵan edi. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov basqarǵan kásipkerler toby sapar barysynda Eýropa memleketterindegi birqatar óndiris óńirlerin aralap, túren túrgen tyń jobalarmen tanysty.

Beısenbi, 16 mamyr 2013 1:19

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigi men «Shymkent Innovasııa» JShS taıaýda bıznes-sapar uıymdastyrdy. Oblystyń beldi kásipkerleri Eýropanyń birneshe memleketterin aralady. Atalǵan shara Germanııa, Shveısarııa, Italııa elderimen ekonomıkalyq baılanysty arttyrýǵa jáne jańa jobalarda tájirıbe almasýǵa baǵyttalǵan edi. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov basqarǵan kásipkerler toby sapar barysynda Eýropa memleketterindegi birqatar óndiris óńirlerin aralap, túren túrgen tyń jobalarmen tanysty.

Respýblıka deńgeıinde birinshi ret uıymdastyrylǵan óńir delegasııasynyń sapary Germanııadan bastaldy. Sebebi, Germanııa Eýroodaq elderi arasyndaǵy Qazaqstannyń eń jaqyn seriktesi. Sońǵy jyldary qazaq-nemis ekonomıkalyq qarym-qatynasy nyǵaıyp keledi. Memlekettik deńgeıdegi dostyqtyń negizinde, eki el arasyndaǵy óńirlik áriptestikti damytý úshin Ońtústik Qazaqstan oblysynyń quramy Germanııanyń Baden-Vıýrtemberg federaldy jerine arnaıy atbasyn tiredi.

Baden-Vıýrtemberg jeri ekonomıkasy erekshe damyǵan óńir. Halqynyń sany 10 mıllıonnan asyp jyǵylady. Eýrodaqta ınnovasııalyq óńir retinde tanymal. Álemge belgili «Daımler», «Bosh», «Porshe», «Elba-Merk», «Sab», «Voıt», «IBM» sııaqty alpaýyt kásiporyndar osy aýmaqta ornalasqan. Sonymen qatar, «Mersedes-Benstiń» shtab páteri de atalǵan federaldy jerdiń orta­lyǵy Shtýtgart qalasynda oryn tepken. Germanııanyń statıstıkasyna júginer bol­­­saq, jumyssyzdar sany eń az aımaq. Onyń ústine Baden-Vıýrtemberg federaldy jeri qýat kózderin únemdeý, energııa tıim­diligin arttyrý men qalpyna keltirý, bilim júıesindegi ǵylymı-zertteý salalary boıynsha jalpy Germanııada ekinshi orynda.

Ál-aýqaty joǵary óńirge kelgen tusta, qazaqstandyq delegasııa men Germanııanyń birqatar iri kásipkerleri arasynda túrli kezdesýler júrgizildi. Tıisinshe, vedomstvoaralyq jáne kommersııalyq maqsattaǵy birneshe qujattarǵa qol qoıyldy. OQO men Baden-Vıýrtemberg jeriniń kásipkerleri óndiristegi qaldyqtardy qaıta óńdeý jáne jol salýdyń jańa tehnologııasyn engizýde seriktes bolýǵa kelisti.

Endi, buıyrtsa, osy qujattardyń negi­zinde OQO óńirindegi aýyldy jerlerdegi jol máselesi sheshilýi tıis. Germanııalyq «Soil Works» kompanııasynyń jol salýdaǵy ınnovasııalyq jobasy aldaǵy ýaqytta Qazaqstanda da qoldanylmaq. Iаǵnı kádimgi qum nemese topyraqtan tegis jol salý ádisin nemis ınjenerleri bizdiń mamandarmen bólisedi. «WaterlabKZ» JShS atalǵan kompanııamen birlesken kásiporyn qurý arqyly álgi tehnologııany óńirimizge ákeletin bolyp kelisti.

Sondaı-aq, osy sapar negizinde, eki óńirdiń ınnovasııalyq múmkindikteri etene tanys­tyryldy. Aýyl sharýashylyǵy men jeńil ónerkásip, mashına jasaý jáne qýat kózderin únemdeý men qalpyna keltirý salalary boıynsha da V2V kezdesýleri uıymdastyryldy. Kásipkerlerdiń aıtýynsha, mundaı tusaýkeser jobalar tájirıbe almasýǵa dańǵyl jol ashady ári eki eldegi sheshimi qıyn máselelerdi de júıeleýge septigin tıgizedi.

Asqar Isabekuly Baden-Vıýrtemberg federaldy jeriniń syrtqy qatynastar mınıstri Peter Frıdrıhpen de arnaıy kezdesti. Eki óńir basshysy ekijaqty qarym-qatynastardy jandandyrýdyń bolashaq jumystaryn talqylady. Tilge tıek bolǵan taqyryp kadr daıarlaý máselesi boldy. Shyny kerek, jastardy salalyq mamandyqqa oqytyp, úzdik maman daıyndaý búginde kún tártibindegi másele. Kásiptik, qurylys, aýyl­sharýashylyq, tehnıkalyq jáne qyzmet kórsetý salalary boıynsha kadr daıarlaý zamannyń suranysy.

Osy rette aıta ketken jón. Baden-Vıýrtemberg óńirinde 9 ýnıversıtet, 39 ma­man­dandyrylǵan joǵarǵy oqý orny, 130-ǵa jýyq ǵylymı-zertteý mekemeleri bar. Al Heıdelberg pen Tıýbıngen ýnıversıtetteri Eýropadaǵy eń eski ári ataqty bilim meke­meleriniń bestigine kiredi. Sondyqtan aldaǵy bir-eki jylda jańa tehnologııany erkin meńgergen german bilgirlerimen birlesip jumys isteý jolǵa qoıylady.

Odan keıin oblys ákimi Asqar Myrzah­metov aýyl sharýashylyǵy men logıstıka salalarynda úzdik atanyp júrgen nemis kompanııalarynyń ókilderimen kezdesti. Jıynda negizinen ońtústikten Germanııaǵa ekologııalyq taza aýylsharýashylyq ónimderin eksporttaý máselesi sóz boldy. Sonymen qatar, Shymkentte salynatyn saýda-logıstıkalyq ortalyqtyń qurylysyn jandandyrý týraly da áńgime órbidi.

О́zderińizge belgili, oblysymyzda Eýropa turǵyndaryn qyzyqtyratyn ekologııalyq taza ónimder jetkilikti mólsherde óndi­riledi. Biraq, ókinishke qaraı, kólik-logıstıkalyq keshenniń damymaýyna baılanysty bizdiń taýarlar eýropalyq naryqqa shyǵarylmaıdy. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tasjolynyń boıynan barlyq ınfraqurylymmen jabdyqtalǵan zamanaýı iri saýda-logıstıkalyq ortalyq salynyp jatyr, búginde. Osy jobaǵa «Metro» korporasııalar júıesi men birneshe iri kompanııalar qatysýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Buıyrtsa jelilik alpaýyttar Qazaqstanda óndirilgen san túrli shıkizat pen daıyn ónimderdi Eýropa keńistigine taratpaq. Osylaısha, qazaq-german arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq baılanys adymdap alǵa ilgerileıdi dep kútilýde. Sondyqtan nemistermen ónerkásip, energetıka jáne aýyl sharýashylyǵy salasynda áriptestik baılanysty nyǵaıtý kerek.

OQO delegasııasy ár salanyń búge-shigesin qamtyǵan kezdesýlerden soń bir­qatar nemis sharýa qojalyqtaryn aralady. Germanııanyń Valdbýrn aımaǵyndaǵy qymyz ben shubattan ár túrli ónim óndiretin Gans Solmannyń jylqy fermasyna arnaıy toqtady. Búginde atalǵan sharýa qojalyǵy jylqy men túıe sútiniń untaqtalǵan túrin shyǵarady. Sonymen qatar, san alýan kosmetıkalyq ónimderdi de óndiredi.

Qazaqstandyq kásipkerler arnaıy qon­dyrǵylarmen ázirlengen qoraǵa bas suǵyp, bıe saýý jumysynyń júıesimen tanysty. Mundaǵy jumys tolyqtaı avto­mattandyrylǵan. Ádistengen qurylǵylar 100 bıeniń kóbigi burqyraǵan saýmalyn nebári 2 saǵatta saýyp shyǵady. Solman sharýashylyǵynda qazir 400 gektardan asa jer bar. Onda 500-ge jýyq jylqy baılanady. Onyń 200-i saýylatyn bıe.

Aıta ketý kerek, búginde Germanııada qymyz óndirisimen aınalysatyn 50 kásiporyn bar. Sonyń bári bir qaýymdastyqqa birigip, ymyralasa jumys istep keledi eken. Tipti, jylyna bir ret jıylyp qymyzmuryndyq ótkizetin kórinedi. Jalpy, Eýropanyń kóp elderinde qymyz óndirisi keń taralǵan. Halyq kóbine qymyzdy emdik maqsatta ǵana qoldanady. Qazir atalǵan ferma taza qymyzdy shyǵarýmen qatar, qymyzdan jaqsy balalar súti men taǵamdaryn jasaýdy da qolǵa alǵan. Negizinen qymyz untaǵynan ár túrli kosmetıkalardan bólek, sportshylarǵa arnalǵan áldendirýshilerdi de óndiredi. Germanııada 1 lıtr qymyz – 7-10 eýrodan joǵary turady, al keptirilgen qymyz 20 eýro shamasynda.

Gans myrzanyń aıtýynsha, shóleıtti, dalaly alqapta, jýsanǵa jaıylǵan bıe súti ǵana untaq qymyz jasaý úshin taptyrmas shıkizat eken. Sondyqtan qazaqtarmen dostyqty arttyrýǵa nıetim bar, deıdi ol. Kezdesý barysynda, ınnovasııalyq tehnologııany qunarly shıkizatqa baı Qazaqstanǵa ákelý jáne jańa joba boıynsha ónim óndirý keńinen talqylandy. Osy maqsatta ońtústik kásipkerlerimen Gans Solman sharýashylyǵy birlesip jumys jasaýdy josparǵa aldy. Kelisim oıdaǵydaı bolsa, jaly jelkenshe jelbirep, jer tarpyp, oqyryna shapqan qazaq qylquıryqtylarynyń saýmalynan Eýropa halqy da aýyz tımek. Ári san túrli qymyz ónimderiniń túrin qazaq halqy da tutynbaq.

Halyqty tıimdi ári táýeldi energııa kózderimen jáne taza aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesi de ataýly sharada umyt qalmady.Mamandar «Prominent Dosiertechnik» kompanııasymen sý tehnologııasynyń zamanaýı túrin qoldanysqa engizý týraly pikir almas­ty.

Al, Berfelden qalasynda ońtústik­qazaqstandyq quram jańarmaly energııa kózderin óndiretin kompanııa basshylarymen kezdesti. Shara barysynda «Shymkent Innovasııa» JShS men «PROMONDIS» kompanııasy arasynda ońtústikten 20 mgVttyq FES qurylysyn birlesip salý boıynsha kelisim-shartqa qol qoıyldy.

Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynan keıin OQO delegasııasynyń sapary Shveısarııada jalǵasty. OQO ákiminiń orynbasary Saparbek Tuıaqbaev pen birqatar kásipkerler Sıýrıh qalasynda da kezdesýler uıymdastyrdy. Shveısarııa kásipkerleri de logıstıka, týrızm jáne óndiristegi qaldyqty qaıta óńdeý salalaryn jetildirýde áriptestik tanytatyn boldy.

Jasyratyny joq, Shveısarııanyń ónerkásibi joǵary deńgeıde damyǵan. Sondaı-aq, bul memleket dúnıe júzindegi eń iri qarjy ortalyqtarynyń biri sanalady. Aıta ketý kerek, shveısarııalyq saǵattar, dári-dármek jáne hımııa ónerkásibi ónimderi, azyq-túlik, toqyma taýarlary joǵary suranyspen álemniń túkpir-túkpirine eksporttalady. Al Sıýrıh oblysy 1.5 mln. adamnyń jáne 150-den astam kompanııalardyń baspanasy.Sonymen qatar, bul óńirde mashına jasaý jáne tamaq ónerkásibi joǵary deńgeıde damyǵan.

Atalǵan eldegi týrızm jáne toqyma salalary boıynsha úzdik atanǵan kompanııalardyń ókilderi shymkenttik topty jyly shyraımen qarsy aldy.

Qazaqstandyq kásipkerler iri óndiris oryndaryn aralap, toqyma ónerkásibindegi toqyma taýarlaryn óndirýdiń jańa tehnologııasymen tanysty. Sapar barysynda «Shymkent Innovasııa» JShS men shveısarııalyq toqyma klasteriniń úzdigi «RITER AG» kompanııasy arasynda ınnovasııalyq jobalardy birlesip júzege asyrýdy mindetteıtin memorandýmdy bekitti. Sonymen qatar, bilikti maman daıarlaýda jańa oqytý júıesin engizý josparlandy.

Sondaı-aq, týrızm salasy boıynsha da birqatar kezdesýler ótti. Ásirese, taýly aımaqtardaǵy aspaly jol salý máselesi keńinen talqylandy. Atap aıtý kerek, Ońtústiktiń tabıǵaty tamasha! Qazyǵurt, Tólebı, Túlkibas syndy aýdandary týrızmge taptyrmas qolaıly meken. Ásirese, Tólebı aýdanynyń taý jotalary men qyrattary kimdi bolsa da tamsandyrmaı qoımaıdy. Alataý, Jabaǵyly, Buǵylytaý silemderi kópke tanys. Biraq osy aýmaqta arnaıy demalys, onyń ishinde qysqy demalys oryndaryn damytý búginde tolǵandyrar taqyryp. Onyń ústine ózderińizge belgili, Alataýdyń bókterinen «Qasqasý taý shańǵysy» demalys aımaǵyn salý josparlanýda. Ol úshin Úkimet arnaıy qaýly qabyldap, qurylys salýǵa 56,8 gektar jer bólingen-di. 2011 jyly respýblıkalyq qazynadan 103 mıllıon teńgeden astam qarjy bólinip, ınjenerlik-kommýnıkasııalyq júıeler júrgizilipti. Al 2012 jylǵy ınjenerlik-kommýnıkasııalyq júıege qosymsha 3 mıllıard 800 myń teńge bólinip, «Qasqasý taý shańǵysy» demalys aımaǵynyń qurylysyn júrgizý bastalyp ta ketti. Qurylys ár kezeń boıynsha 2017 jylǵa deıin josparlanǵan. Osy jobanyń iske asýyna endi shveısarııalyq kompanııa da úlesin qospaq. Qazaqstandaǵy eń iri taý shańǵysy bazasy bolatyn bul jobaǵa bilikti mamandardyń aqyl-keńesi artyq bolmasy anyq.

Jáne osy jıynda mashına jasaý,  logıs­tıka jáne bilim taqyryptary da tilge tı­ek boldy. «Buhler» kompanııasy makaron ónimderin óndirýge qajetti qural-jab­dyq­tardyń jańa qurylǵylaryn usyndy. Sonymen qatar, nan shyǵarý sehtaryndaǵy ınnovasııalyq jobalary da tanystyryldy. Eki jaqty kezdesýdiń sońynda shveısarııalyq kásipkerler osy jyldyń kúzinde Shymkentke arnaıy keletin boldy. Sapar barysynda olar qarasha aıynda ótetin ınvest-forýmǵa qatysýǵa nıet bildirdi.

Al qazaqstandyq «WaterlabKZ» kompanııasy sý tazalaıtyn jabdyqtar shyǵaratyn jáne óńdeıtin kásiporyn ashý úshin «Arionex» kompanııasymen kelisim-shartqa otyrdy. Buıyrtsa aldaǵy bir-eki jylda OQO óńirlerin taza aýyz sýmen qamtamasyz etetin zamanaýı qural-jabdyqtar ózimizde jasalynady. Sol arqyly sheteldiń bilikti mamandarymen turaqty túrde tájirıbe almasý júıelenbek.

Jańalyqqa jol ashqan bıznes-sapar múshelerin Italııanyń Bergoma qalasynda «Italcementi Group» kompanııasynyń ókilderi qarsy aldy.

Alpaýyt kásiporyn sement óndirýden álem boıynsha besinshi orynda. Jylyna 75 mln. tonnadan astam sement óndiredi. Dúnıe júziniń 21 memleketinde 55 zaýyty bar óndiris júıesiniń búginde jyldyq ónimin satý baǵasy 4,7 mlrd. eýro.

Tyń bastamaǵa qumar ıtalııalyq kásip­kerlermen birlesken májilis ótkizildi. Jıynda negizinen qurylys salasy men tehnıka baǵytyndaǵy ınnovasııalyq jobalar sóz boldy. Sodan keıin mamandar «Italcementi Group» kásipornynyń zamanaýı «Ilab» zerthanasyn aralady. Sementtiń jańa túrlerimen tanysty.

«Ilab» zerthanasynyń ǵımaratyn áı­gili amerıkalyq sáýletshi Rıchord Maıer jobalaǵan. Bergoma qalasynyń «Kılometro Rosso» tehnosaıabaǵyndaǵy ortalyqtyń jalpy aýmaǵy 23 000 m². Al onyń 7500 sharshy metrinde ǵylymı-zertteý ortalyǵy ornalasqan. Fotoelektrli jabyndylar men kún sáýlesinen qýat alatyn batareıa jáne jańarmaly energııa kózderi qoldanystaǵy kádimgi qalypty talaptan 60 paıyzǵa deıin energııany únemdeıdi eken.

Osynaý jańashyl ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń mamandary búginde sementtiń jańa túrlerin oılap tabýda. Aıta ketý kerek, móldir beton men drenajdy «i.idro DRAIN» qospasy jáne «TX Active» Qazaqstandaǵy qurylys alańdarynda buryn-sońdy qoldanylmaǵan. Innovasııalyq bastama dástúrli qurylys materıaldaryna múldem uqsamaıdy. Sebebi, «i.light» sementiniń tabıǵı jáne jasandy jaryq ótkizetin qasıeti bar. Mundaı betonnan salynǵan qabyrǵadan ǵımarattyń arǵy betindegi beıne erkin kórinedi. «Italcementi Group» kompanııasynda óndiriletin bul betonmen Shanhaıdaǵy Expo-2010 kórmesinde alyp pavılon turǵyzylypty. Italııalyq ınjenerler Qazaqstandaǵy Ekspoǵa da osyndaı ǵımarat salýdy usynýda. Al, drenajdy i.idro DRAIN beton qospasy jańa zamannyń jańa tehnologııasymen óndirilgen ınnovasııalyq ónim. Iаǵnı jaıaý júrginshiler men tómen qarqyndaǵy qozǵalysty kólik joldaryn salýǵa arnalǵan. Ereksheligi mundaı sementten jasalǵan joldarda sý turmaıdy. Drenaj júıesi ylǵaldyń sińip ketýine múmkindik beredi eken.

Tipti, atalǵan «Ilab» zerthanasynyń ózi atalǵan noý haý betondarmen salynǵan. Iаǵnı ortalyqtyń qabyrǵalary «TX Active» pen «i.light» betondarymen turǵyzylsa, ǵımarat aýlasy tolyǵymen drenajdalǵan. Qazaqstandyq kásipkerler ınnovasııalyq jobalardyń qazaqstandyq klımatqa qolaılylyǵyn da sóz etti. Jáne Shymkent óńirinde de osyndaı ǵylymı-zertteý ortalyǵyn salý josparlandy.

Taǵy bir tilge tıek eter másele, atal­ǵan kásiporyn údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda tyń dúnıelerge bastama bolyp júrgen «Shymkentsement» AQ-ǵa sementtiń untaq­talǵan túrin shyǵarý úshin 50 mln. eýro ınvestısııa quıypty. Buıyrtsa tehnologııasy erek sementtiń túrleri Shymkentte de shyǵarylady degen sóz. Bul kásiporyn qazirdiń ózinde jylyna 1 300 000 tonna joǵary sapaly sement óndirýge qabiletti.

Jalpy, Ońtústik óńiriniń ekonomıkalyq belsendiligine búginde kásipkerlik sala ájeptáýir serpin berip, ósý qadamyn qýattaı tústi. Sonymen qatar, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdar­lamalary da áleýettiń artýyna sep boldy. Sonyń arqasynda búginde Ońtústik Qazaqstan oblysynda tyń jobalar tabysty júzege asýda. Máselen, suryptyq tuqym óndirý, keramıka jasaý, maqta ósirý men espeli jáne talshyqty jip ıirý, ıaǵnı toqyma salasy búginde birizdendirilgen. Sonymen qatar, sement, bıtým, metallýrgııa jáne jy­lyjaı zaýyttarynyń jumystarynda da ilgerileýshilik baıqalady. Endigi maqsat osy salalardaǵy júıeni jańalaý. Iаǵnı qalypty strategııaǵa tyń ınnovasııany engizý. Eýropaǵa jasalǵan ekonomıkalyq qundylyǵy erekshe sapar, osy maqsattarǵa jasalǵan alǵashqy qadamdar. Sondyqtan Ońtústiktegi ıgi bastamalardyń bolashaǵy baıandy bola bersin.

Nurlybek JEŃISBEK.