Qyzylordada qarqyndy jumys júrip jatyr

Beısenbi, 23 mamyr 2013 1:50

Aqmeshittiń kóshesinde keptelek paıda boldy. Buryn zýlap jatatyn kólikter turyp qalyp, buǵan deıin mundaıdy kórmegen júrgizýshiler kúıgelektenip, abyr-sabyr bolyp jatyr. Munyń sebebi nede? Bir kúnde kólik kóbeıip ketti me? Joq. Endi she? Qyzylordada jol jóndeý jumystary bastalyp ketti. Qaladaǵy joldardy jóndeýdiń alǵashqy kezeńiniń ózine 43 kóshe kirip otyr. Az emes, árıne. Al osy jumysqa bıýdjetten 1 mıllıard teńge bólingen.

Beısenbi, 23 mamyr 2013 1:50

Aqmeshittiń kóshesinde keptelek paıda boldy. Buryn zýlap jatatyn kólikter turyp qalyp, buǵan deıin mundaıdy kórmegen júrgizýshiler kúıgelektenip, abyr-sabyr bolyp jatyr. Munyń sebebi nede? Bir kúnde kólik kóbeıip ketti me? Joq. Endi she? Qyzylordada jol jóndeý jumystary bastalyp ketti. Qaladaǵy joldardy jóndeýdiń alǵashqy kezeńiniń ózine 43 kóshe kirip otyr. Az emes, árıne. Al osy jumysqa bıýdjetten 1 mıllıard teńge bólingen.

Myna derekti oqyǵan adamnyń birden «Qyzylordanyń kósheleri qyryq jamaý bolǵan eken. Buryn­ǵy ákim ne istegen?» dep oılaýy bek múmkin. Máseleniń olaı emes ekenine biz kýálik bere alamyz. Qalany buǵan deıin basqarǵan Marhabat Jaıymbetovtiń ke­zin­de aıaǵyńdy tyǵyp alatyn shuńqyr joldar jóndelip, Aqme­shittiń ajary kirgen. Ony árbir qyzylordalyq biledi. Shaharǵa jańadan taǵaıyndalǵan ákim Nurlybek Nálibaev qalanyń shet aımaqtaryndaǵy kóshelerdi jón­deýden bastady jumysyn. Buryn qatynaý qıyn soǵatyn shet­keri jatqan aımaqtardyń qalamen baılanysy osylaısha jaqsarmaq. Onyń ishinde Tıtov qystaǵy, KBI shaǵyn aýdany, Tasbóget kentiniń joldary, Ál-Farabı aýdanynyń kósheleri bar. Ásirese, barsań batpaqtap qalatyn Ál-Farabı shaǵyn aýdany turǵyndarynyń kózi ashylatyn boldy. Sonymen qatar, qaladaǵy keıbir ortalyq kósheler de jóndeý kóredi. Jal­py, Qyzylordany bir kóshe belinen kesip ótip jatyr. Ol Jibek joly bolyp bastalyp, odan Abaı kóshesine jalǵasyp, Ah­met Baıtursynulymen aıaq­talady. Búginde osynyń Jibek joly bóligine kúrdeli jóndeý bastalyp ketti. Sondyqtan onda ýaqytsha kólik júrý toqtatylyp, júrgizýshiler aınalma jolmen ótýde. Osy jerde ǵoı keptelektiń paıda bolyp jatqany.

Jol degenniń ózi máńgilik emes qoı. Keteýi ketetin kezderi bolady. Sondaı murty buzylǵan kóshelerdiń de tesigi jamalmaq bıyl. Qala ákimdigi tamyzǵa de­ıin negizgi joldardyń jóndeýi aıaq­talady dep otyr. Osylaısha, qyzylordalyqtar taqtaıdaı tegis jolda júredi. Al qazirgi keptelis, ýaqytsha ǵana.

Syrdyń boıyndaǵy syrbaz qalanyń tirshiligi týraly sóz bastadyq qoı. Sony jalǵaı túseıik. Bıyl Qyzylordada qandaı jańalyqtar bolmaq?

Osy jyly qalada 790 páter paıdalanýǵa beriledi. Máselen, qurylysy byltyrǵy jyldyń sońyna qaraı bastalǵan Aman­geldi jáne Sultan Beıbarys kósheleriniń boıynda salynyp jatqan turǵyn úıler paı­dalanýǵa berilmek. Sonymen qatar, 7 jaldaıtyn, «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasy aıasynda 3, «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy sheńberinde 3, ıpotekalyq 5 turǵyn úı paı­dalanýǵa beriledi. Báriniń basyn qossańyz, 18 turǵyn úı eken. Al bıyl 270 otbasy baspanaly bolady. Olar Memleket basshysynyń tapsyrmasy negizinde ázirlengen «Qoljetimdi baspana-2020» baǵ­­darlamasy boıynsha osy múm­kindikke ıe bolyp otyr.

Jaıma bazar Qazaqstannyń qaı qıyrynan da tabylatyn shyǵar. 90-jyldardyń basyndaǵy dúrbeleńde paıda bolǵan osy bir kúnkóris kózi áli kúnge deıin ómir saltymyzdan shyqqan joq. Zaman damyp jatsa da jabaıy saýdadan aryla almaı kelemiz. Qyzylordada halyq kóp baratyn bazarlar retinde – «Asbol»jáne «Sybaǵa» saýda oryndaryn ataýǵa bolatyn shyǵar. Turǵyndardyń kúndelikti turmys-tirshiliginde mańyzdy oryn alatyn atalmysh saýda oryndarynda, ókinishke qaraı taýarlardyń kópshiligi beı-bereket ári ashyq aspan astynda satylýda. Úkimettiń jaıma bazardy jabyq bazarǵa almas­tyrý týraly tapsyrmasy bar. Osyny basshylyqqa alǵan qala ákimdigi tutynýshyǵa qajetti taýardyń barlyq túrin tabýǵa bolatyn «Atameken» syndy saýda ortalyǵyn úlgi retinde atap, osyndaı ortalyqtar sanyn arttyrýǵa nıetti kásipkerlerge jan-jaqty qoldaý kórsetiletindigin jetkizdi.

Jaıma bazardyń aınalasynda kólik keptelekteri de kóp oryn alady. Onsyz da tar kóshede mashına júre almaı qalady. Sondaı-aq, satýshylardyń aınalany ta­za ustamaıtyny da jasyryn emes. Ekologııalyq talaptardyń saqtalmaýynan túrli ıis shyǵyp, aınaladaǵy turǵyndarǵa qolaı­syzdyq týǵyzady. Osyndaı jaǵ­daıattardy eskergen Nurlybek Nálibaev sala basshylaryna beı-bereket ornalasqan saýda nysandaryna tolyq taldaý jumystaryn júrgizip, tártipke keltirýge qatysty naqty usynystar berýdi, sondaı-aq, saýda ortalyqtarynyń basshylaryna jaqyn kúnderi óz avtoturaqtaryn saldyrtýdy qatań tapsyrdy.

Jyl basynan beri qalada jumys izdeýshi retinde 1465 (16-29 jas arasyndaǵy) jas tirkelgen eken. Búginde osy jastardyń 515-i turaqty jumysqa ornalassa, 311 jas qoǵamdyq jumystarǵa tartyldy. «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy aıasynda 168 jas áleýmettik jumys oryndarynda, 158 adam jastar tájirıbesi boıynsha jumys jasaýda. Jal­py jyl sońyna deıin áli de 162 jasty jastar tájirıbesi baǵ­darlamasy aıasynda ýaqytsha ju­myspen qamtý josparlanyp otyr. Sondaı-aq, qalanyń ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damýyn qamtamasyz etýde naryqtaǵy suranysqa ıe kásibı mamandyqtar boıynsha turǵyndardy oqytý jáne qaıta daıarlaý jumystary da júrgizilýde. Máselen, jyl basynan beri 73 jas qaıta daıarlaý kýrstaryna joldanyp, eńbek naryǵynda suranysqa ıe bolǵan 17 mamandyq túri boıynsha oqyp jatyr. Munymen qosa, qalada jumysqa tartýdyń belsendi túrleriniń biri bos jumys oryndary jármeńkesi toqsan saıyn uıymdastyrylýda. О́tkizilgen jármeńkelerdiń nátıjesinde 39 adam turaqty jumys tapty.

Jastardy turaqty jumys ornymen qamtyp, aýyldyq eldi mekenderge bilikti mamandardy tartýda «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasynyń qosyp otyrǵan úlesi erekshe. Bıyl baǵdarlama aıasynda 4,5 mıllıon teńgeden astam qarjy bólinip, 16 jas maman jumyspen qamtylady degen jospar bar.

Jyl ótken saıyn jastardyń qoǵamdaǵy orny nyǵaıyp, aza­mattyq belsendiligi artyp kele­di. Erekshe atap ótetin jaıt, jas­tardyń qoǵamdyq mańyzdy sharalarda bastama kóterip, belsendilik kórsetýi. Máselen, qala tazalyǵyn qolǵa alǵanda jastardan qurylǵan «Tazalyq saqshylary» nasıhattyq jumystarǵa kómekshi bolsa, Uly Jeńis merekesi qarsańynda «Ar­dagerlerdi ardaqtaıyq» aksııasy aıasynda qarttarymyzǵa kó­mek kórsetilip, kóńil bólindi. Táýel­sizdik alǵan alǵashqy jyldary qaladaǵy jastar uıymdarynyń sany 5-ten aspaıtyn bolsa, qazirgi tańda olardyń sany 40-tan asty jáne bul maqsatqa bólinetin qarjy kólemi de birneshe esege ulǵaıyp otyr.

Aıtalyq, memlekettik jas­tar saıasatyn júzege asyrýǵa ót­ken jyly 4,9 mıllıon teńge bólingen bolsa, bıylǵy jyly bul kórsetkish 2,5 esege artyp, 12,7 mıllıon teńgeni qurap otyr.

Qalada jastardy qoldaý men kómek kórsetý baǵytynda 8 áleýmettik mańyzdy joba aıasynda jumystar atqarylýda. Olar: jastar saıasatyn júzege asyrý aıasynda «Erýdıt» jas kósh­basshylar mektebiniń qyzmetin uıymdastyrý; qaladaǵy joǵary jáne orta arnaýly oqý oryndary arasynda «Stýdent kóktemi-2012» óner festıvalin uıymdastyrý; jastar aptalyǵyn jáne «Syr jastary – jasampazdyq jarshysy» atty dástúrli jastar forýmyn ótkizý; jastar syılyǵyna baıqaý uıymdastyrý; jastar arasynda salamatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy uıymdastyrý; qala jastaryna áleýmettik-quqyqtyq keńes berý qyzmet jumysyn uıymdastyrý; jastarǵa arnalǵan resýrstyq ortalyq qyzmetin uıymdastyrý; qalada aýla klýbtarynyń qyzmetin uıymdastyrý.

Aýla klýbtary demekshi, bıyl qalada 5 aýla klýby óz ju­mysyn bastaıdy. Qyzylorda qalasynda memlekettik jastar saıa­satyn júzege asyrýdaǵy erekshe jobalardyń biri retinde mamyr aıynyń sońyna deıin ashylatyn jastarǵa arnalǵan resýrstyq ortalyqty aıtýǵa bolady. Bul maqsatqa qalalyq bıýdjetten 4,3 mıllıon teńge kóleminde qar­jy bólindi. Resýrstyq ortalyq qala­daǵy jastarǵa joǵary bilikti psıhologtar men zańgerler tara­pynan tegin keńester men kó­mekter berilýin jáne túrli ba­ǵyt­ta is-sharalar ótkizilýin qam­tamasyz etedi. Jastardyń kez kelgen máseleler boıynsha aqparat alýyna múmkindik jasa­latyn bolady. Sondaı-aq, jastardyń bos ýaqytyn tıimdi uıymdastyrý maqsatynda qalada aýla klýbtarynyń jumys­tary jandandyrylýda. Osy oraıda, shet aımaqtar: Tıtov qystaǵy, Tasbóget kenti, «Shuǵyla», «Aqme­shit», «Mereı» shaǵyn aýdandarynda jańadan 5 aýla klýbyn ashý josparlanýda. Bul maqsatqa qalalyq bıýdjetten 3,2 mıllıon teńge qarjy qarastyryldy.

Munan ózge, qaladaǵy máde­nıet úıleri men klýbtar janynda 54 úıirme jumys jasaıdy. Bul jerde 600-ge jýyq jas túrli oqý úıirmelerine qatysyp, shyǵarmashylyqtaryn shyńdaýda.

Sonymen qatar, 1 naýryzdan bastap, qaladaǵy, aýyldyq okrýg­terdegi mektepterde joǵary synyp oqýshylaryna kásiptik baǵyt-baǵdar berý, jastar ara­syndaǵy quqyq buzýshylyq pen sýısıdıaldy minez qulyqtyń aldyn alý maqsatynda kezdesýler uıymdastyrylýda. Mu­nan bólek, jastar arasynda salamatty ómir saltyn qalyp­tastyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy uıymdastyrý maqsatynda qala­daǵy mektepterde jáne kóp qabatty turǵyn úı aýlalarynda «Men sportty tańdaımyn!» atty sporttyq-estafetalyq jarystar uıymdastyryla bastady. Osy arada aıta ketý kerek, qazirgi kezde oblys ortalyǵynda 463 sport nysany jastarǵa qyzmet kórsetýde. Nátıjesinde bıylǵy jyldyń I toqsanynda 37 sporttyq shara uıymdastyrylyp, 37161 jas buqaralyq sportpen aınalysýǵa múmkindik aldy.

Sonymen bitken is, qolǵa alynatyn sharýa, alda atqarylatyn tirlik az emes. Munyń barlyǵy el ıgiligi úshin jasalyp jatqany ámbege aıan. Bastysy, bastalǵan jumystardyń orta jolda turyp qalmaı, oń nátıjemen aıaqtalǵany.

Erjan BAITILES,

«Egemen Qazaqstan».

QYZYLORDA.