Qurdymǵa qulaǵan qurylys
Sársenbi, 29 mamyr 2013 1:30
2009 jyly qazan aıynda bastalǵan Ekibastuzdaǵy otyn-energetıka salasyna arnalǵan tehnıkalyq jáne kásiptik mamandar daıarlaý jónindegi óńiraralyq ortalyqtyń qurylysyna respýblıka bıýdjetinen 4,5 mlrd. teńge bólindi. Tapsyrysty bergen elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi. Sodan Ekibastuzdaǵy keshenniń qurylysy 17 aıda bitedi, ıaǵnı 2010 jyldyń sońynda aıaqtalyp, paıdalanýǵa beriledi dep josparlandy. Alaıda, olaı bolmady. Ekibastuzdaǵy salynýǵa tıis alyp ortalyqtyń qurylysy 2010 jyldyń qyrkúıeginde, 2011 jyldyń sáýirinde de,
Sársenbi, 29 mamyr 2013 1:30
2009 jyly qazan aıynda bastalǵan Ekibastuzdaǵy otyn-energetıka salasyna arnalǵan tehnıkalyq jáne kásiptik mamandar daıarlaý jónindegi óńiraralyq ortalyqtyń qurylysyna respýblıka bıýdjetinen 4,5 mlrd. teńge bólindi. Tapsyrysty bergen elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi. Sodan Ekibastuzdaǵy keshenniń qurylysy 17 aıda bitedi, ıaǵnı 2010 jyldyń sońynda aıaqtalyp, paıdalanýǵa beriledi dep josparlandy. Alaıda, olaı bolmady. Ekibastuzdaǵy salynýǵa tıis alyp ortalyqtyń qurylysy 2010 jyldyń qyrkúıeginde, 2011 jyldyń sáýirinde de, 2013 jyldyń qańtarynda da, odan keıin aıtylǵan aıynda da paıdalanýǵa berilmedi. Qurylysy jol ortada qalyp, qańtarylyp áli tur. Al bul qurylystyń basyna «qyzyqtap» kelmegen adam joq. Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov, Premer-Mınıstrdiń burynǵy orynbasary Qyrymbek Kósherbaev, Ekonomıka jáne bıýdjetti josparlaý mınıstri Erbolat Dosaev, oblys ákimi Erlan Aryn, t.b. barlyǵy da alyp qurylystaǵy qalyptasqan qıyn jaǵdaıdy kórip, bilip otyr. Osylaısha mınıstrler, ákimder keledi-ketedi, biraq ázirge shyqqan naqty qorytyndy bolmaı tur. Ekibastuzdaǵy turǵyzylýǵa tıis ortalyq 14 bólikten, ıaǵnı 14 jeke ǵımarattan turady. Árqaısysy 240 oryndyq eki jataqhana, 100 oryndy qonaq úı, sport ǵımaraty, ákimshilik korpýsy, 3 oqý ǵımaraty, 2 sheberhanasy jobalanyp, óndiristi qaladaǵy basqa da alyp kásiporyndar qataryna qosylmaqshy edi. Amal ne, qurylys jumystary toqtatylypty. Qala shetinde ornalasqan ortalyq qurylysyn kórýge kelgenimizde Qabdynasyr Sabyrbaev qarsy aldy. Qazir búkil qurylys basyna jaýapty úsh-tórt kúzetshi jáne ókil retinde bir ózi qalypty. Astanadan, oblys ortalyǵynan keletin mınıstrlik, ákimdik ókilderine keshendi aralatyp kórsetip shyǵady. Qoldan keler qaırań joq, ázirge atqarar bar jumysy osy. Budan buryn da kelip ketken kezimizde keshen qurylysyn aralatyp kórsetip shyqqan edi. Osydan bir jyl buryn sapasyz, baqylaýsyz salynyp jatqan qurylys barysyn kórip, qurylys mamany bolmasaq ta, jaman aıtpaı jaqsy joq, aralap júrgende apat oryn alsa qaıtemiz degen kóńilimizge qorqynysh uıalap, kúdik kelgeni shyndyq. Endi, mine adam aıtsa nanǵysyz, sol kúdigimiz, kúmándi qurylys barysy aldymyzdan shyqty. Sapasyz qurylys. Kózge kórinip tur. Bastaldy da tastaldy degen osy. Keshenderdiń aralyqtaryn bir-birimen qosatyn galereıanyń birinshi qabattaǵy tóbeleri maıysyp, eńkish tartyp, endi sál bolmasa qulaıyn dep turǵandaı. Qaradaı záreń ketedi. Keshender ishine birneshe jerden temir tireýler ornatypty. Temir tireýlerdiń tómengi jaǵy jertóle, onyń ózi tóbedegi aýyr salmaqty kóterip tura ala ma, almaı ma, belgisiz. Bul – bir.
Ekinshiden, alyp nysannyń monolıtti negizgi qańqasyn turǵyzýda óreskel qatelik jiberilgeni anyqtalypty. Qys kezinde betondyq jumystardy júrgizý tehnologııasyn saqtamaýdyń kesirinen monolıtti tireýishterde, ǵımarattyń qasbetinde syzattar paıda bolǵan. Bul jerde tıisti qurylys materıaldarynyń qalaı paıdalanylǵanyna da tańǵalasyz. Eń basty másele bul jerde alyp keshenniń qurylysy oıpań, shuńqyrlaý jerden boı kóterdi.
– Al, bıyl kóktemde erigen qardyń, jańbyrdyń sýy ortalyqtyń birinshi qabatyn alyp, jertólelerdiń ishine túgel tolyp ketti. Bul jaǵdaıdy turǵyndar da, jergilikti basshylar, «Nur Otannyń» jergilikti baqylaý bólimderi bári kórdi, – dedi bizben áńgimesinde Qabdynásir.
Kórip turǵanymyzdaı ortalyqtyń ishi býlanyp ketken. Dymqyl basqan. Demalý múmkin emes. Sylaýy túsip, endi-endi kebe bastaǵan sarǵaıǵan qabyrǵalaryna qarap-aq, sýdyń qanshalyqty jerge deıin kóterilgeni kórinedi.
– Sýǵa batqan kemedeı sýdyń ishinde qaldy ǵoı. Bizdiń turǵan úılerimizdiń aınalasynyń bári qazylǵan, qurylys jumystarynyń uzaqqa sozylýy bizderge de qıyndyq týdyryp otyr, – deıdi Estaı atyndaǵy kóshe turǵyndary. Áýel basta qurylysty salamyz degen ýaqytta saz-batpaqty bul jerdiń jer-jaǵdaıy jobada eskerilmepti. Bas merdiger dep tanylǵan «NIKO» JShS-niń qandaı «qýlyq» oılap tapqandary belgisiz, aıaq astynan 2011 jyly 20 sáýirde ózderin bankrot dep jarııalap jumysty tastap ketip qalǵan. Alyp keshenniń qurylysyna alańdaǵan Ekibastuzdyq Amanqos О́tegenov bastaǵan burynǵy depýtattar 2011 jyly sáýir aıynda sol kezdegi Premer-Mınıstr Kárim Másimovke shuǵyl túrde hat ta jazǵanyn bilemiz. Mán-jaıdy túsingen, túsindirgen Úkimet basshysy keshen 2011 jyldyń sońynda paıdalanýǵa beriledi dep jaýap jazady. Tipti, Úkimet basshysy sol jyly ótkizgen Úkimet otyrysynda «tenderdi jeńip aldyńdar ma, sol qarajatqa salyp bitirińder, artyq aqsha suralmasyn» degen bolatyn.
– Qalalyq ákimdikke qatysty barlyq jaǵdaıdy jasadyq. Kúndelikti baqylap otyrmyz. Mynadaı alyp keshenniń qurylysyn merdigerler, qurylysshylar ketip qaldy dep biz dalaǵa tastaı almaımyz ǵoı. Qurylys barysynda oryn alǵan olqylyqtar bar ekenin ózińiz de de kórdińiz. Sý sorǵy drenajdar ornatý qajet. Onsyz bolmaıdy. Keshender arasyn qosatyn galereıalardyń maıysyp turǵan tóbelerin kóterý úshin qoıylǵan qorǵanysh tirekteri, temir tireýlerdi kóterýge edender joǵarydan túsken kúshke shydas bermeýi múmkin, sondyqtan tómennen de bekitý arqyly jol tabý kerek. Ekinshiden, bizdiń Ekibastuzdyń aýa raıy shuǵyl kontınentaldy, qysy yzǵarly, sýyq, jel. Sondyqtan, qurylys materıaldarynyń sapasy aýa raıynyń erekshelikterin eskerip baryp jasalý kerek edi, – deıdi Ekibastuz qalasynyń ákimi Aleksandr Verbnıak. – Byltyr mamyr aıynda oblys prokýratýrasy ortalyqtyń qurylysyna bólingen bıýdjettik qarajattyń paıdalanylýyna oraı tekserý júrgizedi.
Tekserý barysynda anyqtalǵandaı, oryndalmaǵan jumys kóleminiń jalpy kólemi 10 865 700 teńge quraǵan. Sondaı-aq, jumysty júrgizý barysynda bekitilgen jobalyq-smetalyq qujattamadan aýytqýlar oryn alǵany anyqtaldy. Sol sııaqty Ekibastuzǵa osyndaı alyp qurylys salýdyń qandaı qajettigi bar edi? Kenshiler qalasy mamandarmen tolyq ózin-ózi qamtamasyz etip keledi. Oblystyq bilim basqarmasynyń habaryna qaraǵanda, oblysta 25 memlekettik kásibı-tehnıkalyq lıseı bolsa, onda 6 860 jas bilim alýda. Tipti, bunda da 1 194 oqýshynyń orny bos turǵan kórinedi. Oblysta 50 kásip boıynsha 26 kásiptik lıseı jáne 84 mamandyq boıynsha bilim beretin 32 kolledj bar. Al Ekibastuz polıtehnıkalyq kolledji Reseıdiń Sibir ındýstrııalyq ýnıversıtetimen, Tomski ulttyq zertteý ýnıversıtetimen, Tomskidegi memlekettik ýnıversıtetpen, Ekaterınbýrgtegi kólik jáne qurylys kolledjimen áriptestik baılanysta. Ekibastuzdaǵy ekinshi oqý orny Qanysh Sátbaev atyndaǵy ınjenerlik-tehnıkalyq ınstıtýty elimizdegi energetıkalyq keshen, iri óndirister ornalasqan aýmaqqa qarasty óńirlik oqý orny sanalady. Instıtýtta 2 myńnan asa stýdent bilim alýda. Oqý tehnıkalyq jáne ekonomıkalyq profıldegi 14 mamandyq boıynsha júrgiziledi. 17 jyl ishinde óńir kásiporyndary úshin 4971-den astam mamandar daıarlandy. Oqýlary óndirispen tikeleı bite qaınasyp keledi. Endeshe, oblysta, aýdandarda, Ekibastuzdyń ózinde kásiptik mamandyqtarǵa oqytatyn birneshe oqý orny bola tura alyp ortalyq salýdyń qandaı qajettigi boldy? – degen saýal ekibastuzdyq ǵalymdardy, ustazdardy tańǵaldyrady. Kerisinshe, mundaı qyrýar qarajatqa osy oqý oryndaryn jańǵyrtýdan ótkizip, stýdentterge birneshe jataqhana salyp berýge bolar edi. Eń bastysy, tekserý barysynda alyp nysannyń monolıtti negizgi qańqasyn turǵyzýda óreskel qatelik jiberilgeni anyqtaldy. Qys kezinde betondyq jumystardy júrgizý tehnologııasyn saqtamaýdyń kesirinen monolıtti tireýishterde, ǵımarattyń qasbetinde syzattar paıda bolǵan. Qadaǵalaýshy organ mamandary bul jerde tıisti qurylys materıaldarynyń paıdalanylǵanyna da kúmán keltirýde. Sondyqtan endi naqty bir shara qoldanbasa, ary qaraı ne bolatyny belgisiz. Biraq qyrýar qarjyǵa salynǵan qurylysty qaraýsyz qaldyra almaımyz, – deıdi bizben áńgimesinde jergilikti «Nur Otan» bólimshesi tóraǵasynyń orynbasary Samat Ramazanov.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan».
Pavlodar oblysy,
Ekibastuz qalasy.
