«Medıasııa týraly» zań 2011 jyly 5 tamyzda qabyldandy. Zańǵa sáıkes, medıatorlardyń negizgi maqsaty – eki tarapqa máseleni ózderi sheshýge múmkindik berip, baǵyttaý. Elimizde medıatorlar kómegi áleýmettik salalarda, ásirese otbasy máselelerinde keńinen qoldanylady. Sonymen qatar nesıe sııaqty kommersııalyq problemalar da medıatorlardyń kómegimen sheshilip jatyr.
Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary, kásibı medıator Sherzod Pýlatovtyń aıtýynsha, elimizde medıatorlardyń kómegine júginýshilerdiń sany kún sanap artyp keledi. «Assambleıa arnaıy kýrstar ótkizip, 800 kásibı, 3500 qoǵamdyq medıatordy daıyndady. Olardyń 70 paıyzy osy salada jumys istep júr», deıdi ol. Sherzod Pýlatov 25 jasqa tolǵan, joǵary bilimi bar azamattyń medıator bolýǵa múmkindigi baryn aıtty. Sarapshy medıatorlar áýelden baǵytyn aıqyndap, bir salaǵa negizdelse, jumysy ónimdi bolaryn aıtady. «Qazir medısına, qorǵanys salalaryna negizdelgen medıatorlardy daıyndaýdy qolǵa aldyq. Bitimgerlerimiz kóbine azamattar arasyndaǵy túsinispeýshilikti, kıkiljińderdi sheshýge qatysady. Quqyq qorǵaý organdaryna shaǵymdanǵandarǵa da sot prosesi kezinde medıatorǵa júginý keńesi beriledi. Búginde kásibı medıatorlardyń ortaq reestri bar. Barlyq aqparat ashyq ári qoljetimdi. Degenmen olardyń taǵaıyndalǵan aılyqtary joq. Árbir kórsetken qyzmeti úshin aqy tólenedi. Búginde osy másele ózekti bolyp otyr. Meniń oıymsha, medıatorlar da zańgerler sııaqty aılyq alyp otyrǵany durys», deıdi kásibı medıator.
Nur-Sultan qalalyq sotynyń sýdıasy, bitimgerlik rásimder jónindegi úılestirýshi Gúljanat Rahmetova 2019 jyldyń 7 aıynda Nur-Sultan qalalyq sotynda 3171 azamattyq istiń qaralǵanyn, olardyń 827-si bitimge kelýmen aıaqtalǵanyn aıtty. Al 2337 is medıasııa tártibimen sheshilgen. «Osy ýaqytqa deıin medıasııa daý-damaıdy sheshýdegi tıimdi qural ekenin kórsetip úlgerdi. О́ıtkeni medıasııa tártibimen sheshilgen azamattyq isterdiń 60 paıyzy oń nátıje berdi. Bylaı qarasańyz, medıasııa qazaqqa jat uǵym emes. Sebebi halyq arasyndaǵy daý-damaıdy ertede bı, aqsaqaldardyń rettegeni belgili. Bul daýlasýshy taraptardy bir toqtamǵa ákelip, olardy tatýlastyrýdyń joly», dedi sot ókili.
Sheteldik tájirıbege kóz júgirtsek, máseleni sotqa deıin sheshý AQSh-ta XX ǵasyrda qolǵa alynǵan, al Shveısarııa, Norvegııa, Shvesııa, Belgııa elderinde 90-jyldarda qoldanysqa engen. Reseı Federasııasynda buryn sottalmaǵan, eńbekke qabiletti 18 jasqa tolǵan azamattar da medıator bola alady. Eýropa elderinde medıasııaǵa qaraǵanda, «tatýlastyrý sharalary» termıni keń taraǵan. О́ıtkeni Eýropada medıasııa tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý máselelerinde keńinen qoldanylady eken. Búginge deıin ortasha eseppen Eýropa halqynyń 74 paıyzy tutynýshy quqyǵy máselesi boıynsha isti sotqa jetkizbeı aıaqtaǵan.
Bitimge kelý ekonomıkaǵa tıimdi ekeni basqa elderdiń tájirıbesinen anyq. Máselen, 2013 jylǵy derekke súıensek, AQSh-ta medıatorlardyń jumysy nátıjesinde 35 mln AQSh dollary kóleminde qarjy únemdelgen. Al bizde bıylǵy jyldyń 7 aıynyń nátıjesinde 500 mln teńge kóleminde aqsha memleketke qaıtarylǵan. Sarapshylar medıasııa ınstıtýty Eýropa men Azııada eki túrli ekenin aıtady.
Medıasııa bir jaǵynan sot jumysyn jeńildetý quraly. «Medıasııa týraly» zań qabyldaý azamattarǵa máseleni sheshý jolyn tańdaý erkindigin, adam quqyqtaryn qorǵaýdyń jańa múmkindigin qoldaný, azamattyq qatynastyń zamanaýı formasyn qalyptastyrý, máselerdi konstrýktıvti dıalog arqyly sheshý sııaqty zaıyrly qoǵamǵa tán múmkindikter berdi. Qarjy únemdeýdi bylaı qoıǵanda, medıatordyń kómegimen máseleni birneshe saǵatta sheshýge bolady. Bul ýaqyt únemdeýdiń de tásili. Sonymen konsensýske kelý arqyly taraptar arasyndaǵy qarym-qatynasty saqtap qalý yqtımaldyǵy joǵary. Kórip otyrǵanymyzdaı, medıasııa ınstıtýty – azamattyq qoǵam qalyptastyrýdyń, damýynyń belgisi. Sebebi máseleni sotqa jetkizbeı sheshe alý – adam qundylyqtary men kózqarasyn jańa deńgeıge kóterilgeniniń aıqyn kórinisi.
