Mindet – jeti túrli ilim biletin urpaq tárbıeleý

Muǵalimniń eńbegi baǵalanýy tıis

Ustazdar qaýymy bas qosqan aýqymdy ári mańyzdy jıynda sóz alǵan el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev ár adamnyń tár­bıe men bilim bergen ustazdaryn qadirleıtinin aıtty.

– Elbasymyz Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń márte­beli mamandyq ıelerine degen yqy­lasy erekshe ekenin óz­derińiz jaqsy bilesizder. Men de búgin sizdermen kezdesý úshin osy jıynǵa arnaıy kelip otyr­myn. Eń aldymen, bilim jáne ǵylym salasynyń barlyq qyzmet­ker­lerine shynaıy yqylasymdy bil­di­remin. Sizder elimizdiń bola­­shaǵy úshin aıanbaı eńbek etip kelesizder. «Bilimdiden shyq­­qan sóz, talaptyǵa bolsyn kez» dep uly Abaı aıtqandaı, Ustaz – árqashan ilim men izgilikti alǵa qoıatyn tulǵa. Ulaǵatty ur­paq tár­bıeleý – asa jaýapty ári kúr­deli jumys. Sondyqtan bola­shaqqa jol silteıtin muǵalimniń eńbegin la­ıyqty baǵalaý – óte mańyzdy mindet, – dedi. Memleket bas­shy­synyń aıtýynsha, sapaly bilim qarqyndy damýdyń basty shartyna aınaldy. Osy rette jeti túrli ilim biletin urpaq tár­bıe­leý – osy kúnniń negizgi mindeti.

Q.Toqaev otandyq bilim berý júıesiniń úzdik úrdisin saq­taı otyryp, bir orynda turyp qal­maı, árdaıym damý jolyn­da bolý kerektigin atap ótti. Pre­zı­­dent­tiń aıtýynsha, básekege qa­bi­letti balalardy qalyptas­ty­rý­da basty úmit muǵalimderge arty­la­­dy. Peda­gog­tardyń, ál­bet­te  ata-ana­lardyń da mindeti – eli­miz úshin laıyqty azamattardy tárbıeleý.

– Laıyqty azamat – óz bi­limin Otanymyzdyń ıgiligi úshin jum­saıtyn adam. Aldymyzda turǵan qubylmaly zamanda jasta­rymyz eńbekqor bolmasa, esh­qandaı básekege túse almaıty­nyn tereń túsinýi kerek, – dedi Prezıdent. Sondaı-aq Mem­leket basshysy jańa urpaqty al­daǵy syn-qaterlerge daıyndaý qajettigin, bul rette balalar eńbeksúıgishtik ıdeıalary men qundylyqtary negizinde tár­bıe­lenýi tıis ekenin tilge tıek etti.

– Búginde IT men bıotehnologııa salasyndaǵy revolıýsııalar adamzattyń ómirin ózgertýde. Sondyqtan bilim berý júıesi jańa ómirge tez beıimdelýi qajet. Álemdegi jetekshi mektep­ter balalardyń kreatıvti áleýetin damytýmen aınalysady, sandyq tehnologııalar men naqty ǵy­lym­darǵa úıretedi, – deı kele, Qazaqstannyń damyǵan el qatar­yna qosylýynyń kilti sapaly, qoljetimdi jáne zamanaýı bilimde ekenin aıtty. Bul úshin osy salanyń damýyna jańa, qýatty serpin berý mańyzdy.

– Bul – eń aldymen muǵa­lim­derdiń biliktiligine, oqýlyq­tardyń sapasyna, zaman talabyna saı ınfraqurylym men materıaldyq qorǵa baılanysty máseleler. Atalǵan baǵyttar boıynsha tıimdi jumys isteý qajet, ıaǵnı týyndaǵan máselelerdi der kezinde anyqtap, ony sheshýdiń ońtaıly joldaryn usyný kerek. Bilim berý júıesiniń sapasyna teris yqpal etetin taǵy bir kedergi – usynylatyn reformalarda pedagogtardyń naqty qajettilikteriniń esepke alynbaıtyny. Búginde muǵalimderdi kásibı turǵydan damytý Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń sala­lyq qurylymdary ótkizetin kýrstar­men jáne semınarlarmen shek­teledi. Mundaı sharalardyń qajet ekeni túsinikti. Degenmen, atalǵan kýrstarda muǵalimder qaýymyn tolǵandyratyn ózekti máseleler nazarǵa alynbaı qalady, – dedi Q.Toqaev. 2018 jylǵy sertıfıkat­taýdan ótkizý nátıjesinde ped­a­gogtardyń 35 paıyzy shekti deń­geıden óte almaǵanyn, muǵalimniń daıyndyq deńgeıin baǵalaýdyń bıýrokratııalyq, birjaqty iske asyrylatynyn alǵa tartty. Memleket basshysy atap ótkendeı, jaǵymsyz nátıjeler jaǵdaıynda pedagogtar oqý oshaqtarynyń basshylyǵy tarapynan qysymǵa ushyraıdy, sebebi baǵalar mektep reıtıngine áser etedi. Osy oraıda Úkimetke atalǵan máselelerdi sheshý boıynsha shuǵyl jáne túbegeıli sharalar qabyldaýdy shegelep aıtty.

– Tárbıe – sapaly bilimniń negizgi arqaýy, dińgegi. Ál-Fara­bıdiń «Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy» degen sózi barsha bilim salasy qyzmet­ker­leriniń boı túzer baǵdary bolýy tıis. Elimizdiń jastary ózin jeke tulǵa retinde damytýmen qatar memlekettiń ozyq ınno­va­sııalarǵa saı órkendeýine zor úles qosýy qajet. Bul – qazirgi bilim jáne tárbıe berý úderisiniń al­­dynda turǵan mańyzdy min­det. Otandyq bilim salasy týǵan jerińe, qorshaǵan ortańa, óz ta­rı­hyńa qurmetpen qaraýǵa tárbıe­lep, ulttyq qundylyqtardy dárip­teýi tıis. Keń aýqymda ótip jat­qan «Birge – taza Qazaqstan!» ekologııalyq aksııasyn dál osyndaı baǵyttaǵy óte qajetti, durys bastama dep sanaımyn. Mundaı sharalarǵa árqashan qoldaý kórsete beremiz, – dedi Memleket basshysy. Osy rette balalarǵa ekologııalyq tanym-túsinik berý arqyly tabı­ǵatty qorǵaýǵa tárbıeleýdiń ma­­ńyz­dy ekenin jetkizdi.

– Memlekettik emes mektepke deıingi shaǵyn uıymdarda tárbıe-bilim berý prosesi is júzinde joq. Tárbıeshiler memlekettik jalpyǵa mindetti standart talaptaryn árdaıym basshylyqqa almaıdy. BAQ-tyń materıaldarynan biz balalardy uryp-soǵý jaǵdaılary týraly jıi bilemiz. Úkimetke mektepke deıingi oqytý men tárbıeleýdiń joǵary sapasyn qamtamasyz etý úshin barlyq qajetti, buǵan qosa zańnamalyq sharalar qabyldaýdy tapsyramyn, – degen Q.Toqaev osydan soń balalar men jasóspirimder ara­syndaǵy sýısıd máselesine toq­talyp, onyń sebebi nede ekenin oılanýymyz keregin tilge tıek etti.

– Orta bilim berýdi damytý stra­tegııasyn aıqyndaý qajet. Búginde álemde 12 jyldyq bilim berý­ge arnalǵan jalpy orta bilim berýdiń belgili bir standarty qa­lyptasty. Bastaýysh synyptarda oqytý uzaqtyǵyn arttyrý úr­disi saqtalýda, álem mektep­teriniń 60 paıyzynda bilim berý 6 jastan bastalady, bul bala­nyń erte ıntellektýaldy damýy men áleýmettik beıimdelýine yqpal etedi. Úkimetke bilim men ǵy­­lymdy damytýdyń 2025 jyl­ǵa deıin­g­i jańa memlekettik baǵ­dar­la­­masyn iske asyrý sheńberinde 12 jyldyq úlgige ábden oılas­tyryp, birqalypty kóshirilýin qamtamasyz etýdi tapsyramyn, – dedi Prezıdent. Memleket basshysynyń aıtýynsha, kásiptik-tehnıkalyq bilim berý salasy qaı baǵytta qozǵalyp bara jatqanyn túsingen abzal. «Jas maman» jo­basynyń da baıaý qadammen júzege asyp jatqany alańdatady. Atalǵan jobany iske asyrý tetigi tolyq júrgizilmegen. Mamandyqtar tizi­mi bekitilmegen. Jobany iske qosý úshin Úkimet naq­ty mer­zimderdi atap, naqty áre­ket algo­rıtmderin usynýy kerek.

– Taǵy bir ózekti másele – ýa­qyt talaby men eńbek naryǵynyń qa­jet­tilikterine qaraı arnaýly orta oqý oryndaryn jańǵyrtý. Táji­rıbe kórsetkendeı, qoldanys­taǵy kolledjderdiń materıaldyq-tehnıkalyq qaıta jaraqtalýyna basymdyq berý – resýrstardy shy­ǵyndaıtyn tásil. Sondyqtan Úkimet­ke kolledjderdi iri kásip­oryndar arqyly senimdi basqarýǵa kóshirý, dýaldy oqytýdy damytý, túlekterdi jumysqa ornalastyrý máselelerindegi strategııalyq baǵ­darlardy aıqyndaı otyryp,
tıptegi uıymdardy damytý isin keshendi túrde qaraýdy tap­syramyn, – degen Q.Toqaev kásip­orynnyń senimdi basqarýyna kó­shirilgen kásiptik-tehnıkalyq oqý ornynyń jarqyn mysaly retinde Prezıdent saılaýy qar­sańynda jumys saparymen bar­ǵan Atyraýdaǵy munaı-gaz salasyna kadrlar daıarlaıtyn APEC PetroTechnic kolledjin atap ótti.

– Úsh aýysymdy jáne shaǵyn jı­naqty mektepter máselesiniń óz sheshimin tabý kerek. 7014 mektep­tiń 128-i úsh aýysymdyq, al 31-i apat­tyq jaǵdaıda. 2019-2020 jyldary bıýdjet esebinen úsh aýysymdy oqytý problemasyn joıý úshin 35 mek­tep jáne apatty mektepterdiń ornyna 7 mektep salý kózdelgen. Táýelsizdik jyldary barlyǵy 1 myń 198 mektep salyndy. Biz halyq sanynyń artýyna baılanys­ty demografııalyq úrdisterdi es­kere otyryp, mektepterdi salý men jańǵyrtýdy odan ári jalǵas­ty­ramyz, – dedi prezıdent. Bul úshin memleket-jekemenshik áriptestik aıasynda ınvestorlardy tartyp, jeke mektepterdi salý kózdelmek. Sonymen qatar Q.Toqaev kún tár­tibindegi ózekti taqyryp retinde úshtildi bilim berý júıesin engizý máselesine toqtaldy.

– Ǵylymı-jaratylystaný pánderin aǵylshyn tilinde oqytý bilim ortalyqtarynyń kadrlyq múmkindigine qaraı, oqýshylar men ata-analardyń qalaýy boıynsha iske asýy tıis. Aǵylshyn tilin oqytýdy 2-3-shi synyptan nemese ata-analardyń qalaýyna qaraı 5 synyptan bastaý tıimdi bolady dep sanaımyn. Al joǵary synyptarda jaratylystaný-tehnıkalyq pánderdi mektepterdiń daıyn­dy­ǵyna qarap júrgizý qajet, – dedi ol. Budan bólek, Memleket basshysy «Pedagog mártebesi» týraly zań jobasy jónindegi oıyn or­taǵa saldy. Qujatta qaras­ty­ryl­ǵan ustazdardy qoldaýdyń ke­shen­di sharalary  retinde synyp jetekshiligi men dápter teksergeni úshin qosymsha aqyny eki esege ósi­rý, eńbek demalysynyń mer­zi­min 56 kúnge deıin ulǵaıtý, magıstr dárejesi úshin ústemeaqy tóleýdi atap ótti. Sondaı-aq oblys basshylaryna pedagogtardy óz mindetine jatpaıtyn jumystarǵa jegýdi doǵarý kerektigin qatań es­kertti.

– Aqıqatyn aıtý kerek. Búginde muǵalimderdiń jalaqysy eń tómen deńgeıde qalyp otyr jáne ekonomıka boıynsha ortasha jalaqynyń 65 paıyzyn ǵana quraıdy. Biz álbette munymen kelispeımiz. Son­dyqtan Úkimetke bilim salasyna bilikti mamandardy tartý já­ne muǵalim mártebesin kóterý maqsatynda jalaqyny tórt jyl ishinde eki esege kóbeıtýdi tapsyramyn, – dedi Prezıdent. Sonymen qatar jıynda qala men aýyl balalary arasyndaǵy bilim berý teńsizdigin jeńýdiń mańyzyn tilge tıek etti. Onyń oıynsha, bilim berý standarttary men baǵdarlamalary biryńǵaı bolýy tıis. Sebebi barlyq balalar turatyn jerine nemese olardyń ata-analarynyń áleýmettik mártebesine qaramastan sapaly bilimge qol jetkizýi qajet. Osyǵan oraı, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, oblys ákimderine shara qoldaný qajettigin jetkizdi.

 – Ǵylymdy qarjylandyrý ashyq­tyǵyn qamtamasyz etý qajet. О́tken konkýrstardyń qory­tyn­dysy boıynsha granttyq qarjy­landyrýdy bólý Ulttyq ǵylymı keńestiń jumysyn jetildirý já­ne tolyqtaı alǵanda ǵylymdy qarjylandyrý ashyqtyǵyn qam­ta­masyz etý qajettigin kórsetti. Ǵy­lymı ortada qarjylandyrý jú­ı­e­­sine senimsizdik, sonymen qatar egde jáne jas ǵalymdar ara­­­synda belgili bir jiktelý baı­qala­dy. Sondyqtan Úkimetke naq­ty tájirıbelik usynystarmen ǵy­­lym­dy munan ári ınstıtýttyq da­mytý tujyrymdasyn ázirleýdi tap­­syramyn, – dedi Memleket bas­­­shysy. Budan bólek, ol bala tár­­bıesinde otbasy men ata-ana­nyń alar orny zor ekenin atap ótti. Adam boıyndaǵy negiz­gi qun­dy­lyq­­tar otbasynda qalyp­ta­saty­­­nyn aıta kele, ata-analardy peda­gog­tardyń eńbegin baǵalaýǵa shaqyrdy.

Qasym-Jomart Toqaev sóziniń sońyn:

– Ult ustazy Ahmet Baıtur­syn­ulynyń «Biz áýeli eldi túzetýdi bala oqytý isin túzetýden bas­taýy­myz kerek» degen sózi bar. Osy­ǵan oraı, barlyq maqsat-min­det­ter Úkimet ázirlep jatqan «Bilim men ǵylymdy damytýdyń mem­lekettik baǵdarlamasynda» tolyq qamtylýy tıis. Bul baǵdarlamanyń jobasyn halyqpen keńesip, keńi­nen talqylaý qajet. Buǵan qajetti resýrstar jetkilikti. Barshańyzǵa jańa oqý jylynda tabys tileımin! – dep aıaqtady.

TAMYZ KEŃESI: BILIMNIŃ BÚGINI MEN BOLAShAǴY

Tamyz keńesine jınalǵan jurt aldaǵy oqý jylynda engiziletin ózgerister men bolashaqtaǵy jańa­lyq­tardy, sondaı-aq Memleket basshysynyń bergen tapsyrmalary qaı baǵytta oryndalatynyn baıandaıtyn Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetovtyń sózin asyǵa kútti.

Bas pedagog baıandaǵandaı, konferensııa – 7 tamyzdan beri jer-jer­lerde ótken Tamyz keńes­teriniń qorytyndysy. Jańa oqý jy­­lyn­daǵy basty jańalyq – «Peda­gog mártebesi» týraly zań­dy qabyl­daý jáne 2025 jylǵa deıin­gi bilim men ǵylymnyń jańa mem­leket­tik baǵdarlamasyn ázirleý. A.Aı­ma­ǵam­betov aldymen osyǵan deıin at­qa­rylǵan isterge qysqasha toqtaldy:

Mektepke deıingi tárbıe men oqytý. Balalardy balabaqshamen qamtý 95,2 paıyzǵa jetti. Al barlyq mektepke deıingi uıym­dar­dyń sany 2 myńǵa ósti. Bala­ny balabaqshaǵa ornalastyrý oblys­tar men iri qalalarda avto­mat­tandyrylǵan. Endi respýblıka boıynsha jolǵa qoıý kerek.

Orta bilim. Mektepter jańar­tylǵan oqý baǵdarlamasyna kóshti. Muǵalimderdiń 70-87 paıyzy jańartylǵan oqý baǵdarlamasy boıynsha kýrstardan ótti. Peda­­gogtardy attestasııadan ótkizý­diń jańa júıesi engizildi. Oqý­shylardy qosymsha bilim berýmen qamtý kórsetkishi joǵarylaı tústi.

Kásiptik-tehnıkalyq bilim. «Barshaǵa arnalǵan tegin ká­sip­tik-tehnıkalyq bilim berý» jobasy júzege asyryldy. Dýal­dy bilim berý júıesi 484 kolledj­ge engizildi. Demek, kolledj­der­diń 50 paıyzynda tıptik oqý baǵ­dar­lamasyn jumys berýshilerdiń qa­laýyna qaraı, kásibı standart negizinde ózgertýge bolady. Son­daı-aq kolledjderge akademııalyq erkindik júıesi engizilýde.

Joǵary bilim. Byltyr shilde aıynda JOO-larǵa akademııalyq erkindik pen qarjylyq derbestik berý týraly kópten kútken zań qa­­byl­­dandy. Sheteldik stýdentter­diń sany 9 myńǵa artyp, bul bar­lyq izdenýshilerdiń 4 paıyzyn qurady.

Ǵylym. Qazaqstan ǵylymynda naqty jetistikter bar. Sonyń ishinde ǵylymı eńbekter kóptep ja­zyldy, ǵalymdardyń beldi basy­lymdarǵa maqala jarııalaý belsendiligi joǵarylady.

Bolashaqtaǵy betburys qandaı bolmaq?

Mektepke deıingi tárbıe men oqytý. Mınıstrdiń aıtýynsha, Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes, 2019 jyldyń 1 qyrkúıeginen bas­­tap balalardy erte jastan da­mytý baǵdarlamasy engiziledi. Búgingi tańda 2 jastaǵy balalardy balabaqshamen qamtý máse­lesi óte ózekti. «Balalardyń bala­­baq­shaǵa barý kestesin qaıta qaraý qajet. 6 jastaǵy balalardy ba­la­baqshadan mamyr aıynan bastap shyǵarý tájirıbesin toqtatyp, tamyz aıyna deıin uzartý kerek. Osy ýaqytty balalardyń mek­tepke daıyndyǵyna arnaǵan abzal. Atalǵan ózgeristerge saı baǵ­darlama ázirlenedi. Kedergisiz qam­tý ustanymyn júzege asyrý arqyly múmkindigi shekteýli bala­lardyń balabaqshamen qamtylýyn ári qaraı jalǵastyrý kerek», dedi A.Aımaǵambetov.

Mektepke deıingi uıym pe­da­gogtarynyń biliktiligin arttyrý men jalaqysyn ósirý máselesi de kún tártibinen túspeı tur. Elba­synyń tapsyrmasymen atalǵan sala qyzmetkerleriniń jalaqysy 28 paıyzǵa ósken bolatyn. Biraq munyń ózi jetkiliksiz. «Qazir orta bilim berýdegi biliktilikti arttyrý men 30-50 paıyzdyq ústememen jalaqyny ósirý júıesin mektepke deıingi sala qyzmetkerlerine engizý josparlanyp otyr.

Bala­baqshalardyń jumys sapasyn arttyrý maqsatynda qoǵamǵa ja­rııa túrde mektepke deıingi uıym­dardy onlaın baǵalaý júıesi engi­ziledi», dedi vedomstvo basshysy.

Orta bilim. Bul bilim satysyn­da ata-analar men ustazdar álippe máselesin jıi kóterip júr. «Biz álippeni qaıtarý kerek dep esepteımiz. Ol 2021 jyly, óz­derińizge jaqsy tanys, qazaq tiline beıimdelgen Ahmet Baıursyn­ulynyń ádistemesi negizinde engiziledi. Álippe synaq ótkizetin alań emes. Sondyqtan eshteńeni oıdan shyǵarmaı, osy ádisteme bo­ıynsha ázirleımiz», dedi mınıstr.

Onyń aıtýynsha, jańartylǵan oqý baǵdarlamasyna kóshýdi jal­ǵas­tyrý kerek. Bıyl 4, 9, 10  synyp­tar osy júıege kóshedi. Al kelesi jyly tek 11 synyp tar kóshiriledi. Sonymen 2021 jyly bilim berýdiń jańartylǵan mazmuny tolyqtaı támamdalady.

Keıbir pánderdiń oqytylýyna qatysty pikir bildirgen bas pedagog kásibı baǵdar beretin pán 7 synyptan bastalý kerektigin, osyǵan oraı naqty sharalar qabyldanatynyn jetkizdi. «Shaǵyn jınaqty mektepterde bir muǵalim 5-6 pánnen sabaq beredi. Sapasy qandaı bolady? Sondyqtan mundaı mektepterdiń qarjylandyrý júıesin qaıta qaraý qajet. Ekinshiden, aýyldyq jerlerde kadrlar tapshylyǵyn qysqartý úshin biz «mobıldi mu­ǵa­lim» qanatqaqty jobasyn engi­zemiz», dedi mınıstr. Onyń aı­týynsha, jańa mektepter salynady, 5-7 jyldan keıin eldi mekender jabylyp, mektepter bos qalady. «Sondyqtan aýyldarda modýldik mektepter salynady, ony qajetine qaraı bólshekteýge, aýystyrýǵa jáne maqsatqa saı paıdalanýǵa bolady», dedi A.Aımaǵambetov.

Vedomstvo basshysy baıan­da­ǵandaı, latyn grafıkasyna ótý asyqpaı, kezeń-kezeńimen júrgi­ziledi. Al úshtildilikke qatys­ty jumystar Memleket basshy­sy­nyń joǵaryda aıtqan tapsyrmasy negizinde júzege asyrylady. Endi pedagogtardyń attestasııa­dan ótýi Úkimet portaly arqyly avto­mattandyrylady. Muǵalim ótini­shin mektep dırektory men oryn­basarynyń qolynan ótkizbeıdi.

Ustazdar kútken jańalyqtyń biri: muǵalimder endi 5 kún jumys isteıdi. О́ıtkeni mektepter 5 kúndik oqý júıesine kóshken. Olar altynshy kúndi óz qalaýyna qaraı jeke ýaqyty retinde paıdalanady. Taǵy bir ózgeris – oqý jetistikterin syrt­taı baǵalaýdyń endi bolmaı­tyny. Bul joǵary bilimge de qa­tys­ty. Biraq syrttan baqylaý bári­bir bolady, onyń ornyna testileý engiziledi. 

Kásiptik-tehnıkalyq bilim. «Kásiptik-tehnıkalyq bilimniń eń negizgi eki mindeti bar. Kóp adam kolledjder tek mamandar daıarlaýmen aınalysady dep oılaıdy. Árıne bul – negizgisi. Al bilim berýdiń bul satysyndaǵy mańyzdy mindet – áleýmettendirý», deıdi A.Aımaǵambetov. Ol osy salaǵa qa­tysty «Jas maman» jobasynyń Prezıdent tarapynan synǵa alynýyn oryndy dep sanaıdy. Onda­ǵy negizgi túıtkilderdiń túıinin tarqatý úshin qandaı qajetti ma­man­dyqtar bar ekenin egjeı-teg­jeıli qaraý qajet. Soǵan sáıkes eń kerekti jabdyqtar alynýy tıis.

Jıynda kolledjderdegi jalpy mamandyqtardyń qatary ekshelý kerektigi de aıtyldy. Mınıstr­­diń málimdeýinshe, birqatar eskir­gen kásip túrleri qysqar­tylyp, onyń ornyna jańa ma­mandyqtar qosylady. Dese de kásip ıgergisi kele­tinderge arnalyp osymen 3-shi jyl iske asyrylyp kele jatqan «Barshaǵa arnalǵan tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý» jobasy jalǵasady.

Prezıdent atap ótkendeı, kolledjderdi senimdi basqarýǵa berý – óte mańyzdy. Alaıda mun­da da naqty basqara alatyn, iri ınvestorlar men oqytý baǵdar­la­malaryn ózgertýge ázir kásip­oryndardy laıyqty tańdaý kerek. Bul óz kezeginde eńbek naryǵyn biliktiligi joǵary kadrlarmen qam­tamasyz etýge septesedi. «Kol­ledjderdi jabý máselesi de túpki­likti zertteýdi qajet etedi. Ondaǵy stýdentter sany az bolǵany úshin jaba salýǵa taǵy kelmeıdi. Má­se­len, bir aýdanda jalǵyz kásiptik-tehnıkalyq bilim oshaǵy bolsa, ba­lalar qaıda barady? Bul óz keze­ginde kásipke umtylmaıtyn jetkinshekter men jumyssyz jas­tar qa­taryn kóbeıtedi», dedi A.Aıma­ǵambetov.

Joǵary bilim. Granttardyń ashyq ári ádil bólinýine kepildik berý maqsatynda UBT elektrondy for­­matta ótkiziledi. «Oqýshylar túr­li ádispen júıeni «aldap soqqy­sy» keletini jasyryn emes. Tele­fon alyp kiredi, baldy óz bilimimen emes, áldeqandaı quraldardyń kó­megimen jınaý týraly kóbirek oı­laıdy. Sondyqtan biz UBT tapsyrý júıesin birtindep elektrondy for­matqa kóshirýdi josparlap otyr­myz», dedi vedomstvo basshy­sy.

Stýdentke óz grantymen jaǵ­daıǵa qaraı qalaǵan ýnıversıtetke aýysýyna múmkindik beriledi. «Qazir, mysaly, Pavlodardaǵy JOO-da grant utyp alǵan stýdent belgili bir ýaqytta Eýrazııa Ult­tyq ýnıversıtetine aýysa al­maıdy. Sondyqtan bul máse­leni sarapshylarmen birge talqy­laımyz. Grant ıegeri májbúr­likpen kelesi bir qalaǵa kóshse, grantymen aýysa alatyndaı múm­kindik qarastyrylady», dedi A.Aımaǵambetov.

JOO-ǵa qabyldaýdaǵy qa­jet­siz qujattardyń suralatyny jaqynda ǵana bizdiń basylymda kóterilgen bolatyn. Tamyz konferensııasynda mınıstr qabyldaý júıesi avtomattandyrylatynyn, ish pystyratyn qujattar tizimi qys­qartylatynyn aıtty.

«Memlekettik grantta oqyp, bitirgen túlekter óz mamandyǵy boıynsha keminde úsh jyl jumys isteýi kerek. Osy talaptan qashyp qutylý úshin stýdentter 4-kýrsqa ótkende granttan óz erkimen bas tartyp, aqyly oqytýǵa ótip jatady. Bul keleńsizdiktiń aldyn alý maqsatynda budan bylaı bas tartqandarǵa qalǵan 3 jylǵy oqytýdyń da aqysyn óteý talap etiledi», dedi mınıstr. Onyń aı­týynsha, elimizde 86 JOO peda­gogıkalyq kadrlardy daıarlaıdy. Onyń barlyǵy birdeı sapaly maman daıarlaýy múmkin emes. Atalǵan ýnıversıtetter sertıfıkattaýdan ótedi, osynyń negizinde irikteledi. Al jalpy rektorlar qoǵam aldynda esep beredi. Qa­zaqstan «Bilim haby» bolýy kerek. Shetelderden stýdent tartý jumysy jalǵasady.

Ǵylym. «Memleket basshysy ǵylymnyń damýyna aıryqsha kóńil bóledi. Q.Toqaevtyń tapsyr­ma­symen kelesi jyly ǵylymdy qarjylandyrýdy ósirý qaras­tyrylǵan. Jaqynda ǵana Joǵary ǵylymı-tehnıkalyq komıssııanyń otyrysynda bólinetin qarjy kó­lemi belgilendi. Aldaǵy mindet – ǵy­lymnyń qarjylandyrylýyn IJО́-niń 1 paıyzyna deıin jet­kizý», dedi mınıstr.

Spıker baıandaǵandaı, grant­tardyń bólinýi boıynsha Ult­tyq ǵylymı keńestiń (UǴK) aına­lasyndaǵy problemalar ózekti bolyp tur. Osyǵan oraı UǴK talap­taryn ózgertý qajet. О́zgerister ǵa­lymdarmen birge talqylaýdan keıin engiziledi. UǴK quramyna qa­tysty synı oılar eskeriledi, onda shyn máninde joǵary nátı­jege qol jetkizgen ǵalymdar bolýy tıis.

«Antıplagıat boıynsha alda úlken mindetter tur. Búginde dıssertasııalar otandyq eńbekter qory negizinde tekseristen ótedi. Al ony sheteldik jumystan kóshirip, aýdaryp berýi múmkin. Sol sebepti halyqaralyq dárejede antı­plagıat­tan ótedi», dedi A.Aı­ma­ǵambetov.

USTAZ BOLÝ ÚShIN JÚREK KEREK

Tamyz keńesindegi negizgi otyrys qarapaıym muǵa­lim­derdiń ustaz týraly bir aýyz sózderi jazylǵan beınerolıkten bastaldy. Alýan pikirdiń toǵysqan tusy «Ustaz – árdaıym jas, kóńili qartaı­maıdy. Sebebi osy bir qa­sıetti mamandyq ıeleriniń aınalasynda balaýsa-baldyrǵandar men jany móldir jasóspirim, jastar júredi. Ustaz bolý úshin júrek kerek», degenge saıady.

Budan keıin Tamyz konferensııasynda bilim jáne ǵylym salasyn basqarý máseleleri talqy­lanyp, ınnovasııalyq ıdeıalar men bas­tamalar usynylatyny aı­tylyp, solardyń bir parasyn min­ber­den aıtýǵa kelgen baıan­dama­shylarǵa kezek berildi.

Pedagogıkalyq mamandyqqa túsý talaptary qatańdatylýy tıis

Aqmola oblysynan kelgen alǵashqy spıker, qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi Damır Su­raǵanov Prezıdenttiń ár óńir­den jınalǵan pedagogtardyń ortasyna kelýin bilim salasyna degen qamqorlyqqa balady.

– Bilim berýdiń sapasy pe­da­gogtarǵa ǵana emes, mamandardyń ata-analarmen qarym-qatynasyna baılanysty. Al qazirgi uıym­das­tyrylatyn ata-analar jınalysyna keletinder qatary óte az. Onyń bir sebebi – ata-analardyń ju­mysbastylyǵy bolsa, ekinshi sebebi – burynnan qalyptasyp qalǵan ata-analar jınalysynyń qazir ózektiligin joıyp alýy, – degen Damır ata-anamen jumys for­matyn ózgertip, debat, semı­nar, betpe-bet áńgime, trenıng túrinde uıymdastyrýdyń qajettigin aıtty. 

Budan bólek, spıker peda­go­gıkalyq mamandyqtardy daıarlaıtyn joǵary oqý oryn­dary­nyń sanyn azaıtyp, sapaǵa kóshi­rýdi, sondaı-aq memlekettik bi­lim granttaryn oqytý tiline emes, jı­naǵan balyna qaraı bólýdi usyndy.

Mamandyqty tastaýǵa tómen tabys túrtki

Al petropavldyq bastaýysh synyp muǵalimi Anjelıka Kach­kı­na «Pedagog mártebesi» týraly zań jobasyn qabyldaýǵa pármen bergen Elbasyna barsha áriptesteriniń atynan alǵys aıtty.

– Dál osy zań negizinde muǵa­lim­derdiń jalaqysyn arttyrý má­selesi qarastyryldy. Peda­gog­tar­dyń eńbekaqysy eldegi eń tómen jalaqynyń biri ekeni jasy­ryn emes. Bala óz jolyn bala­baqshada úlken bilim áleminen bastaıdy. Mektepke deıingi uıym qyzmetkerleriniń jaýapkershilik júgi aýyr. Al olardyń aılyǵy kóńilge kirbiń uıalatady, – degen baıan­damashynyń aıtýynsha, tárbıe­shiler búginde orta eseppen 76 myń teńge, bala kútýshi 67 myń teńge alady. Sondaı-aq ýnıversıtetterdi jyl saıyn támamdaıtyń myńdaǵan túlekterdiń birshama bóligi ǵana mektep pen balabaqshaǵa jumysqa turýy da – sol tómengi tabystyń áseri. 

A.Kachkına sıfrly tehnologııalar zamanynda ómir súrgenimizben, jasandy ınetellekt pen onlaın kýrstar kásibı ári maıtalman muǵalimniń ornyn almastyra almaıtynyn aıtady. Sondyqtan pedagogtyń eńbegi baǵalanýy kerek.

Ata-analar qaýymdastyǵyn  qurý kerek

Tamyz keńesine jyldaǵy dástúr boıynsha ata-analar da shaqyrylǵan. Elimizde 3 mıl­lıonnan asa oqýshy baryn eskersek, balabaqsha men JOO-lardy sanamaǵanda, eń kemi 7 mln-ǵa jýyq ata-ana bar. Osynsha ókildiń atynan sóz alǵan oraldyq Klara Esqalıqyzy jastar arasyndaǵy quqyq buzýshylyqtyń kóbeıýi, zııandy zattarǵa áýestenýi, ata-analar men ustazdaryn syılamaýy beleń alyp bara jatqanyna alańdaıtynyn, bilim oshaǵy men ata-ananyń máseleni birlesip sheshýdiń ornyna kinálini izdeı­tinin tilge tıek etti.

 – Pedagogtardyń eńbegin ba­­ǵa­­lap, qurmetpen qaraýymyz qajet. Bala tárbıesinde otba­sy­nyń róli zor. Qazir barlyq óńirde ata-analardy qoldaıtyn resýrs­tyq ortalyqtar bar. Biraq biz keleń­­sizdikterdiń saldarymen ǵana kú­resý­demiz. Al otbasy qundy­lyqtaryn bala boıyna jastaıy­nan sińirý kerek. Osy maqsatta «Jas otbasy» mektebin ashýdy usynamyn, – degen ol buǵan qosa ata-analar men ustazdar birigip ata-analar qaýymdastyǵyn qurý kerektigin aıtty.

Ǵylymdy basqarý isine jas ǵalymdardy tartý kerek

Qoǵamda tıisti mınıstrliktiń mindeti mektep mashaqatynan ári aspaı, ǵylym bilimniń kóleńkesinde qalyp qoıatyny jóninde jıi aıtylyp júr. Osy olqylyqtyń orny bıylǵy Tamyz keńesinde toltyrylǵandaı. Ǵalymdardyń atynan sóz alǵan Ulttyq bıotehnologııa orta­lyǵyndaǵy Adam genetıkasy zert­hanasynyń meńgerýshisi Maqsat Jabagın jas ǵalymdarǵa memleket sońǵy jyldary laıyqty kóńil bóle bastaǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, alǵash ret jas ǵalymdardyń jobalaryna úsh jylǵa 9 mıllıard teńge bólinip otyr. Dese de ǵylymdy údemeli damytý úshin qarjylandyrýdy ulǵaı­týmen qatar, júıeli negizde qoldaý kórsetý, ıaǵnı jyl sa­ıyn ǵylymı jobalardy qarjylan­dyrý boıynsha konkýrs ótkizý mańyzdy.

– О́kinishke qaraı qazaqstandyq ǵylym qazir tek osyǵan deıin joǵaltqanyn qaıta túgendeýmen aınalysyp jatyr. Mysaly, 90-shy jyldardyń basynda ǵylymı qyzmetkerler sany 50 myń adamnan asty, al ǴZTKJ-ǵa (Ǵy­ly­mı-zertteý jáne tájirıbelik-kons­trýk­torlyq jumystar) jum­sa­la­tyn shyǵyndar IJО́-niń 0,8 paıy­zyn qurady. Qazir qarjylandyrý 0,12 paıyzben eń tómengi she­gine jetti. Ǵalymnyń ortasha ja­laqysy aıyna 120 myń teńgege teń. Sol sebepti búginde ǴZTKJ-da tek 22 myń adam ǵana jumys isteıdi, – deıdi ol. Genetıktiń pikirinshe, osy rette qoǵam men bıznes tarapynan qoldaý arqyly ǵylymdy kóterýge úmit bar, biraq bul úshin salanyń júıeli problemalaryn sheshý qajet.

– Jyl saıyn ǵylymı eńbekter men monografııalar jazylady. Biraq nátıje nendeı, bereri bar ma? – dep suraq tastaǵan jas ǵalym zertteýler jemisin berý kerektigin jetkizdi. Sondaı-aq óz betinshe ǵylymnyń damýyna úles qosyp júrgen jas ǵalymdardyń belsendiligi retinde Jas ǵalymdar alıansy men mınıstrlik janynan jaqynda qurylǵan Jas ǵalymdar keńesin aıryqsha atap ótti. Osy oraıda ol yqpaldy jas ǵalymdardyń ǵylymdy basqarýǵa da tartylýyn usyndy.

Taraptardyń tatýlasýy balalar quqyǵyn buzady

Balanyń ómirin saqtaý men quqyǵyn qorǵaý isi tárbıe, bi­lim berý salasymen tikeleı baı­­la­nysty. Bala quqyqtary jónin­degi ýákil Arýjan Saın peda­gog qaýym­nyń eńbegin erekshe baǵalaıtynyn aıta kele, birqatar usynystaryn ortaǵa saldy. Ol balalar qaýip­sizdigi men ómirine qatysty pikirleri aldaǵy Prezıdent joldaýynda eskeriledi dep senedi.

Ýákil balalarǵa jasalǵan zor­lyq-zombylyq jaǵdaıynyń artýy­­na istiń oblystyq deńgeıge jetpeı jabylyp qalýynyń áseri baryn aıtady. Sondyqtan balalarǵa qatysty qylmysty oblystyq prokýratýra qaraýy kerek. «Balalarǵa zorlyq-zombylyq jasalsa, taraptarǵa tatýlasý múmkindigin bermeý kerek», degen A.Saınnyń aıtýynsha, mundaı isterge kelgende otbasylarǵa qoqan-loqy kórsetý nemese aqsha berip qutylý jaǵdaılarymen bet­pe-bet kelip otyrmyz. Aqy­ryn­da jábirlenýshi tarap zardap shek­se de aryzyn qaıtaryp alady. Al ba­la­lar­dyń quqyǵy taptala beredi.

Qatyp qalǵan kestemen júremiz

Máskeý bolat jáne qorytpalar ınstıtýty Ulttyq zertteý tehno­logııalyq ýnıversıtetiniń damý jónindegi dırektory Nur­lan Qııasov Qazaqstannyń zııat­ker­lik mektepter júıesin qalyp­tas­tyrǵanyn atap ótti.  Kóp jyldan beri reseılik bilim berý salasynda jumys istegen N.Qııasov bilim berý salasyndaǵy basty problemalardyń biri balalardyń múmkindigi men qabileti túrli bolatynyna qaramastan, olarǵa birdeı kózqaraspen qaraý, baǵalaý, úıretý ekenin aıtady. «Biz qatyp qalǵan sabaq kestesimen júremiz. Barlyǵyn tez meńgerip alǵan úzdik oqýshy ýaqytyn kelesi taqyryp ótetin kúndi kútýmen ótkizedi», degen ol sıfrly tehnologııanyń múmkindigin balalardyń árqaı­sysyna óz deńgeıine saı tapsyrma berýde, damytýda qoldanýǵa bolatynyn jetkizdi.

Elengen eńbekter

Konferensııa sońynda Prezı­dent otandyq bilim berý salasyn damytýǵa qosqan úlesi jáne belsendi qoǵamdyq qyzmeti úshin birqatar ustazdy marapattady. Atap aıtqanda, «Qurmet» ordeni­men – Pavlodar qalasynyń №8 daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-lıseıiniń muǵalimi Anatolıı Bı­lıda, Almaty oblysy Ile aýdany №13 orta mektebiniń muǵalimi Gúl­nar Kazerbaeva, «Eren eńbegi úshin» medalimen – Oral qalasy Á.Moldaǵulova atyndaǵy №38 mek­tep-lıseıiniń muǵalimi Gúl­zıhan Taskarına, Túrkistan oblysy Kentaý qalasynyń A.Iýgnakı atyndaǵy orta mektebiniń muǵa­limi Dánegúl Qýatbek, «Shapaǵat» me­dalimen – Qaraǵandy qala­syn­daǵy N.Nurmaqov atyndaǵy №2 oblystyq mamandandyrylǵan mek­tep-ınternatynyń muǵalimi Eka­terına Nıprýk marapattaldy.

TAMYZDAN TÝǴAN TÚIIN

Alda eleýli ózgerister kútip tur

HHI ǵasyr ǵylym men tehnıkanyń qaryshtap damyǵan zamany ǵana emes, ózgerister kezeńi bolyp tur. Soǵan saı balalardy qalyptastyrý jolynda bilim berý salasynyń udaıy ózgerip otyrýy – zańdylyq. Bıylǵy Tamyz konferensııasynan balalardy tárbıeleý, bilim berý, oqytý júıesinde birqatar eleýli ózgerister kútip turǵanyn túsindim.

Bıylǵy Tamyz keńesi Memleket basshysynyń arnaıy kelip qatysýymen erekshelendi. Bul – salmaǵy aýyr salanyń júgin kóterý memlekettiń mańyzdy múddesi, eń negizgi saıasattyń basym baǵytyna aınalǵanynyń aıǵaǵy. Al kóńilge jylylyq uıalatqany – Qasym-Jomart Kemeluly áýeli bilim men ǵylymdaǵy maıtalman mamandardyń, sondaı-aq osy salaǵa qatysty qoǵamdyq qyzmetker men ata-analar atynan kelgen ókildiń oı-pikirin tyńdap, soǵan saı úkimet pen oblys basshylaryna shara qabyldaýdy shegelep tapsyrýy.

Mektep basshysy retinde konferensııada aıtylǵan muǵalimderdi 5 kúndik jumys júıesine kóshirý týraly usynysty qoldaımyn. Oqýshylar 5 kúndik oqý júıesine kóshkendikten, olarmen jumys isteıtin pedagogtardyń da kestesi soǵan saı bolýy kerek. Sondyqtan senbi kúni muǵalimder ózi qalasa keledi, biraq jumysqa shyǵý mindetti emes. Bul – pedagogtardyń kópten kútken jańalyǵy.

Kenje SERIKBAI,

Turar Jalǵasbıuly atyndaǵy «Shaıyr» orta mektebiniń dırektory

Mańǵystaý oblysy,

Mańǵystaý aýdany

Ǵylymǵa qadam basý balabaqshadan bastalady

Bıylǵy Tamyz keńesinde ǵylymdy aıryqsha atap ótý – tyń ózgeristerge baǵyt alǵannyń belgisi. Iаǵnı, balany oqytyp, bilim berip qana qoımaı, olardy ǵylymǵa tárbıeleý, súıispenshiligin týǵyzý, qyzyǵýshylyǵyn arttyrýdy balabaqshadan bastaý dep túsindim. Ǵylym adam ómirinde, kóbimiz oılaıtyndaı, doktorantýraǵa túskende emes, bala kúnnen bastalady. Aınala qorshaǵan ortanyń, kúndelikti tirshilik pen qarapaıym sýdyń kúıin ózgertýi – bala úshin kádimgi ǵylym. Mektep, ýnıversıtette belgili bir deńgeıge kúrdelene túsetini bolmasa, álemdi túsiný, onyń qupııasyn ashý, ǵylymǵa qadam basý balabaqshadan, demek bizden bastalady. Osy oraıda, aldaǵy oqý jylynda balalardy qyzyqtyratyn tájirıbeler jasaýdy jańasha túrde jalǵastyrmaqpyn.

Mektepke deıingi bilim salasynda 7 jyldan asa jumys istep kelemin.  Osy ýaqyt ishinde tárbıeshi mamandyǵynyń bedeli elimizde eń tómengi satyda ekenine kózim jetti. Nelikten degen suraq kóp tolǵandyrdy. Aldaǵy qańtardan bastap kúshine enetin «Pedagog mártebesi týraly» zań osy bir alańdaýshylyq oıyma núkte qoıady dep senemin.

Tamyz keńesine arnaıy qatysqan Memleket basshysy úkimetke mektepke deıingi tárbıe men oqytýdy joǵary sapaǵa kóterý sharalaryn qolǵa alýdy tapsyrdy. 3-6 jastaǵy balalardy balabaqshamen 95 paıyz qamtýǵa memleket-jekemenshik áriptestik arqyly qol jetkizdik. Biraq bul júıeniń de ekinshi jaǵy kórinip, Prezıdent óz baıandamasynda atap ótkendeı, jekemenshik mektepke deıingi shaǵyn uıymdarda bilim berý prosesi jóndi júrgizilmeıdi. Bul problema bar. Osydan soń tárbıeshige degen kózqaras tolyq ońalmaı tur. Sondyqtan sapany da 100 paıyzǵa jetkizý – kezek kúttirmeıtin másele.  

Ulbıke О́mirbekqyzy,

«Syr juldyzy» balabaqshasynyń tárbıeshisi

Qyzylorda qalasy

Memlekettik til ǵylym tiline aınalýy qajet

Osyǵan deıingi aımaqtyq Tamyz keńesterinde áriptestermen bas qosyp, júıedegi sheshilýi tıis sharýalardy, sheshimin tabýdy qajet etetin máselelerdi, sonymen qatar naqty usynystarymyzdy ortaǵa salǵanbyz. Ony mınıstrlikke jetkizý jolynda hattamaǵa engizýge atsalystyq. Mine, sonyń jemisi bolsa kerek, Memleket basshysynyń ózi pedagogtardy kásibı qyzmetine jatpaıtyn, jónsiz jumystarǵa jegýdi joıatyn, núkte qoıatyn tapsyrmany oblys ákimderine berdi. Onyń oń nátıjesin aldaǵy ýaqytta kútemiz.

Al úshtildilikke qatysty oıǵa kelsem, Qasym-Jomart  Kemeluly óte oryndy aıtty. Keıbir pánderdi aǵylshyn tilinde oqytýǵa kóshirýde mekteptiń, muǵalimniń daıyndyǵy, oqýshylardyń qalaýy eskerilýi tıis. Sebebi barlyq bilim oshaqtary men pedagogtar oǵan daıyn emes. Pán muǵalimderi túgili aǵylshyn tilin 4 jyl oqyp kelgen mamandardyń ózine bıologııa men hımııanyń termınderi ońaı tımeıdi, sondyqtan oǵan birtindep kóshken jón. Elbasy aıtqandaı, qazaq tili birinshi bolýy kerek. Memlekettik til ǵylym tiline aınalýy qajet.

Oblystaǵy talqylaýlarda áriptester bolyp jetkizgen usynysymyzdyń ishindegi 5 kúndik jumys júıesine kóshý engiziletin boldy. Soǵan qýanyshtymyz. Alaıda bir usynysymyz qoldaý tappaı qaldy. Bul – muǵalimderdiń zeınet jasyn shegerý máselesi. Ony búkil respýblıka muǵalimderi bolyp kúttik.

Meıirjan TEMIRBEK,

Aqmektep orta mektebiniń ınformatıka pániniń muǵalimi

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Tarbaǵataı aýdany

Keshendi sharalar kóńil qýantady

Alqaly jıynda elimizdegi bilim berý máselesine qatysty aýqymdy máseleler qaraldy. Onyń ishinde mektep muǵalimderiniń kókeıinde júrgen, áli de bolsa sheshimi tabylmaǵan jaıttar sóz bolyp, aldaǵy ýaqytta kóptegen olqylyqtardyń orny tolatynyna senim uıalady. Ásirese, Prezıdenttiń el Úkimetine tórt jyldyń ishinde muǵalimderdiń jalaqysyn eki esege ósirýdi tapsyrǵany ustazdar qaýymynyń eńbegin elep, qıyndyǵy men qyzyǵy qatar júretin salaǵa jas mamandardy yntalandyrdy desem artyq emes.

Sonymen qatar synyp jetekshiligi men dápter teksergeni úshin qosymsha aqyny eki esege ósirý, eńbek demalysynyń merzimin 56 kúnge deıin uzartý, magıstr dárejesi úshin ústemeaqy tóleý jáne taǵy basqa sharalar kózdelip otyr. Keıingi jyldary ustaz mártebesiniń laıyqty baǵalanbaı kelgeni jasyryn emes. Prezıdent «Pedagog mártebesi»  týraly zań  jobasy aıasynda qolǵa alynar muǵalimderdiń júktemesin  azaıtý, abyroıy men bedelin kóterý, materıaldyq jaǵdaıyn jaqsartý syndy bastamalar biz úshin asa mán-mańyzǵa ıe.

Ustaz eńbegi qyzyqty da, qýanyshty bolǵanymen, óz aýyrtpalyqtary bar. Sondyqtan muǵalimniń zeınetke shyǵý jasyn qaıta qarap, bir júıege keltirý oryndy dep oılaımyn. San jyldyq ǵumyryn osy salaǵa arnaǵan ustazdyń eren eńbegi memleket tarapynan elenip jatsa, nur-ústine nur bolar edi.

Janargúl QASYMHANQYZY,

Ekpindi aýylyndaǵy M.Áýbákirov atyndaǵy orta mekteptiń matematıka pániniń muǵalimi

Almaty oblysy

Alakól aýdany

Qaýymdastyqtyń yqpaldy bolǵanyn qalaımyn

Ata-ana men pedagogtyń múddesi bir – balanyń durys tárbıelenip, sapaly bilim alýy. О́kinishke qaraı, qazir qoǵamda ata-analardyń bári birdeı muǵalimdermen tyǵyz qarym-qatynasta emes. Qos tarap birlikte jumys atqarǵanda ǵana laıyqty nátıjege jetýge bolady. Ustazdardyń sabaǵyn kórýge barǵanda, árbir áreketine qalaı syn kózben qarasaq, ózimizdiń qarapaıym balaǵa qoıǵan suraǵymyzǵa deıin jete mán berýimiz kerek. Onyń barlyǵy tárbıege áser etedi. Biz bárin ózimizden bastaýymyz kerek.

Dástúrli Tamyz keńesiniń bıylǵy otyrysynda prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń aldynda barsha ata-analar atynan aıtylǵan 7 balaly ananyń usynysyn qoldaımyn. Sózsiz, bizge ata-ana qaýymdastyǵyn qurǵan durys, dese de onyń fýnkııasy qazirgi komıtetterdeı tek qarjylyq problemany sheshetin uıym bolyp qalmaýy qajet. Adamdardyń nıeti ár túrli, tárbıe men bilimdi aqshamen baǵalaýǵa bolmaıdy. Qaýymdastyqty basqaratyn adam ábden ekshelengen josparmen jumysqa kirisýi kerek. Sonyń ishinde, balalarymyzdyń tekti, saýatty bolyp ósýi úshin arnaıy úıirmeler uıymdastyrýda qaýymdastyqtyń yqpaldy bolǵanyn qalaımyn. Máselen, latyn grafıkasyna kóshkeli jatyrmyz. Oǵan da qosymsha sabaq júrgeni jón.

Al aǵylshyn tilin ata-analardyń qalaýyna qaldyrý oń sheshim boldy. Ata-analardyń chatyndaǵy talqylaýdan-aq kózim jetip otyr, olardyń kóbisi men sekildi shet tilin 5 synyptan bastaýdy qolaı kóredi. Sebebi ózi ana tilin tolyq meńgerip, sóılep, jazyp, esep shyǵaryp úırenbegen bala ózge tildi qoıyrtpaqqa aınaldyratyny anyq.

Aısulý SAPARQYZY,

ata-ana

Aqmola oblysy

Qoıandy aýyly

Qosymsha bilim berýdiń mańyzy zor

Bıylǵy Tamyz keńesi bizge biraz jyldyq jospar qurýǵa negiz boldy. Bilim berý salasyndaǵy qordalanǵan máselelerdi júıeli sheshýdiń joldary kórsetilip, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev atalǵan túıtkilderdiń túıinin tarqatatyn tapsyrmalar berdi. Sonyń ishinde pedagog kadrlarynyń quramy men kásibıligi, bilim sapasyn kóterý úshin keshendi sharalar retinde muǵalimderdiń biliktiligine qatysty aıtylǵan Prezıdenttiń tapsyrmasy óte oryndy boldy. Al «Pedagog mártebesi» týraly zańnyń qoldanysqa engizilý merzimi bekitildi. Bul – biz asyǵa kútken qujat.

Budan bólek, bilim berý júıesin sıfrlandyrý, jańasha, zamanaýı ǵylym jáne ony damytý joldary tóńireginde mınıstrlik birqattar mindetterdi aıqyndady. Atalǵan máseleler – kún tártibinen túspeıtin, kezek kúttirmes sheshimdi qajet etetin ózekti taqyryptar. Al men úshin eń eleýlisi – qosymsha bilim berý týraly josparlanǵan is-sharalar. Bala ómiri úshin onyń mańyzy óte joǵary.

Abzal SAPAROV,

Shyńǵyrlaý aýdany Bilim bóliminiń basshysy

Batys Qazaqstan oblysy