Búginge sheıin qazaqty orystar «kırgız» dep keldi. Ne sebepti qazaqty orys «kırgız» dep ketkenin teksermeı-aq, ol «kırgız»-qyrǵyz degen attyń qalaısha jalpy qazaqqa japsyrylyp ketkenin baıandamaı-aq, endi bul tarıhı qateniń túzetilýge kerek ekenin jurtqa aıtqym keledi. Orystyń patshasy qazaqty qaratyp alyp, jalpy qazaqqa «kırgız» dep at japsyrylǵan soń, qazaq halqyn ońaı qaratyp alǵan soń orys patshasynyń tóreleri, jasaýyldary qazaqty bir túrli, qur, múgedek, maqaý janýar dep sanap, «kırgız» degende bir túrli menmendik qııanatpen, qorlaǵan mazaqpen aıtatyn boldy. Aq patshanyń «sharapatyna» máz bolǵan myrzalar qazaqqa joǵarydan tómen qarap, tumsyǵyn kókireıtip, pysqyryp, «kırgız» deıtin boldy. Tórelerdiń qatyndary ıtine urysqanda: «Ah, ty, polkan! «Kırgızdan» da jamansyń!» deıtin boldy. Aq patshanyń jasaýyldarynyń, tóreleriniń bul ańyzdary orystyń nadan halyqtarynyń aralaryna da jaıyldy. Kele-kele turmystyń ıgiligin ózgelermen birdeı eshýaqytta qazaqtyń kórýge laıyǵy joq dep oılaıtyn bolyp, qala turmysyna túsip, oqyp, tazaraq tura bastaǵan qazaqty kórse tańyrqap: «Qarashy, tipti ózin «kırgız» deıtin emes!» dep tamsanyp júretin boldy. Qazaqtyń bir qylyǵyn jaqtyrmasa: «Belgili, endi kırgız bolǵan soń qaıtýshy edi!» deıtin boldy. Qyrǵa shyqqan shabarmandary, jasaýyldary qazaqqa zorlyq qylǵanda, qazaqty qorqytqanda kózin alartyp, tisin qaırap: «Ý, kırgız-z-z!» deıtin boldy.
«Kırgız» degendi álgi myrzalar bir túrli yzbarlanyp, tistenip aıtatyn boldy.
Endi ol kúnder ótti. Oktıabr tóńkerisi qazaqqa bulaı qaraýdy tıdy. Endi qazaq ta – bir, basqa halyqtar da – bir. Qazir ár jerde osyndaı tarıhı qatelerdi túzetti hám mundaı túzetilgen attardy Sovet úkimeti de qatty yqtııatpen qabyl aldy. Máselen, Hıýany qazir «Horezm jurty» deıtin boldy. Sartty «ózbek» deıtin boldy. Hám bul túzetilip qoıǵan attardy Sovet úkimeti qoldanyp ketti. Biz «kırgız» degen atty joǵaltyp, «qazaq», «qazaq» dep ketsek, basqa halyqtar da bizdi «qazaq» dep osy atty qoldanyp ketpek. Bizdiń bir úlken kemshiligimiz – osy kúni basqa jurttan buryn ózimizdi ózimiz «kırgız» deımiz. Áýeli, bizdiń «Qyzyl Qazaqstan» jýrnaly oryssha «Qyzyl Kırgızstan» dep atalady. Bul bizdiń edáýir álsizdigimizdi kórsetedi. Eger de bizdiń qazaq jigitteri bul qateni túzetemiz dese op-ońaı túzetip áketer edi.
Bizdiń ár qazaq jigiti «Kır» degen perini tastap, qoımastan «qazaq», «qazaq» degen sózdi jumsap, basqa jurttyń qulaǵyna sińdirip úıretý kerek.
Qazaqstannyń ortalyq úkimeti «kırgız» degen esimdi joıyp, «qazaq» degen esimdi qoldanýǵa jarlyq (dekret) shyǵarý kerek. Qazaqty «qazaq» deıik, tarıhı qateni túzeteıik!
Manap Shamıl
