Qazaqstan • 02 Qyrkúıek, 2019

Bıyl 406 myńnan astam bala 1-synypqa bardy

331 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Jadyraǵan jaz da ótti. Kóp kúttirmeı kúz jetti. Qońyrqaı mezgil kúntiz­besiniń Bilim kúnimen bastalýy arqany keńge salǵan aq jarqyn kóńildi bir ýaqyt ózindeı salmaqty kúıge túsirgendeı. Jańa oqý jylynda Bilim alýshy men berýshiden bastap ata-anaǵa deıin etek-jeńin jınaıdy. Qyzý naýqandy qyrkúıekke qandaı daıyndyqpen qadam basqaly otyrmyz? Osy oraıda bilim berý salasynyń ár satysy boıynsha ázirlik jaıyn baǵamdaýdy jón kórdik.

Bıyl 406 myńnan astam bala 1-synypqa bardy

Mektepke deıingi bilim. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málim­deýinshe, bıyl mektepke deıingi uıym­dar sany 279 birlikke kóbeıip, barlyǵy 10 myń 593-ke jetken. Onyń 62,1 paıyzy, ıaǵnı 6 myń 580-i – memlekettik, al qalǵan 37,9 pa­ıyzy, ıaǵnı 4013-i – jeke­men­shik balabaqshalar. Budan buryn da habarlaǵanymyzdaı, 3-6 jas­taǵy balalardyń mektepke deıingi bilim­men qamtylýy 95,2% qurap otyr, 10 myńnan asa mektepke deıingi uıymǵa 906,5 myń bala barady.

Orta bilim. Elimizdegi 7016 mektep aldaǵy jańa oqý jylynda 3 mln 200-ge tarta bilim alýshyǵa esigin ashty. Sonyń ishinde 406,7 myń bala alǵash ret mektep tabaldyryǵyn attady. Erejege saı balalardy 1-synypqa qabyldaý jumystary 31 tamyzǵa deıin jal­ǵas­qandyqtan, bul kórsetkish áli de kó­beıýi múmkin. Bul byltyrǵymen sa­lystyrǵanda 20 myńǵa kóp. Sebebi 2016 jyly «Bilim týraly» zańǵa 6 jastan bastap mektepke qabyldaý jóninde ózgerister engizildi. Balanyń 6 jastan mektepke barýy mindetti bolmasa da, ata-analardyń kóbisi 12 jyldyqty eskerip, erterek berýdi qolaı kóredi. Osynyń áserinen mektepterde oryn tapshylyǵy artyp otyr. Aıtalyq, bas qalada 2055, Almaty oblysynda 10884, al Atyraý óńirinde 1010 oryn jetpeıdi.

Jańa oqý jylynda 4, 9, 10 sy­nyp­tar jańartylǵan bilim mazmu­nyna kóshti, soǵan sáıkes 280 myńǵa jýyq muǵalim arna­ıy kýrstardan ótti. Joǵary sy­nyptarda tańdaý bo­ıynsha «Ká­sipkerlik jáne bıznes», «Gra­fı­ka jáne jobalaý» pán­deri engi­zilip, «Alǵashqy áskerı já­ne tehno­logııalyq daıyndyq», «In­for­matıka» pániniń mazmuny ózger­tildi.

Bilim oshaqtarynyń jaı-kúıine kelsek, qazirgi tańda 128 úsh aýysymdy jáne 31 apatty mek­tep bar. Bul máseleni sheshý maq­satynda memlekettik bıýdjet esebinen 115, jekemenshik bıýd­jet esebinen 79 mekteptiń qury­lysy júrip jatyr. Úki­met qarjysyna salynyp jatqan mek­teptiń 57-si bıyl tapsyrylady. Jańa oqý jyly qarsańynda Nur-Sul­tan qalasynda, Aqtóbe, Almaty, Soltústik Qazaqstan, Qyzylorda, Jambyl, Batys Qazaqstan, Túrkistan oblys­ta­rynda jańa mektepter iske qo­syl­dy.

Jekemenshik mektepterde jan basyna normatıvtik qar­jy­landyrýdy engizý jumys­ta­ry bastaldy. Jan basyna qar­jy­landyrý engizilgenge deıin 121 jekemenshik mektep bolsa, búginde bul 146-ǵa jetken. Al­da­ǵy qańtar aıynan bastap res­pýb­lıkalyq bıýdjette eldegi bar­lyq jekemenshik mektepterde mem­lekettik tapsyrys­ty ornalastyrýǵa qarajat kóz­del­di. 22 myń 310 balany mekteppen qamtamasyz etý úshin 80 jekemenshik bilim oshaǵy mem­lekettik tapsyrys alyp otyr. 1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıyn­sha 8 myń 636 orynǵa 25 jekemenshik mektep ashyldy. Jyl sońyna deıin onyń 23-i iske qosylmaq, bul 5 myń 845 orynǵa laıyqtalǵan.

Kásiptik-tehnıkalyq bilim berý. Kol­ledjder sany qaz-qalpyn­da qaldy, ıaǵnı respýblıka bo­ıynsha 821 kolledj Bilim kúnin­de 488,7 myń stýdentti qarsy aldy. Kásiptik-tehnıkalyq bilim beretin uıymdardyń 90 paıyzy kúr­deli jóndeýden ótkizilgen. 22 mem­lekettik kolledjde kúrdeli jóndeý ju­mystary áli de júrgizilýde. Jańa oqý jylynyń basynda jataq­hanalarda 1085 jańa oryn berilmek.

Joǵary bilim. Qazaqstanda 132 joǵary oqý orny jumys isteı­di: onyń 11-i – ulttyq, 30-y – mem­le­kettik; 14-i – azamattyq emes; derbes bilim berý uıymy (DBBU) men ha­lyq­aralyq deńgeıdegisi – 1-den; 18-i – aksıonerlik jáne 57-i jeke­menshik oqý oryndary sanalady.

Ulttyq biryńǵaı testileý qory­tyn­dysy boıynsha kún­d­iz­­gi oqý bóliminiń 1-kýrsyna 46 698 grant bólindi. Kolledj túlekteri úshin 3 000 grant, daıyndyq beıini boıynsha oqýǵa qabyldanǵandary taǵy bar. Bıyl bakalavrıatqa barlyǵy 51 085 orynǵa memlekettik tapsyrys berilgen. Magıstratýraǵa
13 179, doktorantýraǵa 2 322 grant bólingen. Joǵary oqý ornynan keıingi bilim alýshylardy ýnıversıtetterge qabyldaý áli jalǵasyp jatyr. Osyǵan baılanysty magıstranttar men dokto­ranttar oqýdy sál keıinirek bas­taıdy. Aıta keteıik, óz qara­jaty esebinen 17 JOO-da kúrdeli,
32-nde aǵymdaǵy jóndeý júrgizildi.

Sońǵy jańalyqtar