Demek, jalpylama túsinik boıynsha dúnıe keń. Qazaqtyń mańdaıyna bitken jer kólemi boıynsha da dúnıe keń. Onyń ústine, dinı nanym-senimder, ata-babalarymyzdyń dúnıege halyqtyq kózqarasy, ony bildiretin naqyl sózderi boıynsha da Allanyń jaratqan dúnıesin tar dep aıtýǵa kelmes.
Biraq qazirgi adamzat pıǵylyna, adam balasynyń pendeshilik is-áreketterine qarap, dúnıeni keń deýge kelmes. Qazir biz ómir súrip jatqan naryqtyq qoǵam, anyǵyraq aıtqanda, onyń túp atasy bolyp tabylatyn XVI-XVII ǵasyrlarda Batysta ornyqqan ónerkásiptik kapıtalızm adamnyń qanaǵatsyz kóńiline jáne soǵan saı týyndaıtyn is-áreketine zańdy túrde erik berdi. Kapıtalızm ıdeology atanǵan ekonomıst Adam Smıt osy qanaǵatsyz kóńildiń jer betinde materıaldyq baılyqty jasaıtynyn teorııalyq turǵydan shegelep berdi. Materıaldyq ıgilikti jasaýda, kóbeıtýde jeke adamǵa berilgen sheksiz erkindik jáne osy erkindiktiń memleket tarapynan qatań qorǵalýy kóp ótpeı-aq kapıtaldyń qorlanýyn týǵyzdy. Jer betindegi alǵashqy mıllıonerler, mıllıarderler osylaı paıda boldy. Al bul qubylysty saıası turǵydan da, ıdeologııalyq turǵydan, zań turǵysynan da qoldaýdyń úlken bir sebebi – kapıtalıstik óndiristik qatynastar ornyqqan elderde ónerkásiptiń jedel damýy, qalalardyń ósýi edi.
Kapıtalızmniń basty synshysy Karl Markstyń ózi bul qoǵamnyń ádiletsizdigin aıaýsyz synaǵanymen, adamzatqa bergen jemisin de jerine jetkize aıtqan edi: «Býrjýazııa tarıhta birinshi ret adam qyzmetiniń qandaı bıikke shyǵa alatynyn dáleldep berdi. Ol barlyq ulttardy órkenıetke qaraı ulastyrdy. Álem halqynyń eleýli bóligin aýyl ómiriniń naqurystyq artta qalýshylyǵynan julyp alyp, úlken qalalardy ómirge ákeldi. Ol óziniń 100 jylǵa jetpeıtin qyzmetiniń negizinde adamzattyń burynǵy barlyq urpaqtarynyń báriniń qosyp istegenine qaraǵanda, neǵurlym kóp dúnıeni ómirge ákelgen asa zor óndiristik qatynastardy jolǵa qoıdy».
Markstan keıingi kapıtalızm baılyqtyń jeke adamdarǵa shoǵyrlanýy jóninen onyń boljamdaryn rasqa shyǵara otyryp, jeke elder shekarasynan shyqty. Transulttyq kompanııalardy qurdy. Investısııalar arqyly basqa elderdiń tabıǵat baılyǵyna qol saldy. Sol elderden óndirister, jumys oryndaryn ashty. Sońynda búkil dúnıeniń baılyǵy sanaýly ǵana adamdardyń qolyna aýdy. Mine, osyny kóre otyryp, biz qalaısha dúnıeni keń dep aıta alamyz?!
Eger dúnıe keń bolsa, soǵys bolar ma edi? Adamzatty, barsha tirshilik ıelerin qynadaı qyrý qarýlary jasalar ma edi? Dúnıeni erkin jaılaǵan jyrtqysh janýarlardyń ózi ormandardan qýylyp, haıýanattar baǵynan oryn alar ma edi?!.
Osynyń barlyǵy dúnıe keń bolǵanymen, Jer ámirshisi – Adam kóńiliniń tar ekenin bildiredi. Al kóńil tar bolǵan jerde dúnıeniń keńdiginen ne paıda?!
Biz oqyǵan dıalektıkalyq materıalızmniń (qazirgi jastarǵa qandaı fılosofııa oqytylyp júrgenin bilmeımiz) negizgi zańdylyqtary da adam jáne adamzat ómiriniń kúreske arnalatynyn bildiretin. Ol zańdardyń attary «Qarama qaıshylyqtardyń birligi men kúresi», «Teriske shyǵarýdy teriske shyǵarý» bolyp keletin. Eger dúnıe keń bolsa, adamzat nege óz ómirin kúreske arnaýǵa tıis?!
Qazir kóptegen jastardyń dinge bet burǵanyn baıqaýǵa bolady. Muny jamandyq dep aıta almaımyz. Bálkim qoǵam túptiń túbinde osy arqyly tazarar. Biraq sol jastardyń dinge bet burýy dúnıeniń keńdiginen týmaǵany anyq. Dinge bet burǵandardyń bári qarańǵy adamdar emes. Olardyń qatarynda qolynda birneshe dıplomy bar jastar da júr. Bálkim olardyń biraz bóligi dinge myna tar dúnıeden kóńilderine saıa taýyp, jan tynyshtyǵyn saqtaý úshin baryp jatqan shyǵar?! О́ıtkeni dinniń qazirgi býyrqanǵan ómir men qoǵam zańdylyqtarynan bir ereksheligi – qanaǵatshyldyqty nasıhattaıtyndyǵy.
Qoǵamda ashynǵan, ashýǵa býlyqqan adamdar kóp. Sirkesi sý kótermeýshilik jıi baıqalady. Áıtpese dúnıe de, qazaqtyń kóńili de keń edi ǵoı. Biraq olar qazir bir birimen burynǵydaı úılese almaı tur.
