Qazirgi tańda jahanda keń óris jaıǵan iri IT-kompanııalardyń deni AQSh-qa tıesili. Sondyqtan jalǵandy jalpaǵynan basqan bul elge álem elderiniń sıfrly salyqqa birtindep bet bura bastaýy jaǵa qoımaıdy. Jaqynda Fransııanyń Bıarrıs qalasynda ótken G7 sammıtinde AQSh tarapynyń qyryn qabaq tanytýynyń bir ushy osy máselege tireledi. О́ıtkeni sol úlken jetiliktiń jıynynyń aldynda fransýzdar amerıkalyqtardyń aıtýly Google, Amazon, Facebook, jáne Apple kompanııalaryna (GAFA) salyq salatynyn málimdegen. Bul bastama basqalardyń da «bas kóterýine» túrtki boldy. Fransııamen birge G7-niń qalǵan elderiniń de Qarjy mınıstrleri jáne ulttyq ortalyq bankterdiń basshylary ınternet alpaýyttarynyń basqa memleketterde keńseleri bolmasa da, tabys kirgizip otyrǵan elderge salyq tóleýi tıis degen sheshim qabyldady.
Bıyl 11 shildede Franııanyń Parlamenti sıfrly qyzmetterdi usynatyn iri kompanııalarǵa salyq salý týraly zań jobasyn túpkilikti qabyldady. Bul salyq 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap ınternet alpaýyttarynyń tapqan paıdasyna yqpal etedi jáne Fransııanyń jalpy aınalymynyń 3%-yn quraıdy.
Bul shetin jaǵdaı shalt qımyldaıtyn AQSh prezıdenti Donald Tramptyń shamyna tımeı qoımady. Ol Fransııa prezıdenti Emmanıýel Makronnyń atalǵan sheshimin sandyraq dep sanaıtynyn, Aq úıdiń buǵan tıisti is-áreketpen jaýap beretinin aıtyp ses kórsetti. «Fransııa bizdiń tamasha tehnologııalyq kompanııalarǵa qatysty sıfrly salyq engizdi. Eger olarǵa bireý salyq salatyn bolsa, onda bul tek olardyń týǵan eli AQSh bolýy kerek. Biz jaqynda Makronnyń aqymaqtyǵyna qarsy mańyzdy jaýabymyzdy jarııalaımyz. Men qashanda amerıkalyq sharaptar fransýzdyń sharaptarynan kúshti dep aıtyp kelemin» dep D.Tramp óziniń Twitter-degi paraqshasynda málimdedi. Iаǵnı, AQSh Fransııanyń sharaptaryna jáne taǵy basqa taýarlaryna salyqty kúsheıtýge nıet tanytyp otyr.
Al Reseı sheteldik ınternet kompanııalarǵa salyq salýdy 2017 jyldan bastap qolǵa aldy. Zańǵa sáıkes, Reseı aýmaǵynda ınternet arqyly elektrondy kontent satatyn kompanııalar 18% qosymsha qun salyǵyn tóleıdi. Mysaly, 2019 jyldyń birinshi toqsanynda Google salyǵynan Reseıge 12 mlrd rýbl túsken. Byltyr barlyq IT-kompanııalardan túsken salyq dál osyndaı kólemdi qurapty. Olardyń ishinde Google, Apple, Facebook, Booking.com jáne basqalary bar.
Internet arqyly shekarasyz qyzmet kórsetip júrgen mundaı kompanııalarǵa salynǵan salyq taǵy birqatar memlekette áreket etedi. Endi bul qatarǵa bizdiń qudaıy kórshimiz О́zbekstan da qosylýǵa talaptanyp jatyr. Baýyrlas eldiń normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi talqylaý portalynda jarııalanǵan Salyq kodeksiniń jobasynda jeke tulǵalarǵa jarnama ornalastyrý, izdeý júıelerine ruqsat berý, statıstıka júrgizý, bultty servıster, onlaın-saýda alańdary, strımıngtik servıster boıynsha qyzmetter kórsetetin kompanııalarǵa salyq qarastyrylǵan. О́zbekstanda osyndaı qyzmet túrlerin Google, Iаndeks, Alibaba, Netflix sııaqty kompanııalar usynady. Atalǵan zań jobasy boıynsha 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap IT-kompanııalarǵa salyq tóleý mindettelmek. Salyqtyń mólsheri 20%-dy quraıdy.
Sonymen qatar mundaı salyqty engizýge Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne bizdiń Qazaqstan nıetti ekenin bildirdi. Qazaqstannyń Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Mádı Tákıev Forbes.kz portalyna bergen suhbatynda «Búkil álem «Google salyǵy» dep atalatyn úrdiske kóship jatyr. Budan biz de qalys qalmaýymyz kerek. Biz elektrondy túrde qyzmet kórsetetin sheteldik uıymdarǵa QQS belgilegimiz keledi. Áńgime bul jerde Google, Alibaba jáne taǵy basqa halyqaralyq kompanııalar týraly bolyp otyr. Olar ózderin tártipti salyq tóleýshiler retinde kórsetedi. Biraq shetelde bolǵandyqtan, bizge aqy tóleıtindeı tetikter joq. Sondyqtan olardyń bizge esepke turyp, salyq tóleýi úshin jaǵdaı jasaımyz» dep aıtty. Osy jáne ózge de Salyq kodeksine engiziletin ózgerister jaqynda Parlamenttiń qaraýyna usynylmaq.
