«Ǵylym tappaı maqtanba, oryn tappaı baptanba, qumarlanyp shattanba, oınap bosqa kúlýge» dep uly aqyn Abaı aıtqandaı, aqyn ósıetin jastaıynan kókeıine túıip, oqý-bilim, ǵylymǵa umtylǵan kıeli Jambyl oblysynyń týmasy Sársenǵalı Ábdiǵalıuly eseıe kele ómirden óz ornyn taýyp, búkil sanaly ǵumyryn bilim-ǵylym salasyna arnaǵan tulǵa. Onyń ómiri men atqarǵan isi jas býynmen qatar, ózimen qatarlasa qyzmet etip júrgen barlyq zamandastaryna da úlken ónege. Osynaý ónegeli ómirinde «Bilimdi bolýdyń maqsaty mansap emes, qoǵam men halqyńa qyzmet etý» dep bilgen ulaǵatty ustazdyń árbir áreketi, bergen bilimi barlyq shákirti úshin qashanda umytylmas dúnıe.
Ǵalym-ustazdyń jarty ǵasyrlyq pedagogıkalyq qyzmetinde birneshe oqýlyqtarmen qatar, 500-den astam ǵylymı maqalalary baspasóz betteri men ǵylymı basylymdarda jarııalanyp, qazaq ǵylymy men bilimine úlken úles bolyp qosyldy. Bul eńbekterinde avtor álemdik qundylyqtar, memlekettik saıasat pen úsh tuǵyrly til máselesi, stýdent-jastar taǵdyry, óz zamandastary, áriptesteri, ustazdary týraly tolǵanýmen qatar matematıka ǵylymy salasynda álemdik deńgeıde zor mánge ıe qundy dúnıelerdi jazyp shyqty. Ǵalymnyń osynaý qajyrly eńbegi men basqa da qabilet-qasıetterin eskergen Ispanııa koroldiginiń doktorlar akademııasy ony tolyq múshesi etip qabyldady. Sondaı aq Sokrat atyndaǵy halyqaralyq syılyqty ıelendi.
Baısaldy basshy, erik-jigerge toly azamat Sársenǵalı Ábdiǵalıuly Qazaqstandaǵy jetekshi joǵary oqý oryndarynyń biri – E.A.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetinde qarapaıym oqytýshydan oqý isi jónindegi prorektorǵa deıin kóterilip, jıyrma segiz jyl boıy osy oqý ornynda qyzmet atqardy. Bul onyń óz isin jete meńgergen tájirıbeli maman ekendigin tanytatyn naqty aıǵaqtyń biri. Qyzmettik jolynda mol tájirıbe jınaqtap, kásibı kemeline kelgen tusta 2000-2004 jyldary L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ýnıversıtetiniń birinshi prorektory, 2004-2008 jyldary – osy mańdaıaldy ýnıversıtettiń rektory qyzmetin atqaryp, oqý ornynyń bedelin zamanaýı talapqa saı ıdeıalarymen álemge tanyta bildi. Adamnyń azamattyq kelbeti jasaǵan jaǵymdy isterimen, ter tógip sińirgen eńbegimen aıqyndalady. Onyń tikeleı qatysýymen EUÝ bazasynda M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń qazaqstandyq fılıaly ashylyp, búgingi tańda oıdaǵydaı jumys isteýde. Al 2012 jyldan beri Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetiniń rektory qyzmetin abyroımen atqaryp keledi.
Qazaqta «jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» degen ulaǵatty sóz bar. Sol sebepten aǵamyzdyń kúnde aıtyla bermeıtin qandaı qyryna toqtalsaq ta, artyqtyq etpes. Qurmetti ǵalym-ustaz, bilikti basshynyń oqý-bilim men ǵylymdaǵy, pedagogıkalyq-uıymdastyrýshylyq qyzmettegi eren eńbekterin, onyń jaqsy nátıjelerin tańdy tańǵa asyryp baıandaýǵa bolatyndaı. Ol jalpy jurtqa jaqsy tanys. Teginde adamı ıgi qasıetter – adaldyq, adamgershilik, kisilik, kishilik, qarapaıymdylyq pen qaıyrymdylyq syndy sapalyq belgilerdiń orny erekshe ekendigi belgili. Sondyqtan jaqsy qyzmet, úlken jumys, bıik mánsap – bári ótkinshi; búgin bar, erteń joq dúnıeler. Al halyqqa keregi, keıingi urpaqqa ónege bolarlyǵy – adamgershilik, adamı qasıet, kisilik kelbet pen bekzattyq bolmys bitim. Bular adamnyń ana sútimen berilip, ózimen birge máńgi birge júretin asyl belgiler.
Men úshin Sársenǵalı Ábdiǵalıuly osyndaı asyl qasıetterdiń barlyǵyn bir boıyna sińire bilgen ónegeli ómir ıesi. Ol kisi meni Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetine prorektorlyq qyzmetke jańadan kelgen kezimde óziniń aǵalyq iltıpatyn kórsetip, Astana qalasyna ornyǵýyma, sińisýime úlken septigin tıgizgen ardaqty jan. Qandaıda bolsyn jumysty meńgerý úshin bir-aq ádis bar, ol – úırený. Meniń de Sársenǵalı Ábdiǵalıulynan úırengenim aýyz toltyryp aıtarlyqtaı. Basshylyq qabiletti, uıymdastyrýshylyq sheberlikti úırendim, adamdarmen iskerlik qarym-qatynas ornatýda, kópshilikpen sanasyp jumys isteýde kóp sabaq aldym. Halyqtyń dástúri, salty, adamnyń adamgershiligi, minezi sııaqty máseleler boıynsha áńgimelese qalsaq, Sársenǵalı Ábdiǵalıuly alýan túrli mysal keltirip, áńgimeniń shyraıyn kirgizedi. Árbir sózinen mádenıettiliktiń, tereń bilimdiliktiń nyshanyn ańǵarasyń. Osylaısha óziniń sózimen, isimen, júris-turysymen bizdi de, áriptesterin de tártipke, adaldyqqa, tazalyqqa, mádenıettilikke úıretti. Mundaı taý tulǵaly azamattan birneshe jyl boıy tálim alyp, qyzmettes bolǵanymda baıqaǵanym, ol kisiniń eńbeginiń basty ereksheligi – tazalyǵynda edi. Qoǵamda qansha basshy týraly, onyń ishinde rektorlar jaıynda da alyp-qashpa sózder aıtylyp júretini jasyryn emes. Alaıda, sondaı sózderden ózin aýlaq ustap, qaramaǵyndaǵylardan da sony talap etý naǵyz tazalyqtyń belgisi dep bilemin. Jany taza jannyń etken eńbegi de taza bolyp saqtalatyny aqıqat. Sondyqtan qyzmet jolyndaǵy qajyrly da taza eńbegi elengen ǵalym-ustaz «Qazaqstannyń bilim berý isiniń úzdigi», «Qazaqstannyń eńbek sińirgen bilim qyzmetkeri», «Tańdaýly rektor», «Ybyraı Altynsarın» atyndaǵy tósbelgilerin ıelendi.
Qazirgi tańda Nur-Sultan qalasyndaǵy bıznes jáne basqarý baǵytyndaǵy birden-bir mamandandyrylǵan arnaıy joǵary oqý ornynyń jańa sıpatta damýy, «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń joǵary oqý oryndaryna júrgizgen reıtıngisinde TOP-10 JOO qatarynda bolýy Sársenǵalı Ábdiǵalıulynyń strategııalyq maqsattardy durys anyqtaýymen sabaqtasyp jatyr.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan bolatyn kezekti jáne arnaıy tekserýlerde eshbir tártip buzýshylyqtyń aıqyndalmaýy, halyqaralyq akkredıtasııalaý uıymdary tarapynan bolǵan baqylaý barysynda sapaly damý men barlyq bilim berý baǵdarlamalarynyń zaman talabyna saı jasaqtalýy mamandar tarapynan tańdanys týdyryp jatady. Mundaı jetistikter men kórsetkishterdiń basynda Sársenǵalı Ábdiǵalıulynyń tynymsyz eńbegi men zor uıymdastyrýshylyq qabileti turǵany jasyryn emes.
Akademık Ábdimanapov óziniń tyndyrymdy isterimen, batyl bastamalarymen qazirgi zamannyń segiz qyrly, bir syrly azamatynyń kelbetin qalyptastyra bildi. Abyroı-bedeliniń keńdigine qaramastan qarapaıym bolýy ol kisiniń tektiligin sıpattaıdy. Urpaqtar sabaqtastyǵyna asa mán berýi, jasy úlken azamattarǵa izgilik iltıpatyn kórsetip, jastarǵa arqasúıer qamqor aǵa bola bilýi onyń kóńil darhandyǵyn beıneleıdi.
Sársenǵalı Ábdiǵalıulynyń árbir sóz saptaýynyń, árbir áńgimesiniń astarynda adamgershilik qundylyqtar jatady. О́sip-óngen ortasy, ata-anasynyń meıirimi, týǵan jerge saǵynyshy týraly keı-keıde áńgimelegende tárbıelik máni tereń málimetterge qanyǵasyń. Qarapaıym ǵana ómirdiń mysalyn kóńil kókjıegine erekshe áserlep jetkizedi. Keı sózderiniń tereńdigi sonshalyq, ýaqyt óte kele ǵana onyń dál aıtylǵanyn túsinesiń. Ol ustazǵa tán qasıet dep bilemin.
Sársenǵalı Ábdiǵalıuly kreatıvti basshy ekenin barlyǵy moıyndaıdy. Kóptegen joǵary oqý oryndarynyń basshylaryna stýdentter men qyzmetkerler kirý úshin aldyn ala jazylyp, tek arnaıy qabyldaý kúnderi ǵana jolyǵý múmkin bolsa, ol kisige kez kelgen kúni jáne kez kelgen ýaqytta kabınetine kirip, emin-erkin máseleni aıtýǵa bolady. Nátıjesinde kóterilgen máseleni Sársenǵalı Ábdiǵalıuly tez jáne ádiletti sheship beredi. Aǵamyzdyń osy qasıetin búginde men de óz qyzmetimde utymdy qoldanyp júrgenimdi moıyndaımyn.
Akademık Ábdimanapov jastardyń janashyry. О́zi basqaryp otyrǵan ýnıversıtettiń professorlyq-oqytýshylyq jáne qyzmetkerler quramynyń basym kópshiligi jastar. Stýdentterdiń, jas mamandardyń turmystyq, qarjylyq máselelerin sheshýge kelgende ol kisideı qamqor jan joq.
Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetiniń búgin aýyz toltyryp aıtatyn dárejesi, bedeli, tanymaldylyǵy Sársenǵalı Ábdiǵalıulynyń aıanbaı jasaǵan jemisti de jeńisti eńbeginiń nátıjesi dep bilemin. Keshegi shaǵyn ǵana oqý ornyn qazirgi irgeli ári tanymal ýnıversıtet deńgeıine kóterýi «Ábdimanapovtyń basqarý stıli» uǵymymen tikeleı baılanysty.
Táýelsiz elimiz úshin básekege qabiletti bolýdyń bir sharty qaryshtap damyǵan ekonomıka bolsa, soǵan eń qajetti dúnıe bilim ekendigin ol kisi únemi aıtyp otyrady. Halqymyzdyń «Bilekti – birdi, bilimdi myńdy jyǵady» degen ulaǵatty sózin kóńiline medeý qylyp, bilimdi nurly aqylmen tanıdy. Búginde bilim jáne ǵylym salasynda bolyp jatqan túrli reformalardyń barlyǵy da zamanǵa saı túrlenýge, onyń suranysyna jaýap berýge baǵyttalǵandyǵyn tereń sezingen ǵalymnyń olardy júzege asyrý jolynda qosatyn úlesi aldaǵy ýaqytta da qomaqty bolmaq.
Erjan ÁMIRBEKULY,
Taraz memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory,
ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor
