Tikushaq tizgindegen arý
Qalam men qalaqtyń arasynda qanshama qyzmetter bar. Árqaısysynyń ózine tán erekshelikteri men jaýapkershilikteri de joq emes. Qamtıtyn aýmaǵyna qaraı qyzyǵy men qıyndyǵy da qatar júretini aıtpasa da túsinikti. Sondaı mańyzdy mamandyqty ıgerip, eldiń yqylasyna bólenip júrgen jandardyń biri Ishki ister mınıstrliginiń Tótenshe jaǵdaılar komıtetine qarasty «Qazavıaqutqarý» aksıonerlik qoǵamynyń MI-8 tikushaǵynyń qosalqy ushqyshy – Aqerke Shopataeva. Iá, azamattar atqaratyn mundaı qıyn jumysty búgingi tańda názik jandylardyń istep júrgenin kóptep kezdestiremiz. Deı turǵanmen jaýapty da, saýapty mamandyq ıesiniń bir aýyz pikirin bilgen edik.
«Ushqysh bolamyn dep armandaǵan joqpyn. Mektep qabyrǵasynda bilim alyp júrgen ýaqytta avıasııa akademııasynan muǵalimder kelip, sol oqý ornynyń jarnamasyn jasady. Ata-anammen aqyldasa kelip, osy mamandyqty meńgerýge bel býdym. Osylaısha, Almaty qalasyndaǵy Azamattyq avıasııa kolledjine oqýǵa tústim. 2006 jyly oqýymdy bitirip, mamandyq boıynsha jumysqa ornalasý qıyn bolǵandyqtan basqa salada jumys istedim. 2008 jyly «Qazavıaqutqarý» AQ mekemesiniń sol kezdegi bas dırektory Serik Kaparov mamandyǵym boıynsha jumyspen qamtamasyz etti. Sol kezde ushaq ushqyshy bolýǵa múmkindik bolmady. Biraq Serik Ábdibaıuly: «Bizde ushaqqa oryn joq, tikushaqqa adam jetispeıdi. Tikushaqta ushqyń kele me»? degen suraǵyna «Iá!» dep jaýap berdim. Sol kezden beri tikushaqta ushyp júrgenime esh ókinbeımin. Qazirgi jetken jetistikterime shúkir ete otyryp, sol kisige alǵys aıtqym keledi», deıdi Aqerke.
Tikushaq tizgindegen arýdyń ózine degen senimdiligi sezilip turdy. Árıne, birtalaı bıikti baǵyndyryp, áýe jolyndaǵy úmit pen kúdikke toly san túrli saparlardy bastan keshirgen adam úshin jer ústindegi jumystar jeńil bolýy kerek. Degenmen, qaı qyzmet bolmasyn qaırat pen tabandylyqty talap etetini anyq. Jany názik jaratylys bolsa da tabysqa emes namysqa tyrysqan Aqerkeniń mamandyǵyna degen adaldyǵy ańǵarylyp turdy. Sebebi ol, qyzmettegi shen-shekpennen góri ózine júktelgen mindetti abyroımen atqarýdy aldyńǵy orynǵa qoıady.
Maqalamyzǵa tuzdyq bolsyn. Álemde «Pıngvınderdi aýdarýshy» degen qyzyqty mamandyq bar eken. Pıngvınder jaqyn qashyqtyqta ushyp bara jatqan tikushaqtarǵa basyn kóterip qaraǵan kezde shalqasynan qulap qalatyn kórinedi. Qulaǵan pıngvınder ózdiginen tura almaıdy, tipti aýdaryla da almaıdy. Sondyqtan tikushaqtar ushyp ótkennen keıin olarǵa arnaıy maman kómekke keledi. Áıtpese, jan tapsyrýy múmkin.
Qyran jetse de kran jetpeıtin bıikte
Ai-Sanam kompanııasynyń negizin qalaýshy Súleımen Seıituly da bıikte jumys isteıdi. Joq, ol ushqysh emes. Ol Qazaqstannyń barlyq óńirinde, qurylys salasynda ǵımarattyń ishki, syrtqy jóndeý jəne bezendirý jumystaryna alpınıstik qyzmet kórsetedi.
«О́mirde aldymyzdan ne shyǵa keletini bir Allaǵa ǵana aıan. 2017 jyly qarapaıym kólik júrgizýshisi bolyp qyzmet atqaryp júrip, bir kásipti bastap qolǵa alsam dep kýrsqa bardym, kitaptar satyp alyp oqydym, ınternetti aqtaryp, tóńkerip, qysqasy kóp izdendim. Kóligime otyrǵan bastyqtardy da, qarapaıym jandardy da áńgimege tartyp, ne istesem, nemen aınalyssam dep surap, pikirin, keńesin tyńdap júrdim. Bir kúni oılamaǵan jerden eski tanys Ahmet degen aǵamen kezdestim. Áńgimesin aıtyp otyrǵan sátte uıaly telefonyna qońyraý keldi. Sóılesý barysynda bir jumystyń baǵasyn kelise almaı jatyr. «Ahmet myrza, neni kelise almaı jatyrsyz» desem alpınızm salasynda jumystar bar edi» deıdi. Esh oılanbastan, «Men jumys izdep júrmin ǵoı maǵan berińiz» dedim. Buryn-sońdy alpınızmnen habarym joq. Biraq jumysty alyp kete alatynyma senimim, az da bolsa bilimim bar. «Súleımen baýyrym, onda sen basta» dep, kútpegen jerden qurylys alpınızmi salasyndaǵy alǵashqy kompanııamyzdyń negizi qalandy», deıdi bizdiń keıipker.
Iá kez kelgen máseleniń túıini bir sheshilse, qalǵany jipten tógilgen monshaqtaı arty-artynan domalaı ketetin sátter bolady. Aınalysyp kórmegen sharýany qolǵa alǵanda Súleımenniń alǵashqy qadamy mynadaı bolǵan eken:
«Eń birinshi aqyly jarnama berip, bir aptanyń ishinde osy salanyń 8-10 jyldyq tájirıbesi bar toǵyz bilikti mamanyn taptym. Naryqtaǵy baǵadan joǵary eńbekaqysyna kelistim. Sertıfıkattalǵan arnaıy qural jabdyqtardy satyp aldyq. Qurylys alpınızmin oqyp, osy bilikti mamandardyń janynda kóp tájirıbe jınap, aldymyzdan shyqqan ártúrli qıyn isterdi árdaıym ońaı joldarmen sheship otyrdyq. Árıne, aldymen óz ómirimizdiń qaýipsizdigin birinshi orynǵa qoıyp, kún saıyn arqan jipti paıdalanatyn qural-jabdyqty tekserip, qadaǵalaýdy óz mindetime aldym. Bul jumys júz emes, myń paıyz jaýapkershilikti talap etedi. Jaýapkershiliktiń artynda adamǵa beriletin keremet sezim bar. Ár shyqqan bıigiń saǵan aıryqsha kóńil kúı men rýh syılaıdy. Keıde bıikterden kórinbeı qalsań saǵynasyń. Janymdaǵy seriktesterime árdaıym aıtyp otyramyn, jumysty keleshektegi óz úıimizdiń bir kirpishin qalap jatyrmyn dep sezinip, adaldyqpen, shynaıylyqpen istesek, eńbektiń jáne Allanyń bereri mol! Árdaıym kóktegige jaqyn bolaıyq!», deıdi ol.
Bul jigitter qyran jetse de, kran jetpeıtin bıiktegi barlyq jumystardyń has sheberi deýge bolady. Sebebi balkonǵa shyqsa da basy aınalyp, tizesi dirildeıtin qanshama adamdar bar emes pe?! Al Seıitulynyń seriktesteri búgingi tańda bıik ǵımarattarda da jumys isteıdi. Olardyń negizgi mindetine – boıaý-syrlaý, elektr jelilerine qatysty jumystar, tazalyq, jarnama jáne bezendirý qyzmeti, tóbedegi jóndeý jumystary jáne taǵy da basqa qyzmet túrleri kiredi.
«Bizde saqtandyrý, tehnıkalyq qaýipsizdikti baqylaıtyn maman bar. Sonymen birge jýýǵa qajetti barlyq qural-jabdyq jəne arqan, jip, kıim-keshek barlyǵy sertıfıkatpen satyp alynǵan. Mamandardyń qujattary durys, ýaqyty jaramdy. Arnaıy kıim barlyǵynda bar. Alpınısterdiń tájirıbesi 2-10 jyl aralyǵynda ári osy saladaǵy san túrli máselelerdiń sheshimin tabýǵa tegin keńes beremiz», deıdi Súleımen Seıituly.
Eki keıipkerimiz de erekshe mamandyq ıeleri deýge bolady. Ekeýi de shyńda júrip shyńdalǵan, asqaq arman men mańyzdy maqsat jolynda irkilmeı is qylýda. Terlep tapqan teńgeniń qadirin biledi. Biri adamdardyń amandyǵy jolynda eńbek etse, endi biri adamdar ómir súretin ortadaǵy tazalyq pen jaılylyqqa kúsh salýda. Táýekeldi talap etetin eki mamandyq ıesine de tabys tileımiz.
Jan qalaýy júrgizýshilik
Al Erlan esimdi keıipkerimiz alysqa qatynaıtyn júrgizýshi bolyp 22 jyl eńbek etýde. Aýyr tehnıkany arqandap, júk kóligin júregine jaqyn tartqan ol basqa salaǵa bas suqsa da búıregi burmaǵanyn, kóńili qalamaǵanyn aqtaryp saldy.
«Ákem 1990 jyldary uzyn «KamAz» júrgizýshi edi. Sony kúnde kórgesin be, meniń de tehnıkaǵa qyzyǵýshylyǵym bastalyp ketti. Ol kisiniń qasynda júrip kóp nárseni úırendim, ıgerdim. «KamAz» júrgizýdi, jóndep, qurastyrýdy endi meńgere bastaǵanymda áskerge attandym. Úıde júrgende sportpen shuǵyldanyp, salamatty ómir saltyn berik ustandym. Sonyń áseri tıdi me, áskerge barǵanda meni áskerı ýchılıshege shaqyrdy. Ákem barlyq qujattarymdy daıyndap ákelse de, ishteı qalaýym tehnıka salasy bolǵandyqtan odan bas tarttym. Odan keıin de ákem kóptegen oqý oryndaryna túsirdi. Kóbisin osy «KamAz» úshin tastap kettim. Tipten birneshe iri qurylys kompanııalarynda basshylyq qyzmetterge de ornalastym. Báribir janyń qalap, jaqsy kórgen mamandyq boıynsha eńbek etpeseń, esh nátıje shyqpaıtynyna kózim jetti. Tehnıkaǵa degen mahabbatym tereń ekenin sezip, ákemniń janynda júrip alys-jaqyn saparlarǵa shyǵa bastadym. Odan keıin qasyma adam alyp júrmedim, tek qana bir ózim sapar shektim. Janyma kisi otyrǵyzyp, oǵan róldi bersem de uıyqtaı almaıtyn ádetim bar», deıdi ol.
Áskerı ýchılısheden de, qurylys kompanııalarynan da bas tartyp, áke jolyna áýes bolǵan Erlannyń eńbek joly, ómir joly osylaı órilipti. Mamandyqqa mahabbatpen qaraıtyn keıipkerimiz Almaty qalasyndaǵy «Respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebinde bilim alǵan eken. Uzaq jolǵa uqyptylyqpen daıyndalyp, eki táýlik uıyqtamaı erkin júrýge úırengen Erlannyń eńbegi de erlik pe dersiń. Sóz arasynda Qazaqstanda barmaǵan jeri, baspaǵan taýy qalmaǵanyn ańǵardyq. Elimizdi bylaı qoıǵanda kórshi memleketterdiń talaıyna tabany tıgenin estidik.
Qalaı desek te árbir mamandyqtyń ózine tán ózgeshelikteri men erekshelikteri bar. Ony qyzyqty hám súıikti iske aınaldyrý adamnyń kóńil qalaýyna baılanysty bolmaq.
Sýretti túsirgen Dosjan Balabekuly.
