Konferensııanyń basty maqsaty – «Qazaqstannyń qasıetti jerleriniń geografııasy» arnaıy jobasyn júzege asyrý qorytyndysyn shyǵarý, tarıhı-mádenı murany zertteý jáne kópshilikke taratý salasynda halyqaralyq tájirıbe almasý.
2017 jyldyń sáýir aıynda Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasy jarııalanyp, halyqtyń sanasyna jalpyulttyq qasıetti oryndar uǵymyn sińirý úshin «Qazaqstannyń qasıetti rýhanı qundylyqtary» nemese «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasyn jasaý týraly aıtylǵan bolatyn. Nátıjesinde Ulttyq mýzeıdiń janynan «Qasıetti Qazaqstan» ǵylymı-zertteý ortalyǵy qurylyp, Qazaqstannyń kıeli nysandaryn anyqtaý boıynsha jumys júrgizile bastady. Atalǵan joba negizinde dinı sáýlet ǵımarattary, qalalar, eldi mekender, qorǵandar, qorymdar, ǵıbadathanalar tizimdelip, olar týraly tyń derekter jınaqtalyp, nátıjesinde «Qazaqstannyń jalpyulttyq qasıetti nysandary», «Qazaqstannyń óńirlik qasıetti nysandary» atty eńbekter jaryqqa shyqty.
Konferensııany ashqan Ulttyq mýzeı dırektorynyń orynbasary Almaz Sháıkenuly atalǵan jobanyń jalpyhalyqtyq sıpatqa ıe bolǵanyn atap ótti.
– Jobany atqarýǵa elimizdegi arheolog mamandar ǵana emes, ár óńirdiń jergilikti halqy belsene aralasty. Solarmen aqyldasyp baryp, óńirlik qasıetti nysandardyń tizimi jasaldy. Bul jumystardyń nátıjesi búgingi konferensııa barysynda jan-jaqty aıtylady, – dedi Almaz Sháıkenuly.
Sharanyń ashylý saltanatynda sóz alǵan Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri О́rken Bısaqaev Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy mańyzdy ári ózekti taqyryp ekendigin, endigi kezekte kıeli jerler týraly jańalyqtardy, málimetterdi ǵylymı aınalymǵa engizip, bolashaqta oqýlyqtarǵa engizýge yqpal etý oılastyrylyp jatqanyn alǵa tartty.
– Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda Qazaqstan halqynyń birtutastyǵyn, ishki birligin kúsheıtý, sondaı-aq ishki týrızmdi damyta otyryp, ıdeologııany kúsheıtý kerektigi atap kórsetilgen bolatyn. Osyǵan oraı elimizde «Rýhanı jańǵyrý», sonyń ishinde «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» arnaıy jobasy aıasynda kóptegen mańyzdy is-shara atqarylyp jatyr. Búginde elimizdiń barlyq memlekettik organy, mádenıet, bilim berý uıymdary, shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderi osy jobaǵa belsene qatysyp, óz úlesterin qosýda. Ulttyq mýzeıdiń janynan qurylǵan «Qasıetti Qazaqstan» ortalyǵynyń uıymdastyrýymen elimizdiń óńirlerine ekspedısııalar jiberilip, túrli eńbekter jazylyp, kıeli jerlerdiń vırtýaldy jáne ınteraktıvti kartalaryn ázirleý sııaqty jobalar júzege asyryldy, – dedi Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri О́rken Bısaqaev.
Jıyn barysynda kıeli jerler geografııasynyń teorııalyq-ádistemelik negizderi, Qazaqstannyń rýhanı qasıetti oryndaryn zertteý, saqtaý jáne kópshilikke taratý boıynsha praktıkalyq usynystar, Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasyn mýzeı keńistiginde qaıta tanystyrý máseleleri talqylandy. Qazaqstannyń «Ardagerleri uıymy» Ortalyq keńesiniń tóraǵasy, qoǵam qaıratkeri О́mirzaq Ozǵanbaev ǵasyrlar boıy jınaqtaǵan ulttyq rýhanı jáne materıaldyq qundylyqtardy saqtaý boıynsha birneshe usynys tastady.
– Barshaǵa aıan, Keńes dáýiri «Qudaı joq», «din – apıyn» dep traktordyń tabanyna salyp, qulaǵan qabyrǵany qurylysqa paıdalanyp, meshitterdi qoı qoraǵa aınaldyrǵan edi. Qazir qaıta qalpyna keltirý, túzeý baǵytynda úlken jumystar bastaldy. Qazaq burynnan arýaqty qasterlep, ata-baba basyn dáripteýge meılinshe mán bergen. Qasıetti tulǵalar, bizdiń tarıhymyzǵa tıisti eskertkishter tek bizdiń Qazaqstannyń aýmaǵynda ǵana emes. Sondyqtan álemniń ár túkpirinde jatqan tarıhı muralarymyzǵa muqııat, tııanaqty bolsaq degen tilegim bar, – degen qoǵam qaıratkeri kónekóz qundy muralarymyzdy qalpyna keltiretin, kórkem týyndylardy óz tehnologııamyz dərejesinde óńdep, sapasyn saqtaýǵa basa nazar aýdarý maqsatynda restavrasııa isine den qoıý kerektigin aıtty.
Konferensııa barysynda Mádenıet jáne sport mınıstrligi «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasyna belsene atsalysqan tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Jambyl Artyqbaevty, Túrkistan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi arheologııa bóliminiń meńgerýshisi Aısulý Erjigitovany, Qyzylorda oblysynyń mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasy tarıhı-mádenı mura, mýzeı jáne kitaphana bóliminiń basshysy Janar Nurjaqypovany «Mádenıet salasynyń úzdigi» tósbelgisimen marapattady.
Konferensııaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik mýzeıiniń dırektory Nursan Álimbaı, aqyn, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Nesipbek Aıtuly, shetelderden kelgen ǵalymdar, jergilikti ólketanýshylar, mýzeı qyzmetkerleri qatysty. Sondaı-aq halyqaralyq jıynǵa «Aıgıne» mádenı zertteýler ortalyǵynyń dırektory G.Aıtpaeva (Qyrǵyzstan), mádenıettaný doktory D.N Zamıatın (Reseı), M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti dosenti E.I.Larına (Reseı), Akdenız ýnıversıtetiniń professory, PhD doktory A.Karachah (Túrkııa), V.N.Karazın atyndaǵy Harkov ulttyq ýnıversıteti arheologııa murajaıynyń dırektory I.B.Shramko (Ýkraına), etnografııalyq mýzeı dırektory L.Kemechı (Majarstan), Oman Sultanaty Ulttyq mýzeıiniń bas dırektory D. ál-Moosavı arnaıy shaqyrylyp, arnaýly taqyryptar boıynsha sóz sóıledi.
Sondaı-aq konferensııa aıasynda Qazaqstan mýzeılerindegi mamandardyń halyqaralyq áriptestigin nyǵaıtý jáne mýzeı mamandarynyń qoǵamdaǵy bedelin arttyrý maqsatynda «Halyqaralyq mýzeıler keńesiniń qazaqstandyq komıteti» zańdy tulǵalar birlestiginiń otyrysy ótti. Atalǵan komıtet 2020 jylǵa arnalǵan jumys josparyn bekitip, Qazaqstan mýzeı mamandarynyń sheteldik mýzeılermen baılanysyn jolǵa qoıý, mýzeı mamandarynyń ıdeıalaryn qoldaý jáne ony iske asyrý, halyqaralyq granttarǵa qatysý barysy jan-jaqty aıtyldy.
Aımaqaralyq mádenı baılanystardy meılinshe nyǵaıtyp, jańa ıdeıalar men jobalardyń týyndaýyna sebepker bolǵan alqaly jıyndy rýhanı qazynamyzdyń keń óris alýyna jol ashatyn mańyzdy qadam degenimiz jón.
