«Qazaqstannyń memlekettik basqarý júıesin on ári jetildirý týraly» Prezıdent jarlyǵy boıynsha qurylǵaly otyrǵan agenttiktiktiń aldyńǵy qurylymnan ózgesheligi ne?» degen suraqqa qazir jaýap berý qıyn. Biletinimiz – qarjy naryǵyn Ulttyq bankpen birge baqylaıtyn jańa uıym keldi ómirge. Endi osy qujatqa sáıkes bankterdiń, kredıttik bıýronyń, saqtandyrý brokeriniń jáne baǵaly qaǵazdar naryǵy oıynshylarynyń qyzmetin toqtatý, lısenzııadan aıyrý týraly sheshimdi budan bylaı Ulttyq bank emes, basqa vedomstvo qabyldaıtyn bolady.
Ulttyq banktiń quziretinen bólinip shyqqan qurylymnyń – «Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi» respýblıkalyq memlekettik mekemesi dep atalady. Meken – jaıy Nur-Sultanda emes, Almatyda.
Osy jyldyń aıynda memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qarjy naryǵyn retteý men damytý, mıkroqarjylyq qyzmet jáne salyq salý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıǵan edi. Zańda eki negizgi baǵyt qamtylǵan, olar 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap qoldanysqa engiziletini týraly Ulttyq bank aldyn ala habarlaǵan. Sarapshylar atalǵan zań eki baǵytty qamtıtynyn aıtyp otyr. Birinshi baǵyt – qarjy sektoryn retteý men damytýdyń táýelsiz organyn qurý. Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy naryǵyn retteý men damytý agenttigi Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq bankin qaıta qurady, onyń barysynda fýnksııalar, ókilettikter jəne shtat birlikteri qaıta bólinip shyǵady.
Ekinshi baǵyt – tutynýshylyq kredıtteý naryǵynda retteýshi tórelikti jáne júıelik problemalardy joıý. Rettelmeıtin sektordaǵy tutynýshylyq kredıtteýdiń baqylanbaıtyn ósý problemalaryn sheshý, kredıtorlar tarapynan qaryz alýshylardyń quqyqtary men múddeleriniń buzylýyna jol bermeý úshin zań onlaın-kredıtteý kompanııalarynyń, kredıttik seriktestikterdiń jáne lombardtardyń qyzmetine qadaǵalaý organynyń retteý aıasyn keńeıtedi eken. Barlyq rettelmegen kredıtorlar qajet bolǵan jaǵdaıda, mıkroqarjylyq qyzmetti júzege asyratyn uıymdar retinde qaıta tirkeýden jáne 2020 jylǵy 1 shildege deıingi merzimde Agenttikte mindetti túrde eseptik tirkeýden ótýge tıis. Belgilengen sharalar kredıtteý naryǵynyń aıqyndylyǵyn arttyrýǵa, túrli segmentterdi retteýde teńgerimsizdikti joıýǵa jáne eń bastysy, azamattardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Sonymen qatar Zańda keıinnen deklarasııalaýǵa kezeń-kezeńimen óte otyryp, jalpyǵa birdeı deklarasııalaýdy 2020 jyldan 2021 jylǵa engizýdi aýystyrý kózdeledi. Budan basqa, Zańda 2019 jyldyń sońyna deıin negizgi borysh ótelgen jaǵdaıda 2019 jylǵy 1 qańtarǵa deıin salyq kezeńderi úshin salyq mindettemeleri boıynsha ósimpuldy esepten shyǵarý arqyly jeke tulǵalar úshin salyqtyq raqymshylyq júrgizý kózdelgen. Bul rette múlikke salyq jáne jer salyǵy boıynsha ósimpuldardy olardy 2019 jylǵy 1 qazanǵa deıin tóleý merzimin eskere otyryp 2018 jylǵy 1 qańtarǵa deıin salyqtyq kezeńder úshin mindettemeler boıynsha esepten shyǵarý usynylady.
Jańa tártipke sáıkes,eger qoldanylǵan sharalar banktiń qarjylyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa ákelmese, bank kredıtorlarynyń múddelerin qorǵaý jáne Qazaqstannyń bank júıesiniń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin jańa agenttik is-qımylǵa kirisedi. Sondaı-aq ulttyq basqarýshy holdıngtiń nemese Úkimettiń sol bankti satyp alýy, basqasha aıtqanda,memleket menshigine aınaldyrý jóninde Premerge usynys jasaýǵa quqyq berilgen. «Qazaqstan Úkimetinde zańnamalyq aktilerinde kózdelgen tártippen, banktiń qarjylyq jaı-kúıin jaqsartý jáne banktiń prýdensııalyq normatıvterdi nemese saqtalýǵa mindetti ózge de normalar men lımıtterdi oryndaýy úshin qajetti mólsherde jarııalaǵan aksııalary Úkimettiń ne ulttyq basqarýshy holdıngtiń satyp alý múmkindigin qarastyrýdy usynady», – delingen qujatta.
Agenttik tóraǵasyn Memleket basshysy 6 jylǵa taǵaıyndaıtyny anyqtaldy.Onyń úsh orynbasary bolady. Agenttik basqarmasy Qazaqstanda bank ashýǵa, saqtandyrý kompanııasyn jáne olardyń enshiles uıymdaryn qurýǵa, bankterdiń enshiles uıymyn qurýǵa jáne satyp alýǵa, áldebir tulǵanyń banktiń kapıtalyna qomaqty qatysýyna ruqsat beredi nemese odan bas tartady. Sonymen qatar eger qandaı da bir banktiń «kapıtaly teris mólsherde bolsa», agenttik ol bankti óz aksııalaryn jańa ınvestorǵa mindetti túrde dereý satýǵa májbúrleı alady. Jańa ınvestor ol banktiń qarjylyq jaı-kúıin qajetinshe jaqsartatynyna kepildik berýi kerek. Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary búgin Almatyda jýrnalıstermen kezdesken kezde
Jańa agenttiktiń qurylymy jáne jalpy shtat sany ázirge belgisiz ekenin aıtty. Bul Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev osy jarlyqqa qol qoıǵannan keıin belgili bolady eken. Demek, onyń shtattyq kestesin de Prezıdent bekitedi.
«Memlekettiń aqsha-kredıt saıasatyn júrgizedi, qarjy júıesiniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge járdemdesedi, valıýtalyq retteý men valıýtalyq baqylaýdy, statıstıkalyq qyzmetti júzege asyrady», – dep túsindiredi Oleg Smolıakov.
