«Eltaný» – erteńshil joba

«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarla­ma­sy boıynsha dúnıege kelgen bul jobany quramynda Qaraǵan­dy oblystyq etnomádenı ortalyq­tardyń ókilderi, «Jańǵyrý joly» qozǵalysynyń jastary, ǵylymı-saraptamalyq toptyń músheleri, qoǵam qaıratkerleri, ǵalymdar men sarapshylar, jýrnalıster bar barlyǵy 23 adamnan turatyn ekspedısııa iske asyrdy.

Joba jetekshisi – Qaraǵandy ob­ly­sy ákimi apparatynyń «Qoǵam­dyq kelisim» KMM dırektory Erlan Qusaıyn aıtqandaı, ekspedısııa músheleri qatań irikteýden ótken eken. Mysaly, jobaǵa qaty­sý­shylardyń deni qoǵamdyq ómir­de belsendi pozısııaǵa ıe, áleý­mettik jelilerde myńdaǵan oqyr­mandary bar oıly jastardan qu­ral­ǵan. Sondaı-aq ekspedısııa qu­ramynda memlekettik tildi erkin meńgergen, túrli baıqaýlarda oza shaýyp, júlde alyp júrgen ózge ult ókilderi de mol bolǵanyn aı­ta ketý kerek. Olardyń arasyn­da QHA «Jańǵyrý joly» aımaqtyq shtaby tóraǵasynyń orynbasary, QarMÝ-dyń stýdenti Hana­nýz Rasýlova, «Jańǵyrý joly» res­pýblıkalyq jastar qozǵalysy­nyń aımaqtyq shtab múshesi, Kúlte­gin jyry baıqaýynyń, «Abaı oqý­lary­nyń» júldegeri, kolledj stý­denti Elızaveta Sedysheva, Qar­qaraly aýdanynyń belsendi jasy Nıkolaı Smolın, Shet aýda­nyndaǵy mektep oqýshysy Evgenıı Iаnke syndy patrıot jas­tardy ataýǵa boldy.

Sonymen qatar ekspedısııa jumysyna «Tulǵataný» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory, oblystyq QHA ǵylymı-sarap­tama tobynyń múshesi, E.Bó­ketov atyndaǵy QarMÝ-dyń do­senti Nursahan Beısenbekova, zań­ger ǵalym Bolat Syzdyq, qoǵam bel­sendileri Jeksen Ábdirahmanov pen Maıra Ábdirahmanova, «Aǵyl­shyn tili – aýyl úshin» jobasynyń jetekshisi Ernat Qashqynov, aqyn Rýslan Nurbaı jáne jyrshy Álibek Bımendın sııaqty tanymal azamattar da atsalysty.

«Eltaný» ekspedısııasynyń at aıaldatqan alǵashqy jeri Buqar jyraý aýdany boldy. Bul jerde joba qatysýshylary «Kómekeı áýlıe» atanǵan uly jyraý eskertki­shi­ne gúl shoqtaryn qoıyp, odan keıin jergilikti turǵyndarmen kezdesý ótkizdi. Olarmen arada bol­ǵan áń­gime barysynda sapar­dyń maq­sat-múddesi týraly egjeı-teg­jeıli túsindirildi. Jergilikti aq­saqaldardan bata alǵan soń, Qaraǵandy delegasııasy Pavlodar oblysyndaǵy Baıanaýyl aýdanyn betke aldy.

Aýyly aralas, qoıy qora­las jat­qan kórshiles oblys «Eltaný» týrıstik-ólketaný ekspe­dısııa­synyń múshelerin qushaq jaıa qarsy aldy. Baıanaýyl jerinde qara­ǵandylyqtar Qanysh Sátbaev murajaıynda, Musa Shormanuly, Máshhúr Júsip kesenelerinde, Jasybaı kóli, Qońyr áýlıe úń­giri, Arǵymaqtas, Saqtar qorǵa­ny, Álkeı Marǵulan, Jaıaý Musa, E.Bekmahanov, A.Aıtbakın, Sh.Aı­­manovtyń aspanasty mu­ra­­jaı­larynda, Oljabaı batyr qor­ǵanynda, Jasybaı batyr ke­senesinde, Kempirtas, S.Toraı­ǵyrov atyndaǵy demalys oryndarynda bolyp, mol aqparatpen tanysty.

Sonymen qatar jobaǵa qaty­sýshylar Pavlodar oblystyq QHA etnomádenı birlestikteri­niń ókilderimen, Analar keńesi­niń, «Jań­ǵyrý joly» RJQ-nyń jer­gi­likti shtabynyń, ǵylymı-sarap­shylyq top múshelerimen, Q.Dar­jumanuly atyndaǵy «Ult­tyq jańǵyrý» mektebiniń ustaz­darymen kezdesti.

Jergilikti jurtshylyqpen kezdesý barysynda joba jetekshisi Erlan Qusaıyn bul sapardyń mán-mańyzy men maqsatyn taǵy bir márte túsindirip ótti.

– Biz aldyna úlken maqsattar qoıǵan elmiz. Álemniń ozyq memleketterimen ıyq teńestirip, úzeńgi qaǵystyryp qatar júrý úshin aldymen óz tarıhymyzdy tereń tanyp alýymyz kerek. О́tkenin bilgen, ulylaryn tanı alǵan óskeleń urpaq qana kúni erteń eldiń tutqasy bola alady. «Eltaný» ekspedısııasynyń quramynda memlekettik tildi jetik meńgergen etnos ókilderiniń de bar ekenin erekshe aıtqym keledi. Memleket basshysy Qasym-Jo­mart Toqaev óziniń Joldaýynda «Mem­­lekettik til – ultaralyq qa­ty­­nas tiline aınalady» dep aıt­qany belgili. Osy saparǵa erek­she nıet bildirgen, elimizdiń tarı­hy­men tereńirek tanysam degen jas­tardyń qulshynysy bizdi qatty qýantady, – dedi Erlan Qusaıyn.

Kezdesý barysynda sóz sóıle­gen ázerbaıjan qyzy, jastar qozǵa­lysynyń múshesi Hananýz Rasýlova bul sapardan úlken áser alǵanyn aǵynan jaryla jetkizdi.

 – Kıeli qazaq jerinde turatyn etnostar tamyry tereń tarıhty, salt-dástúrdi, artyna ónegeli jol salyp ketken ataqty tulǵalardy bilýge mindetti. Kórshi oblystyń tabıǵatyn tamashalap, tarıhymen tanysqanymyz biz úshin úlken olja boldy. Bul jastar úshin óte mańyzdy dep oılaımyn, – dedi ol.

Basqosý sońynda «Jań­ǵyrý joly» res­pýblıkalyq jas­tar qozǵa­lysynyń Pavlo­dar jáne Qaraǵandy oblystary­nyń shtab­tary arasynda ózara yn­tymaq­tastyq týraly memoran­dýmǵa qol qoıyldy.

Baıanaýyldan keıin «Eltaný» ekspedısııasy Shyǵys Qazaqstan oblysyna, atap aıtqanda, hákim Abaıdyń týǵan jeri Semeı óńirine jolǵa shyqty. Bul óńirde Qara­ǵandy delegasııasy Abaı Qunan­baıulynyń Jıdebaı-Bórilidegi meml­ekettik-tarıhı mádenı jáne ádebı qoryq-mura­jaıyn, Qunan­baı qudyǵy, Zere men Uljan molasy, «Abaı-Shákárim» memorıaldy keshenin, Qońyr-áýlıe, Eńlik-Kebek kesenesin, Ospankól óze­nin, Bórilidegi M.Áýezov jáne «Alash arystary – Muhtar Áýe­zov» murajaılaryn aralap kórdi.

Ekspedısııa músheleri jer­gi­­likti abaıtanýshy Beken Isa­baevtyń balasy Shaǵjan Isa­baevtyń tarıh tereńinen syr sýyrt­paqtaǵan áńgimelerin tyń­dap, tyń jáne mol maǵlumat aldy. Sonymen qatar bul óńirde de «Jań­ǵyrý joly» respýblıkalyq jastar qozǵalysynyń Shyǵys Qazaq­stan jáne Qaraǵandy oblys­tarynyń shtabtary arasynda memorandýmǵa qol qoıyldy.

Joba jetekshileriniń málim etkenindeı, «Eltaný» ekspedısııa­synyń qorytyndysy boıynsha gazet betterinde, televızııa­da, áleýmettik jelilerde saraptama­lyq negizdegi materıaldar birtin­dep jarııalanyp otyratyn bolady. Illıýstrasııalyq ǵylymı albom shyǵarylyp, túrli deńgeı­degi kezdesýler uıymdastyrylmaq­shy. Sodan soń, aldaǵy ýaqytta bul erteńginiń qamyn jegen eren jobanyń aıasyn keńeıte túsýdiń josparda bar ekendigin málim etti «Eltaný» ekspedısııasynyń basshysy Erlan Qusaıyn.

Bes kún boıy úsh oblysty aralap, tunyp turǵan tarıhpen, tylsym da kıeli jerlermen tanysyp qana qoımaı, jer-jer­de taǵylymǵa toly kezdesýler uıym­­­dastyrǵan respýblıkalyq «Eltaný» týrıstik-ólketaný ekspedısııasy óziniń aldyna qoıǵan maq­satyna tolyq jetti dep senim­men aıtýǵa bolady. Al maqsat – Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynda aıtylǵandaı, tarıhymyzdy túgendep, ony taný, ulylarymyzdy ulyqtap jáne jastarymyzdyń boıyna qazaqstandyq patrıotızmniń dánin sińirý bolatyn.

Ekspedısııa múshesi, QHA ǵy­ly­mı-saraptama tobynyń múshesi Nursahan Beısenbekova:

– Meniń ekspedısııaǵa qatys­qan­daǵy maqsatym jastar­ǵa tarıh­ty aıtý boldy. Negizgi mıs­sııa­myz­dyń qazaqty, qazaq­tyń meıir­bandyǵyn tanytý arqyly basqa ult ókilderin tárbıe­leý ekenin basa aıtyp otyrdyq. Ekspedısııa bary­synda rýhty, patrıottyq sezi­mi joǵary jastardy kórip, osyn­daı taǵylymy men mán-mańy­zy zor jobaǵa ózimniń de úles qos­qa­ny­ma erekshe qýanyshty boldym.

Ekspedısııa múshesi, 11-synyp oqýshysy Evgenıı Iаnke:

– Men ózimniń Qazaqstan­nyń naǵyz azamaty ekenimdi dálel­deý úshin ártúrli deńgeıdegi olım­pıa­da­larǵa, jarystarǵa, baı­qaý­­larǵa qatysyp kelemin. Alla­nyń qalaýymen, ózimniń talpyny­sym­­nyń barlyǵynan bolar biraz jetistikterge de jettim. Byltyrǵy oqý jylynda oblys ákiminiń ózge ult ókilderi arasynda ótken «Til biligi» atalymyn jeńip alyp, 250 myń teńge syıaqyǵa ıe boldym. Mine, osyndaı jetistikterimniń arqasynda «Eltaný» ekspedısııasyna qatysý baqytyna ıe boldym.

Ekspedısııa múshesi, qoǵam bel­­­sendisi Jeksen Ábdirah­manov:

– Talaı-talaı mýzeıdi aralap, keshegi tarıhı tulǵalardyń basqan izimen júrip, tutynǵan zattaryn kózben kórip, turǵan úıilerine tamsana kirip, bólmelerinde tize búgip, ózderine arnap Quran oqyp, buryn estigenimizdi kózben kórip, taǵy da talaı buryn bilmegeni­miz­di estip, bilimimizdi tolyqtyryp kelgenimdi tamsana aıtyp, taýysa almaı júrmin.

Qaraǵandy oblysy