Kúndelikti ómirde baıqamaımyz, ujymdaǵy adamdar arasyndaǵy qatynas negizinen basqarýshylardyń iltıpaty men peıiline baılanysty bolady. Keńpeıildi basshy bolyp, adamgershiligi zor bolsa, baǵynyshtylaryna da sondaı minez qalyptasyp, aınalanyń bárinde jaǵymdy, jaıly qatynas ornaıdy. Ondaı jerdegi adamdar kóńildi, jumysqa da yntasy zor bolady. Osyndaı minez jappaı qalyptasqandyqtan, eńbektiń jetistikteri de zor bolady.
О́zimizdiń ómirimizde kórgen sondaı basshynyń biri týraly aıta ketkimiz kelip otyr.
Kezinde Qyzyljar qalasynda búkilodaqtyq abyroıy bar «Soıýzselınvod» degen aýyz sý tartatyn trest boldy. Ony birinshi kúninen quryp, jıyrma bes jyl basqarǵan qazaqtyń narqasqa azamaty – Qattaı Bektasuly Kenshinbaev marqum edi. Trest jalǵyz Qazaqstan emes, bir sheti Qap taýy, Ortalyq Azııa eldi mekenderine deıin 16 myń shaqyrymnyń qubyryn tartyp, Gınnestiń rekordtar kitabyna da engen. Jalǵyz sý qubyryn ǵana emes bul trest Petropavl qalasynda júzdegen turǵyn úıler, áleýmettik nysandar turǵyzdy. Eger Qattaı aǵanyń ornynda basqa bir ulttyń adamy bolsa ol Eńbek Eri ataǵyn da, tipti lenındik syılyqty da alǵan bolar edi. Amal ne, ol jyldary qazaq basshylaryna degen salqyn kózqaras óristep turǵan. Ásirese, bizdiń soltústikte qıyn edi ǵoı. Sondyqtan ony qurmetteý tek tórt ret orden berýmen ǵana shektelgen. Tipti ornyna qyzyqqandar da kóp bolǵanyn bilemiz, biraq aǵamyz «quryǵyna qylaý saldyrmaı» degendeı 25 jyl bir ornynda otyra aldy. Sóıtip qazaq azamatynyń ınjenerlik aqyl-oıy da basqalardan kem emes ekenin dáleldep bergen.
Bizdiń bul jerde aıtaıyn degenimiz Qattaı Kenshinbaevtyń eńbegi emes, ujymynda qalyptastyra bilgen adamgershilik ahýal edi. Trestiń dáýirlep turǵan jyldarynda oǵan barǵan árbir adam óziniń qadirin sezinip, marqaıyp qalatyn. О́ıtkeni bastyqtyń iltıpatymen qalyptasqan tártipten barlyq qyzmetkerler sypaıy, kez kelgen adamǵa quraq ushyp, jyly qabaq tanytatyn. Kelgen jan birden adamgershilik jylylyqty sezinetin.
Ol kezdegi kásiporyndar adamdy, onyń qasıeti men qadirin ekinshi orynǵa syryp, birinshi orynǵa jospardy oryndaý maqsatyn alǵa qoıatyn edi ǵoı. Qaıtse de jospardan qalyp qoımaý, ony ýaqytynda oryndaý mindet bolatyn. Barlyq qurmet, syıaqy, tipti eńbekaqy da soǵan baılanyp qalǵan. Eger jospar oryndalmasa sonyń bári adyra bolyp, maqtaýdan, qurmetteýden qaǵylasyń. Tek jospardy oryndaǵanda ǵana jaqsy bastyq, jaqsy qyzmetker, jaqsy maman atanasyń. Basqa dúnıe kózge ilinbeıdi. Osyndaıǵa basy-boıymen berilip ketken bastyqtar adamgershilik qatynastardy, sypaıylyqty qaıtsin. Barlyq aqyl-oıyn, kúsh-jigerin jospardy oryndaýǵa baǵyttap, ashy daýystary da shyǵyp jatatyn.
Tek Kenshinbaev sııaqty tekti, asyl adamdar ǵana adamgershilikti alǵa qoıa bilgen edi. Kórgendi adam kóldeneń sózge barmaı, tek aqyl-oımen, bilim-bilikpen ǵana jol tabatyn. Sonyń ózimen ol taýdaı qıyndyqtardy erkin eńserip, kásiporny únemi alda júretin. Ári jospardy oryndap, ári adamgershilikti saqtap, tipti ony barlyq ujymyna da ege bilgen ol sol zamandaǵy aıryqsha jan edi.
Aǵanyń ózi de sondaı qarapaıym bolatyn. Birde «ózińiz týraly aıtyp berińizshi, siz fenomen adamsyz ǵoı» degenimde, ol jymıyp kúlip, keıin aıtarmyn dep áńgimeni basqa taqyrypqa aınaldyryp jibergen edi.
Sýyrylǵan sheshen de emes ekenin kórgenbiz. Minberden sóılegende daýysy qarlyǵyp, tamaǵyn jıi kenep turatyn. Kósemdik kóregendigi de kózge túsken emes. Tek onyń ishki jan dúnıesiniń qýaty kúshti bolǵan sııaqty. Sonymen birge ol óz mamandyǵyn jetik meńgergen edi. Eger ol aıaǵyn sál ǵana shalys basqan bolsa ıterip qalýǵa daıyn turǵandar ol kezde kóp bolatyn. Aýqymdy oılaı biletin oı-júıesi de ózi atqarǵan alyp isterdi erkin meńgerýge múmkindik bergen bolýy kerek. Trestiń tabysy jyl ótken saıyn artyp, onyń demeýshilik qarymy arta bergen.
Jýyrda bir tanysym: «sen bilesiń be, bizdiń oblysta eń alǵashqy «Djıp» mashınasyn Kenshinbaev aldy ǵoı. Mıllıoner keńshardyń dırektory nemis Pal odan keıin alǵan», dedi. Osyny estigende «qaıran Qattaı aǵaı-aı, siz bul jerde de qazaqtyń namysyn qoldan bermegen ekensiz-aý» dep men tebirenip qaldym.
Qazir «tabysty lıderdiń» qandaı qasıetteri bolý kerek degen saýalǵa ınternet betinde júzdegen jaýaptar júredi. Sonyń birinde kóshbasshynyń eń basty qasıeti – jumystan tys ýaqytta baǵynyshtylarmen jyly, dostyq qatynas ornatýdyń mańyzy zor ekenin jazady. Qattaı aǵanyń qolastynda istegender de onyń ujymmen birge bolyp, jıi-jıi tabıǵat aıasyna shyǵyp turatyndaryn jazady. Sondaıda aǵamyz baǵynyshtylarynyń turmystyq hal-ahýaldaryn surap, jaqyn áńgimelesip, qıynshylyq kórip júrgenderge mindetti túrde kómek jasaıtynyn aıtady.
Bizdiń oblysta alǵashqy otbasylyq balalar úıin ashý qolǵa alynǵanda da olarǵa arnalǵan kottedjdi Kenshinbaev saldyryp bergen edi. Qaı jerde jańadan ashylǵan ıgilikti is bolsa, sonyń basynda Qattaı aǵa júretin.
Qazir osyndaı basshylar bar ma degen suraqty ózimizge jıi qoıamyz. Árıne, bir kezde damýdyń lokomotıvi jospar bolsa, qazir úlken tabys. Qaıtse kóp aqsha tabamyz degen basshylar basqany oılamaıtyn sekildi. «Bar jaqsy baılyqtan da, bılikten de, bar isti aqsha buzar kılikkende» dep Abaı danyshpan tegin aıtpaǵan ǵoı.
Soltústik Qazaqstan oblysy
