Almaty qalasyn damytý – aıryqsha nazarda

Memleket basshysynyń tóra­ǵalyǵymen ótken Alma­ty qalasyn áleýmettik-ekono­mıkalyq damy­týǵa baǵyttalǵan alqaly keńeske birqatar vedomstvo basshylary men qala aktıvi qatysty. Tarıhy tereń­de jatqan qala el ómirin­de­gi eńseli sátterdiń kýási ári azat­tyqtyń altyn besigi ekenin alǵa tartqan Prezıdent máde­nıet pen ekonomıkanyń kúreta­myryna balanǵan kóne shahardy kórkeıtý basty nazarda ekenin atap ótti.

– Almaty – Táýelsiz Qazaq­stannyń irgesi qalanǵan qas­ter­li meken. Bárimiz úshin bul sha­hardyń orny bólek. Mun­da el taǵdyryna qatysty ma­ńyz­dy ári tarıhı sheshimder qabyldandy. Ata Zańymyz, mem­lekettik rámizder, ulttyq valıý­tamyz osynda beki­tildi. Bú­ginde Almaty bilim, ǵylym, mádenıet jáne iskerlik orta­lyǵy retinde damyp keledi. Soń­ǵy jyldary qalaǵa jańa aýmaqtar qosylyp, kólemi 2 esege ulǵaıdy. Halqynyń sany 20 paıyzǵa ósip, bir mıllıon segiz júz myń adamǵa jetti. Qalada basqa óńirlerden kelgen jáne osy tóńirekte turatyn jarty mıllıonǵa jýyq adam jumyspen qamtylyp otyr. Qazir Almatyda bankterdiń, halyqaralyq uıym­dar men transulttyq kompa­nııa­lardyń bas keńseleri orna­lasqan. Osynda ashylǵan Birik­ken Ulttar Uıymynyń 17 meke­mesiniń ókildikteri Orta­lyq Azııanyń óńirlik habyna aı­nalyp otyr. Qalanyń ekono­mıkalyq, áleýmettik, ekolo­gııalyq másele­lerine qatysty aýqymdy jumys júrgizildi. Aldaǵy ýaqytta bul bastamalar jalǵasyn tabýy tıis, – dedi Qa­zaqstan Prezıdenti.

Sonymen qatar Memleket basshysy búginde dúnıe jú­zin­degi 600 qalalyq aglomerasııa álemdik ishki jalpy ónim­niń úshten ekisin óndirip otyr­ǵan­dyǵyn, bul rette bizdiń irgeli qalalarymyz da ulttyq ekonomıkany damytýǵa aýqymdy úles qosýǵa tıis ekenin basa aıtty.

 – Búgingi tańda elimizdiń ishki jalpy óniminiń úshten biri Almaty jáne Nur-Sultan qalalaryna tıesili. Almaty táýelsizdik jyldary iri ekono­mıkalyq ortalyqqa jáne res­pýblıkalyq bıýdjettiń donoryna aınaldy. Shahar ishki jalpy ónimniń besten birin, memlekettik bıýdjetke túsetin túsimniń 20 paıyzdan astamyn jáne bankter beretin nesıeniń 60 paıyzyn qamtamasyz etip otyr. Sondaı-aq elimizdegi kó­ter­me jáne bólshek saýdanyń 40 paıyzdan astamy, syrtqy saýda aınalymynyń 15 paıyzǵa jýyǵy osy qalada júrgiziledi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Almatyny damytýǵa baǵyt­talǵan keńeste Qasym-Jomart Toqaev, degenmen bul sandarmen masattanýdyń esh qajeti joq ekenin, mıllıondar toǵysqan megapolıste áli kúnge deıin ońtaıly sheshimin taba almaı kele jatqan ózekti problemalar baryn alǵa tartty. Bul rette Prezıdent qala ákimine kópten beri kókeı­de júrgen kólik keptelisi, turǵyn­dardy alańdatqan ekologııalyq ahýal, bilim men densaýlyq salalar­yndaǵy shıkilikterdi birinshi kezekte jolǵa qoıýdy tapsyr­dy. Ásirese apatty jaǵ­daı­daǵy mektepterdi anyqtap, retke keltirý, balabaqsha jetispeý­shiligi máselesine núkte qoıý, tý­rıster úshin tıimdi jaǵdaı jasaý, qala aýmaǵyna keıinnen qosylǵan Alataý, Naýryz­baı aýdandaryndaǵy halyq­tyń ınfraqurylymdyq qajettilik­terin qanaǵattandyrýdy júk­te­di. Bul rette, kún sanap aý­maǵy ósip kele jatqan alyp megapolıstegi mádenı nysan­dar­dyń sany men sapasyn arttyrý jaıy da nazardan tys qalǵan joq.

 – Keıingi jyldary kólik ınfraqurylymyn damytý úshin kóp jumys atqarylǵany má­lim. Alaıda, birqatar kúrdeli máse­leler de joq emes. Kún saıyn 700 myńǵa jýyq avtokólik qala kóshelerimen júredi. Mıllıonnan astam adam tasymaldanady. Ár kúni qalaǵa 200 myńnan astam avtokólik Qaskeleń, Qapshaǵaı, Talǵar jáne Qulja tas joldary arqyly kiredi. Bul Almatynyń kireberisinde, tańerteńgi jáne keshki ýaqyttarda keptelis týdyrady. Atalǵan problema joldardy qaıta qurý jáne keńeıtý arqyly ǵana emes, sonymen qatar perspektıvaly kólikti damytý arqyly sheshilýi tıis. Metro jelileriniń sanyn arttyrý qajet. Sondaı-aq qalaǵa jaqyn aýdandardy baılanys­tyratyn qoǵamdyq kólikti damytý kerek. Qoǵamdyq kólik jolaýshylaryna yńǵaıly bolý úshin aıaldamalarǵa aqparat taq­talaryn ornatý mańyzdy, sonymen qatar smartfondarǵa arnalǵan qosymshalar ázirleý qajet, – dedi bul baǵyttaǵy bas­tamalar jańa zamanaýı kólik big data smart-aqyldy tehnologııalary negizinde qurylýy kerektigin atap ótken Prezıdent.

Shaharda áli de jaryq­tan­dyrylmaǵan kósheler bar ekenin, aryq júıesin jetildirý isin jiti qolǵa alý kerektigin sóz etken Memleket basshysy, sondaı-aq «Ile Alataýy» ulttyq parki aýmaǵyndaǵy jeke tulǵalarǵa zańsyz berilgen jer telimderin anyqtap, alma baqtardy orynsyz otaǵandarǵa tıisti shara qoldanýdy mindettedi.

– Mundaıǵa jol berilmeýi kerek. О́kinishke qaraı, bul tıisti organdardyń salǵyrttyǵy saldarynan bolyp otyr. Ile Alataýynyń bókterinde alma baq­taryn saqtaý jáne ósirý máselesi erekshe baqylaýǵa alynýy kerek. Bul – Almaty qalasy men búkil Qazaqstannyń ıgiligi. Qala mańyn­daǵy tabıǵatty qorǵaý aımaq­taryna túgendeý júrgizip, olar­dy paıdalanýdyń qatań rásim­derin belgileý qajet. Ákim­dik qalany kógaldandyrý jáne aty ańyzǵa aınalǵan Almaty apor­tyn qalpyna keltirý jumys­taryn jandandyrýy tıis. Áıgili Botanıkalyq baqty – qalamyzdyń ózindik sımvolyn qalpyna keltirý qajet, – dedi Prezıdent.

 О́kinishke qaraı, el aýmaǵynda Almaty qylmys sany boıynsha kósh bastap turǵanyna toqtalǵan Prezıdent bul problemany tez arada eńserý kerektigin aıtyp, kólik aınasyn urlamaq bolǵan qylmyskerlerdiń qolynan qaza tapqan Denıs Tenniń ólimin mysalǵa keltirdi. «Syn túzelmeı min túzelmeıdi». Mundaı sal­ǵyrttyqqa jol berilmeýi kerek. Almatyny qaýipsiz qalaǵa aınaldyrý basty nazarda», – degen Qasym-Jomart Toqaev Almaty jastardyń qalasy ekenin aıta kelip, stýdentter úshin jataqhana tapshylyǵy máselesin túbegeıli retteýdi tapsyrdy.

 Prezıdent bıznes pen ınnovasııany damytý esebinen qala ekonomıkasynyń joǵary ósimin qamtamasyz etýdiń ma­ńyz­dylyǵyn basty mindet retinde aıtty. Atalǵan baǵyt boıyn­sha qaladaǵy atqarylǵan jumys­tarǵa toqtalǵan Memleket basshysy qalanyń ındýstrııalyq aımaǵynda 33 kompanııa tir­kel­genin jáne 156 mıllıard teńgeden as­tam ınvestısııa salynǵanyn my­salǵa keltirdi. Prezıdent atalǵan aımaq qurylǵan 7 jyl ishinde nebári 6 jańa kásiporyn iske qosylǵanyna, bıyl tek 1 shaǵyn zaýyt qana jumys isteı bastaǵanyna nazar aýdardy.

Osyǵan oraı Qasym-Jomart Toqaev qala ákimine ındýs­trııa­lyq aımaqqa, ásirese joǵa­ry tehnologııalyq jáne eks­portqa beıimdelgen jańa jobalar tartýǵa keńes berdi. Inno­vasııany damytýdyń jáne tyń jobalardy engizýdiń mańyzdylyǵyna toqtalyp, qalada jetekshi ýnıversıtet­ter shoǵyrlanǵanyn jáne ǵyly­mı ári kadrlyq áleýeti jaqsy ekenin atap ótti. Bul rette ol osy salada mańyzdy ázirle­me­lerdiń joǵyna nazar aýdaryp, Al­matydaǵy «Innovasııalyq teh­nologııalar parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń áleýe­tin paıdalanýdy tapsyrdy.

Qazaqstan Prezıdenti qala­daǵy bıznes ahýaldy jaqsartý já­ne onyń ınvestısııalyq tar­tym­dylyǵyn arttyrý jónindegi ju­mystardy jandandyrý, shaǵyn jáne orta bıznestiń da­mýyna ke­der­gi keltiretin prob­lemalardy she­shý­diń mańyz­dylyǵyn atap ótti.

– Kásipkerler arasynda júr­gizilgen saýaldama nátıjesinde kóptegen kórsetkishter boıynsha qala jergilikti atqarýshy organdar jumysynyń tıimdiligi, sybaılas jemqorlyqty azaıtý, tekserýlerdiń negizdiligi jóninen artta qalyp keledi. Shaǵyn jáne orta bızneske jan-jaqty qoldaý kórsetý, túrli kedergilerdi alyp tastaý mindeti qala ákimdiginiń moınynda qala beredi. Almaty elimizdiń basty iskerlik ortalyǵy mártebesin saqtaýy tıis, – dedi Prezıdent.

Sondaı-aq qalanyń tarı­hı-sımvolıkalyq mura­syna balanatyn tramvaı jolda­ry­nyń súrilgenin synǵa alǵan Qa­sym-Jomart Toqaev kóp­ten talqy­lanyp kelgen «Kók­jaılaý» jobasynan tolyqqandy bas tartýdy tapsyrdy.

Prezıdent basa nazar aýdar­ǵan taǵy bir másele – Alma­tyny saıahatshylar úshin tartym­dy qa­laǵa aınaldyrý. Osy maq­satta sheteldikterge jergilikti kóshi-qon organdaryna tirkelý rási­min alyp tastaý usynyldy. Al qalaǵa elektr qýatymen jú­retin avtobýstardy kedendik tólem­dersiz ákelý qajettigi atap ótildi. Eko­logııalyq problema­lardy ońtaı­landyrý maqsa­tynda qalada qoqys óńdeıtin zaýyttar salýdy júktedi.

 Basqosý barysynda bıylǵy jyldyń 9 aıyndaǵy damýdyń negizgi nátıjelerine jáne kún tár­tibinde turǵan túıindi másele­lerge toqtalǵan Almaty qalasy­nyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev atqarylǵan sharýalar týraly baıandady. Ákimniń aıtýynsha, sońǵy kórsetkishter áleýmettik-ekonomıkalyq da­mýdyń oń dınamıkasyn kórsetip otyr. Alǵashqy jartyjyldyqta jalpy óńirlik ónimniń ósimi 4,1%-dy quraǵan. Bul rette qalanyń ónerkásip salasy 5,9%-ǵa, ınvestısııa – 5,5%-ǵa, qurylys – 3,1%-ǵa, turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý 2,8%-ǵa ósken.

Inflıasııa 3,3%-dan aspaıdy. Jumyssyzdyq deńgeıi 5,1%-ǵa deıin tómendedi. Jyl basynan beri 29,2 myń jańa jumys orny ashyldy. Salyqtyq ákim­shi­lendirýdi jaqsartý esebinen memlekettik bıýdjetke túsetin salyq ótken jylǵa qaraǵanda 12,4%-ǵa kóp jınaldy, – dedi Baqytjan Saǵyntaev.

О́z kezeginde Baqytjan Saǵyntaev ekologııa máselesi barsha qala turǵyndaryn alań­datyp otyrǵanyn atap ótti. «2018 jyly qorshaǵan ortaǵa shyǵarylǵan zııandy zattardyń jalpy kólemi 123 myń tonnany qurady, onyń ishinde JEO-2 úlesi 27% boldy. Qazirgi ýa­qytta «Samuryq-Energo» AQ qoldanystaǵy stansany gazǵa aýystyrýdy kózdeıtin teh­nıkalyq-ekonomıkalyq negiz­deme ázirleýde. Jobany iske asyrý arqyly atmosferadaǵy zııan­dy shyǵaryndylardyń úlesin 17 ese azaıtýǵa múmkindik bar. Osy jobanyń áleýmettik ma­ńy­zyn eskere otyryp, «Sa­mu­ryq-Qazynaǵa» sáıkes qujat­tama­lar ázirlenip bolǵan soń bar­lyq prosedýralardy tezdetýdi tapsyrýyńyzdy su­raı­myn», – dedi B. Saǵyntaev.

Almatynyń ótkeni men búgini, aldaǵy damý jospary keńinen talqylanǵan keńeste Qazaqstan Prezıdentiniń kó­mekshisi Aıda Balaeva, Premer-Mınıs­tr­diń orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıy­lov, Indýstrııa jáne ınfra­qu­rylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov bastaǵan bir­qatar vedomstvo basshylary Almatynyń búgingi ahýa­ly men aldaǵy damýyna qa­tys­ty óz usynystaryn ortaǵa saldy.

Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev­qa «Almaty – 2050» damý stra­tegııasynyń jobasyn tanystyrdy. Atalǵan baǵdarlama boıynsha Almaty qalasyn áleýmettik-ekonomıkalyq tur­ǵydan damytý, ınvestısııa tartý, jańa jumys orynda­ryn ashý, turǵyndardyń tur­my­syn jaqsartý, qaýipsiz qala qalyptastyrý, shahardyń shet­keri aımaqtarynyń ınfra­qu­rylymyn damytý jáne basqa da kóptegen mańyzdy máseleler atqarylady. Sondaı-aq jobada Almaty aglomerasııasy aýma­ǵynyń damý barysy da qarastyrylǵan.

 Shara sheńberinde Qasym-Jomart Toqaev baspana keze­gin­de turǵan, asyraýshysy joq 12 balaǵa páter kiltin tabys etti.

– Barshańyzǵa jańa qonys­taryńyz qutty bolsyn! Baspana máselesi árdaıym memlekettiń nazarynda bolady. Eńbekterińiz tabysty bolsyn! – dedi páter ıelerin quttyqtaǵan Memleket basshysy.

 Sonymen qatar Almatyǵa ju­­mys sapary aıasynda Pre­zı­dent «Tech Garden» ınno­va­sııa­lyq klas­ter ortaly­ǵy­nyń ju­mysymen tanysty. Onda Mem­leket basshysyna ın­novasııalyq klaster ortaly­ǵynda ornalasqan 4 tehnolo­gııalyq laboratorııa, 50-den asa IT kompanııalar men birqatar startap jobalar týraly jan-jaqty aqparat berildi.

Innovasııalyq klasterdiń ju­mysyna 284 uıym birik­tiril­gen. Olardyń qatarynda 23 jo­­ǵary oqý orny, 25 ǵyly­mı-zertteý ortalyǵy, 2 tehno­park,
1 damý ınstıtýty, «Inno­va­­sııa­lyq tehnologııalar parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyna qarasty 166 kompanııa, 1 bir­les­ken ınvestısııalyq qor jáne 66 uıym bar. Memleket basshysy Tech Garden ortalyǵynyń ju­my­syn joǵary baǵalap, alda­ǵy bastamalaryna sáttilik tiledi.

Memleket basshysy shahar­daǵy «Múgedek balalar ata-ana­larynyń assosıasııasy» qoǵam­dyq birlestiginiń BSSA bala­larǵa arnalǵan belsendi ońaltý já­ne erte jastan qoldaý orta­lyǵy­na baryp, arnaýly ma­man­darmen áńgimelesti. Onda Pre­zı­dentke BSSA-men naýqas­tan­­ǵan balalardy kópjaq­ty ońal­tý­ǵa jáne jan-jaqty áleý­mettik tur­ǵydan jetildi­rýge baǵyttal­ǵan qanatqaqty jobanyń júzege asy­rylý barysy baıandaldy. Sońynda Memleket basshysy Orta­lyq­qa arnaıy jabdyqtalǵan shaǵyn avtobýs tartý etti.

Memleket basshysyna Alma­ty qalasyndaǵy «Inves­tısııa úıiniń» negizgi qyzmetteri ja­ıynda málimet berildi.

Qazaqstan Prezıdentine ká­sip­kerlikti qoldaýǵa arnalǵan «Qoldaý» ortalyǵynyń, «Alma­ty Finance», «Almaty» mıkro­qarjy uıymdarynyń bıznesti órkendetý baǵytynda atqaryp jatqan jumystary týraly baıan­daldy.

Kásipkerlikti damytýǵa ba­ǵyt­talǵan ortalyqtardy aralap kórgen Prezıdent Qasym-Jo­mart Toqaev qolǵa alynǵan bas­ta­malardyń tabysty júze­ge asy­rylýyna tilektestik bildir­di.

Memleket basshysy ál-Fa­­ra­bı atyndaǵy Qazaq ult­tyq ýnı­versıtetine bardy. Onda Qasym-Jomart Toqaev Jaǵ­daıattyq basqarý ortalyǵynyń jumy­symen, joǵary oqý orny­nyń sıfrly tehnologııa­ny engizý jónindegi jetistik­teri­men, sondaı-aq bıznes-qu­zy­ret­­tilikti damytý klasterimen ta­nysty.

Memleket basshysy stý­denttik kampýs aýmaǵynda orna­lasqan «Keremet» qyzmet kórse­tý ortalyǵyn aralap kórdi. Bul ortalyq «bir tereze» qaǵıdaty bo­ıynsha stýdentter men oqy­tý­shylarǵa 500-den astam qyzmet túrlerin usynady. 

Aıta keteıik, jumys sapa­rynyń ekinshi kúni Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Almatydaǵy rezıdensııa­synda birqatar kezdesýler ótkizedi dep josparlanǵan.

ALMATY