О́tken qyrkúıek aıynyń basynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq qordaǵy aktıvtiń bir bóligin altynǵa almastyrý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Sarapshylar bul Jarlyq arqyly «Ulttyq qordyń qarajatyn qalyptastyrý men paıdalanýdyń negizgi prınsıpteri men tásilderi» bólimine ózgerister engizilgenin aıtady. «Ulttyq bank valıýtalyq rezervterdi shetel valıýtasyna ınvestısııalaıdy. Basqasha aıtqanda, shetelde saqtalady, bul halyqaralyq praktıkaǵa tolyq sáıkes keledi. Altyn-valıýta rezervteriniń valıýtalyq bóligi damyǵan elderdiń (AQSh, Fransııa, Ulybrıtanııa, Aýstralııa, Kanada, Germanııa, Nıderland, Fınlıandııa sııaqty) senimdiligi joǵary táýelsiz oblıgasııalaryna, keıbir damýshy elderdiń oblıgasııalaryna salynǵan. Investısııalyq kredıttik reıtıngi bar kompanııalardyń oblıgasııalaryna, jeke kapıtal, hedj-qorlar, jyljymaıtyn múlik naryǵynda. Valıýtalyq rezervter ártaraptandyrý maqsatynda jáne maqsattaryna qaraı, basqarylýy ınvestısııalyq strategııaǵa sáıkes júzege asyrylatyn portfelder boıynsha bólingen. Altyn-valıýta aktıvteriniń portfeli ınvestısııalarynyń kólemi týraly aqparat árbir el boıynsha derekterdiń qupııalylyǵyna baılanysty taratýǵa jatpaıdy» delingen Ulttyq banktiń resmı saıtynda.
Ulttyq banktiń halyqaralyq rezervi bıylǵy jyldyń úshinshi toqsanynyń qorytyndysy boıynsha 28,8 mlrd dollar boldy. Onyń 63 paıyzy altynmen, 37 paıyzy sheteldik valıýtamen saqtalǵan. Demek, halyqaralyq rezervtegi 28,8 mlrd dollardyń 63 paıyzyn quraıtyn altynnyń qandaı formamen saqtalǵanyn biz bilmeımiz. Ol jaıly derekti tappadyq. Qoldaǵy derek bizdiń eldiń menshigindegi taza altyn quımalary senimdiligi joǵary táýelsiz oblıgasııalarǵa, keıbir damýshy elderdiń oblıgasııalaryna salynǵanyn aıtady.
Jekelegen memleketterdiń shetelderdegi altyn qory jaıly málimet jyl basynan beri ashyq aıtyla bastady. Bıyl 5 qazanda reseılik «alpari.com» Túrkııanyń Ortalyq banki AQSh-tan altyn qoryn eksporttaýdy aıaqtaǵanyn habarlady. Ankaranyń bastamasymen bul prosess 2018 jyly bastalypty. 9 aı ishinde 28,7 tonna altyn quımalary Nıý-Iork Federaldy rezerv bankiniń qoımalarynan Túrkııaǵa qaıtaryldy.
Reseı shetelderde saqtalǵan altyn qory jaıly málimetterdi bıyl ashyq aıta bastady. Árıne, tek ózderine qatystylaryn ǵana. Panorama.pub basylymy 21 qazanda Reseı Ortalyq bankiniń basshylyǵy AQSh-tyń Federaldy rezerv júıesimen Nıý-Iorktegi saqtaý qoımalarynda óziniń altyn-valıýta rezervterin senimgerlikpen saqtaý týraly kelisimge kelgenin habarlady. 2200 tonna altyn men 1,1 trln dollardy AQSh-qa, Nıý-Iorkke tasymaldaý 2019 jyldyń 1 jeltoqsanynda bastalady.
Reseı Ortalyq banki sarapshylarynyń pikirinshe, FRJ 30-dan astam álemdik qarjy uıymynyń arasynda tenderde jeńiske jetip, valıýtalyq rezervterdi ornalastyrýǵa eń qolaıly jaǵdaı usynyp, 2200 tonna altyn quımalaryn (FRJ) Nıý-Iorktegi qaýipsiz keshende 4500 sharshy metrden astam qorǵalǵan keńistikte saqtaýǵa ýáde berdi. Ortalyq banktiń basshysy Elvıra Nabıýllına atap ótkendeı, FRJ-men jasalǵan kelisim bıýdjetke altyn men valıýtany saqtaýda jyl saıyn 80 mıllıon dollar únemdeýge múmkindik beredi.
«Qazir bizdiń altyndy ornalastyratyn Nıý-Iorkten basqa senimdi jerimiz joq. Bul jerdiń qaýipsizdik deńgeıi óte joǵary, sonymen qatar Federaldy rezervke qatysty departamentterdiń kóptegen qyzmetkerine bizdiń aktıvterimizdiń qaýipsizdigin baqylaý óte yńǵaıly bolady. Olardyń kópshiliginiń Nıý-Iorkte týystary bar, ata-analary, balalary turady», dedi E.Nabıýllına 21 qazanda reseılik jýrnalısterge.
Qazan aıynda Ortalyq bank eldiń altyn-valıýta qorynyń 13,4 paıyz aktıvin Qytaıda saqtap otyrǵanyn jarııa etti. Kórshi eldiń Qytaıǵa quıǵan salymynan jyl saıyn 8,7 paıyz paıda kórgenin reseılik aqparat kózderinen bildik. RBK saıtynyń habarlaýynsha, Qytaı syrtqy elderdiń altyn-valıýta qoryn saqtaý kólemi boıynsha alǵash ret álemdik reıtıngte alǵashqy úshtikke endi. Reseıdiń Qytaı men AQSh-tan basqa elderdiń qorlarynda saqtalǵan aktıvteri týraly da málimetterdi ashyq derekkózderden kórýge bolady: Reseı Ortalyq bankiniń altyn qoımasyndaǵy úlesi – 18,2 %, Germanııada – 13,2%, Fransııada – 11,6%, Japonııada – 10,2%. Ulybrıtanııada – 5,9%, Halyqaralyq uıymdarda – 4,3%, basqa elderdegi úlesi – 9,3%. Muny kórshi eldiń ortalyq banki ashyq jarııalap otyr.
Dúnıejúzilik altyn keńesiniń (World Gold Council) altynnyń álemdik rezervi týraly resmı málimetine sensek, 2019 jylǵy qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha Qazaqstan álemde 15-oryndy saqtap qalǵan. Ulttyq banktiń halyqaralyq rezervteri qyrkúıektiń sońynda 28,8 dollar mlrd boldy. Onyń qurylymyna kelsek, altynmen saqtalǵan aktıvteri – 63 %, al valıýtalyq aktıvteri 37%-ǵa teń» deıdi Ulttyq bank. Ulttyq bank altynnyń negizgi kólemi men qandaı formada saqtalatynyn ǵana aıtyp, ózge aqparatty qupııa ustap otyr.
Álemdik jetekshi ortalyq bankter altyn qorlarynyń bir bóligin shetelderde saqtaıdy. «Qazaqstan altyn qoryn qaı elderde saqtaıtynyn qupııa ustaıtyn elderdiń sanatynda» degen pikirdi qazaqstandyq emes, reseılik sarapshylardan da jıi estımiz.
Sarapshylar «qazaq altynynyń basym bóligi qaı elde saqtalady?» degen aqparatqa jaýap berýdiń Ulttyq bank pen Úkimetke tıimsiz ekenin aıtady. Bul pikirdi jaqtaýshylar «sheteldegi altyn elge qaıta ma, qaıtpaı ma?» degen máseleni syrt elderdegi opponentterimiz saıası dıskýssııaǵa aınaldyryp jiberýi múmkin degen pikirdi alǵa tartady. Sarapshy Erlan Ibragımniń aıtýynsha, Reseıdi de osy qaýip kúni búginge deıin alańdatyp kelipti. Biraq málimetter ashyq aıtyla bastaǵan 1 jyldyń ishinde «Reseı altyny shetel asyp ketti» dep bıliginiń jaǵasynan alyp jatqan top jaıly estimedik.
Táýelsiz sarapshylar altynnyń saqtalýyna qatysty aqparattyń jetkiliksizdiginen qazaqstandyq basylymdardy tolyqqandy aqparatpen qamtamasyz ete almaı otyr. «2018 jyly Ulttyq qordaǵy qarjynyń belgili bir bóligi buǵattalyp qalǵan kezde qoǵam qazaqstandyq sarapshylardyń pikirin surastyrdy. Biraq málimet túrli toptardyń súzgisinen ótip, alys-jaqyn shetelderden kelip jatty. Memlekettiń baılyǵy men qazynasy týraly derekter basy ashyq bolsa, mundaı jaǵdaı oryn almas edi. Ulttyq qordyń nemese altyn qorynyń basym bóligi qaı elde, onyń tabysynyń el ekonomıkasyna mýltıplıkatıvti áseri bar ma?» degen suraqtardyń jaýabyn el bilip otyrýy tıis. Reseıdiń Ortalyq banki men FRJ jasaǵan kelisim bıýdjetke altyn men valıýtany saqtaýda jylyna 80 mıllıon dollar únemdeýge múmkindik beretini ashyq aıtylyp jatyr. Sol sııaqty Qazaqstannyń Ulttyq banktiń altyn qoryn saqtaý týraly jekelegen eldermen jasaǵan kelisim-sharttary bıýdjetti qansha teńgege únemdeýge múmkindik beretini ashyq aıtylýy tıis», deıdi E.Ibragım.
Erlan Ibragımniń paıymdaýynsha álemde saıası dıplomatııanyń kúni óte bastady, basymdyq ekonomıkalyq dıplomatııaǵa berile bastady. «Jekelegen elderdiń altyn qorynyń belgili bir paıyzyn ýysynda ustap otyrǵan elderdiń paıyzdyq kórsetkishteri qyryq qubylyp turady. Paıyzdyq úles azaıǵan saıyn bizdiń paıdamyzdyń kórsetkishi de tómendeı beretini belgili. Sebebi Ulttyq bank taratqan derekkózderde aıtylǵandaı, altyn qoryn saqtaǵan kezde eń aldymen paıda emes, saıası turaqtylyqqa basymdyq beriledi. Sol sebepti Ulttyq bank oǵan qatysty aqparattardy aı saıyn jańartyp turýy tıis. Ol Ulttyq bank nemese Úkimet tarapynan túsindirilip otyrýy kerek», deıdi ol.
Sondaı-aq E.Ibragım sońǵy eki jyldaǵy ulttyq valıýta baǵamynyń turaqsyzdyǵy shetelderdegi altyn qorymyzǵa áser etip jatýy múmkin degendi alǵa tartady.
Shynynda da, elde teńge qunsyzdanady degen alypqashpa áńgimeniń jańǵyryǵy bir seıilmeıdi. «Teńgeniń kenetten kúsh alýyna qandaı faktorlar sebep bolýy múmkin?» degen de suraq bar kóp kóńilinde. Sarapshylar tarapynan «Qazaqstannyń altyn qory taýsylýǵa jaqyn. Ulttyq qordyń transferine shekteý salynǵan soń teńge baǵasy altyn qorymyzdyń esebinen turaqtalyp tur» degen áńgime de jıi aıtyla bastady. Bul týraly E.Ibragım «Altyn qorymyzdyń qandaı elderde saqtalatyny týraly basy ashyq málimet teńge devalvasııasy týraly daqpyrtty seıiltedi», dep túıindedi.
Ekonomıst Jaras Ahmetov te osy paıymdy qostaıdy. Onyń aıtýynsha altyn qoryna baılanysty málimetterdiń qupııa bolýy otandyq sarapshylardyń saraptaý múmkindigin shektep otyr. Eldegi devalvasııa týraly daqpyrttyń trendten túspeýine de sheteldegi altyn qorymyz týraly ashyq aqparattardyń kemshindigi sebep ekenin resmı oryndar da moıyndap otyr. «Biz Reseıdiń aqparat kózderine kóbirek súıenemiz. Damyǵan elderde eldiń altyn qory tárizdi bıýdjetke tabys ákeletin qorlar paıda ákeletin jerde emes, senimdi jerlerde saqtalady. Mundaı jaǵdaıda paıdaǵa emes, qaýip-qaterine basymdyq beriledi. Eń bastysy, altyn qory saqtalatyn elderde ekonomıkalyq jáne saıası turaqtylyq deńgeıi joǵary bolsa boldy», deıdi ekonomıst. Sarapshynyń paıymyna salsaq, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq qor aktıvterindegi altynnyń paıyzyn arttyrý týraly Jarlyqqa qol qoıǵany endi altyn-valıýta qoryna qatysty derekterdi qupııa saqtaı berýdiń keregi joq ekenin kórsetedi. Muny ashyq jarııalaýǵa eshqandaı kedergi joq.
ALMATY
