QR IIDMB derekteri boıynsha, baǵdarlamada 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» ınfraqurylymdyq damytýdyń jáne О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi memlekettik baǵdarlamalarynan jylýmen, sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý, kommýnaldyq sektordy jańǵyrtý, úılerdi jóndeý máseleleri biriktirilgen.
Biryńǵaı turǵyn úı saıasatyn iske asyrý atty birinshi mindettiń aıasynda turǵyn úıge qoljetimdilik satysy engiziledi. Aıqyndaýshy faktor – halyqtyń tabysy.
«Árbir otbasy múshesine shaqqanda bir eń tómen kúnkóris deńgeıine deıingi tabysy bar azamattarǵa (29,7 myń teńge) satyp alýsyz jalǵa beriletin turǵyn úı usynylady (jetim balalar, 1 jáne 2-toptaǵy múgedekter, zeınetkerler jáne t.b.). “Baqytty otbasy” baǵdarlamasy burynǵysynsha 2 eń tómen kúnkóris deńgeıine deıingi tabysy bar azamattarǵa (59,4 myń teńge) qoljetimdi bolady», — dedi QR ındýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri.
Onyń aıtýynsha, 3,1 eń tómen kúnkóris deńgeıine deıingi tabysy bar azamattarǵa (92 myń teńge) «5-20-25» baǵdarlamasy boıynsha ákimdikterdiń kredıttik turǵyn úılerin alý múmkindigi beriledi (áskerı qyzmetkerler, bıýdjet salasynyń qyzmetkerleri, memlekettik qyzmetkerler). Tabysy 3,1 eń tómen kúnkóris deńgeıinen asatyn azamattarǵa «7-20-25» baǵdarlamasy qoljetimdi.
«Tabysy 5 eń tómen kúnkóris deńgeıinen asatyn adamdar (148,5 myń teńge) bastapqy jáne keıingi naryqtan turǵyn úı satyp alý úshin qoldanystaǵy naryq ónimderin paıdalana alady (Ulttyq banktiń "Baspana-hıt", Qazaqstan Ipotekalyq kompanııasynyń "Orda", Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń "О́z úıim" baǵdarlamalary)», — dedi B. Atamqulov.
Baspana alýdyń ashyqtyǵy men biryńǵaı júıelik esepke alýdy qamtamasyz etý úshin Kezekte turǵandardyń biryńǵaı respýblıkalyq bazasy engizilýde. Atalǵan bazanyń derekteri kezekte turǵan adamdar arasynda turǵyn úıdiń qoljetimdiligin anyqtaý úshin paıdalanylatyn bolady, bul memlekettik qoldaýdyń naqty adamǵa berilýi men memlekettik qarajatty paıdalanýdyń tıimdiligin qamtamasyz etedi.
Baǵdarlamanyń ekinshi mindeti — halyqty sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstriniń aıtýynsha, qalalyq eldi mekenderde respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen 4188 shaqyrym sýmen jabdyqtaý (2420 km) jáne sý burý (1768 km) jelilerin salý josparlanǵan. Jelilerdi qaıta qurý úshin bıýdjetten tys qarjylandyrý, memlekettik-jekemenshik áriptestiktiń tetikteri jáne qarjy uıymdarynyń kredıtteri paıdalanylatyn bolady.
«Halyq sany 200 adamǵa jetpeıtin aýyldarda sýmen jabdyqtaý máselesi sýdy tazartýdyń keshendi blok-modýlderin ornatý arqyly, al halyq sany 200 adamnan asatyn aýyldarda – ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý júıeleri arqyly sheshiletin bolady», — dedi ol.
Sondaı-aq kárizdik-tazartý qondyrǵylaryn salý jáne qaıta qurý máseleleri sheshilýde. 2023 jylǵa qaraı ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaýǵa 100% qoljetimdilikti qamtamasyz etip, 53 kárizdik-tazartý qondyrǵylaryn qaıta qurý men salýǵa halyqaralyq qarjy uıymdarynan 328 mlrd teńge kóleminde qarajat tartý josparlanýda. Bul 3 jyl ishinde qalalardaǵy kárizdik-tazartý qondyrǵylaryn tolyq jańǵyrtýǵa jáne 2024 jylǵa qaraı 100% qamtýǵa qol jetkizýge múmkindik beredi.
Baǵdarlamanyń úshinshi mindeti turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyn jańǵyrtýǵa jáne damytýǵa baǵyttalǵan.
QR IIDMB derekteri boıynsha, Qazaqstan boıynsha jylýmen jabdyqtaý jelileriniń uzyndyǵy 11511 shaqyrymdy quraıdy, olardyń ortasha tozýy 60%-dy quraıdy. 3 381 shaqyrym jeli ábden tozǵan, sondyqtan olardy qaıta jańǵyrtý qajet. Ábden tozǵan jelilerdi aýystyrýǵa bıýdjettik kredıtteý tetigi sheńberinde 240 mlrd teńge jumsaý usynylady.
Tórtinshi mindet turǵyn úı qoryn kúrdeli jóndeý jáne qaıta jańartý sharalaryn kózdeıdi.
Búginde respýblıkanyń turǵyn úı qorynda 78 myńnan astam kóppáterli úı bar, onyń ishinde 18 myń úıge kúrdeli jóndeý júrgizý qajet.
2020-2021 jyldary óńirlerge osy maqsattarǵa 30 mlrd teńge qarajat bólinedi dep josparlandy, bul shamamen 700 úıdi jóndeýge múmkindik beredi jáne 126 úı aınalymdaǵy qarajat esebinen jóndeledi.
Besinshi mindet sheńberinde sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmetin jetildirý boıynsha mynadaı sharalar qabyldanýda:
-
jańa normatıvterdi, úlgilik jobalardy, jalpy memlekettik mańyzy bar qala qurylysy jobalaryn ázirleý jáne qoldanystaǵylaryn ózektendirý;
-
normatıvtik-quqyqtyq aktiler men tehnıkalyq qujattardy sıfrlandyrý.
B. Atamqulovtyń aıtýynsha, qurylys prosesteriniń ashyqtyǵyn belgileý jáne qurylys sapasyn baqylaý maqsatynda «E-Qurylys» biryńǵaı aqparattyq júıesi ázirlenip jatyr.
Aıta ketý kerek, «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda 2018 jyly 12,5 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, bul elimizdiń bir turǵynyna shaqqanda 0,68 sharshy metrdi quraıdy ári TMD elderi arasyndaǵy eń joǵarǵy kórsetkish.
Osy jyldary turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý boıynsha kósh bastaǵandar — Nur-Sultan, Almaty qalalary, Mańǵystaý jáne Aqtóbe oblystary. Respýblıka boıynsha jyldyq jospar 13 mln sharshy metrdi quraıdy. 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha qarjylandyrý josparyna sáıkes óńirlerge 59,3 mlrd teńge aýdaryldy, 56,3 mlrd teńge nemese 96,1% ıgerildi.
«Bir turǵynǵa shaqqandaǵy baspanamen qamtamasyz etilý kórsetkishi 21,9 sharshy metrge jetti. Bizdiń maqsatymyz 2030 jylǵa qaraı 30 sharshy metrge deıin jetkizý», — dep túıindedi B. Atamqulov.
О́z kezeginde, «Báıterek» UBH» AQ tóraǵasy A. Áriphanov «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrýdyń barlyq kezeńinde ákimdikterdiń oblıgasııalaryn satyp alý tetigi arqyly kredıttik turǵyn úı salý baǵyty boıynsha 2017 jyldan bastap «qaıtarymdylyq qaǵıdaty» boıynsha 310,9 mlrd teńgege, onyń ishinde osy jyldyń 10 aıynda 102,9 mlrd teńgege oblıgasııalar satyp alyndy.
«Qarasha aıynda ákimdikter tıisti buıryqtar shyǵarǵannan keıin 5,9 mlrd teńgege qosymsha oblıgasııalar satyp alynady. Sonymen qatar, ótimdiliktiń jetispeýshiligin boldyrmaý úshin óńirler IV toqsanda 8,3 mlrd teńge jalpy somasyna buryn shyǵarylǵan oblıgasııalardyń merziminen buryn óteýin qamtamasyz etýi kerek», — dedi holdıng basshysy.
Bul sharalar qarjy resýrstaryn ýaqytyly jetkizýge jáne osy jyly josparlanǵan qurylys kólemine qol jetkizýge múmkindik beredi.
Nur-Sultan qalasyndaǵy problemaly obektiler qurylysyn aıaqtaý baǵyty boıynsha 2018 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qordy basqarý keńesiniń hattamasyna sáıkes 20 mlrd teńgege qarjylandyrý nemese jospardyń 100% qamtamasyz etildi. Osy jyldyń sońyna deıin ákimdiktiń tapsyrysy boıynsha qosymsha 20 mlrd teńge bólinedi.
Turǵyn úı qurylys jınaq júıesiniń baǵyty boıynsha 2017 jyldan bastap 2019 jyldyń 10 aıy ishinde halyqqa jalpy somasy 1 trln teńgege 108,6 myń jeńildetilgen qaryz berildi, onyń ishinde «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde 145,3 mlrd teńge somasyna 19,1 myń qaryz berildi.
«Osy jyldyń shilde aıynan bastap kóp balaly jáne az qamtamasyz etilgen otbasylarǵa jyldyq 2% mólsherlemesimen ıpotekalyq kredıt berý baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Búgingi tańda Turǵyn úı qurylys jınaq bankine jalpy somasy 47 mlrd teńgeni quraıtyn 4 650 ótinim qabyldandy, onyń ishinde 33 mlrd teńgege 3 250 qaryz berildi. Osy jyldyń sońyna deıin jalpy somasy 50 mlrd teńge bolatyn 5 myń qaryz beriledi», — dedi A. Áriphanov.
Aıta ketý kerek, 2020 jyldan bastap Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha jyl saıynǵy berý jospary keminde 10 myń qaryzdy quraıdy.
Halyqqa arnalǵan kommersııalyq ıpotekany sýbsıdııalaý baǵyty boıynsha Qazaqstandyq ıpotekalyq kompanııasy jalpy somasy 36,2 mlrd teńgege ótinimderdi maquldady. Bul 3,5 myń qazaqstandyq úshin aı saıynǵy ıpotekalyq tólemderdiń qunyn 30%-ǵa tómendetýge múmkindik berdi.
Osy baǵyt iske asyryla bastaǵan sátten bastap jeke qurylys salýshylardyń kredıtterin sýbsıdııalaý baǵyty boıynsha «Damý» qory sýbsıdııalaý úshin jalpy somasy 99,8 mlrd teńge bolatyn jobalarǵa qol qoıdy. Qurylys kompanııalary úshin kommersııalyq kredıtter quny orta eseppen 50%-ǵa tómendedi. Sonymen qatar, jeke qurylys salýshylar salǵan turǵyn úıdiń jartysy Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń salymshylaryna jáne «7-20-25» baǵdarlamasynyń qatysýshylaryna belgilengen baǵamen satylady.
Úlestik turǵyn úı qurylysy baǵyty boıynsha Kepildik berý qory jalpy 90,3 mlrd teńgege josparlap, 146,9 mlrd teńgeni quraıtyn jobalardy maquldady. Holdıng basshysynyń sózinshe, bul halyqtyń kommersııalyq naryqta 10,4 myń páter satyp alýǵa jınaǵan salymdaryn qorǵaýǵa múmkindik berdi.
