Arzan jolaqy Almatyǵa aýyr tıip tur

Taıaýda qalalyq mobıldik basqarmasy qoǵamdyq kólikterge baılanysty arnaıy brıfıng ótkizgen bolatyn. Osy jıynda aıtylǵandaı, byltyr tasymal­daý­shylardy qoldaýǵa bıýdjetten 9 mlrd teńgege jýyq bólinipti. Bıyl sýbsıdııa mólsheri 20 mlrd teń­gege jetpek. Bul somanyń biraz bóligi qoǵamdyq kólikter par­kin jańartýǵa jumsalǵanyn aıta keteıik.

Shahar ákimdiginiń aktıvi Al­­ma­tydaǵy jol júrý quny álem­­degi eń arzan baǵa degendi shet­eldik emes, otandyq sarapshy­lar da jıi aıtatynyn alǵa tartady.

– Máselen, Madrıdte bul kór­­setkish bizdiń aqshamen – 644 teńge, bizdegi baǵamen salyc­tyr­ǵanda 8 ese qymbat. Al Praga­da­ǵy avtobýs bıleti – 386, Más­keý­de – 300, Rıgada – 855, Mıns­kide – 117 teńge, – deıdi qala­lyq mo­bıldik basqarmasy bas­shy­­synyń orynbasary Erlan Ádilov.

Biz de shet memleketterdegi bir­­qatar iri qalalardyń táji­rı­be­sine kóz júgirtip kóreıik. Eý­ro­panyń keıbir qalalarynda jol boıyndaǵy keptelekti azaıtý úshin qoǵamdyq kólikterden ta­rıf alynyp tastalǵan. Aıta­lyq, Estonııanyń kóptegen aımaq­tarynda jolaýshylar tegin júredi. «Lıýksembýrg tek Eýro­pada emes, álemde qoǵamdyq kólik­terge tegin júrý múmkindigin usynǵan alǵashqy qala» dep jazady  «Life Gate» basylymy.

 Lıýksembýrgte jalpy sany 115 myń adam turady eken. Kún saıyn shaǵyn qalamen shamalas memleketke syrttan keletin azamattardyń jalpy sany 400 myńǵa jýyqtaıdy. Qala bıliginiń aktıvi bul sheshimdi bıyl jaz aıynda qabyldamaq bolǵan.

Biraq eldiń ınfraqurylym mınıstri Fran­­sýa Baýsh tegin júrýge múm­­­kindik beretin sheshimdi 2020 jyl­dyń naýryz aıyna shege­ripti. 2019 jyldan bastap 20 jas­tan asqan turǵyndardyń bári qoǵamdyq kóliktermen tegin júre bastaǵan.

E.Ádilovtiń aıtýynsha, Almaty bıligi tek qana jeńildetilgen jolaqyny sýbsıdııalaý úshin jyl saıyn qazynadan 4 mlrd teńge bóledi. Ol brıfıng barysynda arý qaladaǵy ahýaldy sýretteý úshin Nıý-Iorktegi qoǵamdyq kólikterdiń jaıyn tilge tıek etti.

– Almaty metrosyndaǵy bılet – 80 teńge. Salystyrý úshin aıtsaq, Nıý-Iorkte bul baǵa – 1000 teńge, Máskeýde – 300 teńge, – deıdi ol.

Al sarapshylar Almaty metrosyndaǵy jolaqyny Nıý-Iork nemese Máskeýmen salystyrýdyń qısyny joq ekenin aıtady. Transkommýnıkasııa salasynyń sarapshysy Eldar Ilın Almaty ákimdigi ókiliniń nazaryna ilingen qalalardaǵy bizdegi baǵamen aıyrmashylyqtaryn bylaı dep túsindirip berdi:

– Úsh taspaly, uzyndyǵy 36,2 shaqyrym bolatyn Tashkent metropolıteninde 29 stansa, Nıý-Iork metropolıteninde – 422, al Máskeýde – 222 stansa bar. Bar-joǵy 9 stansadan turatyn Almatymen salystyrǵanda aldyńǵy eki eldiń metropo­lıteniniń úlken tabyspen jumys isteı bastaǵanyna talaı ýaqyt bolǵan. Demek, AQSh pen Reseıge metronyń jol qunyn 1000 nemese 300 teńge emes, 100 nemese 30 teńgege túsirse de bıýdjetke salmaq túspeıdi. Bul qalalardaǵy metropolıten kerisinshe bıýdjet donorynyń mindetin atqaryp otyr. Almaty metrosy, qazirgideı 9 emes, 100 stansadan asqan kezde ǵana tabys ákele bastaýy múmkin. Sonda ǵana ol qala bıýdjeti donorlarynyń qataryn tolyqtyra alady. Oǵan deıin qala bıligi onyń barlyq shyǵynyn kóterýi kerek. Oǵan jurtshylyqtyń nazaryn jıi aýdara berýdiń qajeti joq.

Qalalyq tıisti basqarmanyń ókili E.Ádi­lov keltirgen derekke súıensek, Almaty metrosyna jyl saıyn 14 mln jolaýshy minedi. Bıyl ǵana metroǵa mingenderdiń sany 12,9 mln adamǵa jetipti. Altynsarın men Momyshuly kósheleriniń arasyn jalǵaıtyn qosymsha stansalar 2021 jyly paıdalanýǵa beriledi. «Qalqaman» men «Batys avtobeketi» stansasyn qarjylandyrý máselesi jaqynda sheshildi. Demek, metropolıtenniń qamtý aýmaǵy uzarǵan saıyn onyń shyǵyny da azaıa berýge tıis.

– «Ońaı» júıesi alǵash iske qosylǵan kezde erinbegenniń bári synaǵany esimizde. Qolma-qol tólemniń kóleńkeli tustary kóp ekeni áý bastan belgili bolatyn. «Ońaı» jolaýshylardy tasymaldaý salasy aınalymyndaǵy qarjynyń 40 paıyzyn kóleńkeden shyǵaryp, kiristi 65 paıyzǵa arttyrdy. 2019 jyly «Kólik holdıng» kompanııasy termınaldardy jańartýǵa, qyzmet túrin ártaraptandyrýǵa 280 mln teńge jumsady, – deıdi E.Ádilov.

Jıyn barysynda belgili bolǵandaı, keıbir áleýmettik mańyzy bar baǵyttarǵa ǵana sýbsıdııa berilip, qalǵandary taza tabyspen jumys isteýge baǵyt alǵan.

Aldyn ala zertteýler kórsetkendeı, Almatydaǵy jol-kólik qozǵalysynda saǵat tańerteńgi 7 men 9, keshki 6-7 arasy jolaýshylardyń eń kóp júretin ýaqyty bolyp esepteledi. Al tranzaksııa boıynsha jasalǵan tólemder soǵan sáıkes emes. Qala basshylarynyń «jolaýshylardyń 30 pa­ıyzy aqsha tólemeı, tegin júrýge tyrysady» degen qorytyndyǵa kelýine osy faktor sebep bolypty.

Almatynyń LRT jobasynyń da kúdikpen qaraıtyn tustary bar. «Metronyń qurylysyn aıaqtamaı jatyp, kelesi jobaǵa kirisýdiń ne qajeti bar?» degen saýal da jıi kóteriledi. Sarapshy E.Ilın LRT jobasynyń quny (520 mln AQSh dollary) tym qymbat ekenin, bul qarjyǵa 22,7 shaqyrym jeńil relsti tramvaı jelisin salmaı, Almaty metropolıtenin áýejaıdan bastap, «Altyn orda» bazaryna deıin sozyp alǵan áldeqaıda tıimdi ekenin aıtady. Qazirgideı qarjylyq tapshylyq beleń alyp turǵan kezde metro men LRT sııaqty eki birdeı jobany qatar alyp júrý Almatynyń qaltasyna aýyr tıedi. Qala bıýdjeti alǵashqy onjyldyqtarda LRT jobasyna berilgen ne­sıeniń negizgi somasyn emes, onyń ­pa­ıyzyn­ da qaıtarady. Qarjylandyrý kózi sheteldik qarjy uıymy bolǵandyqtan, nesıe tek dollarmen tólenetini belgili. Mundaı jaǵdaıda jolaýshylar tasymaly deńgeıi tómen bolsa, onyń táýekelin memleket kóteredi. Dál qazir jańa jobalardy qolǵa alý emes, buǵan deıin bastalǵan jobalardy sońyna deıin jetkizý mańyzdy.

«Almatyelektrotrans» JShS dırek­tory Ǵanı Tájıev osy jıynda LRT qury­lysynyń kezeńderi týraly eg­jeı-tegjeıli aıtyp, paıdalanýǵa berý mer­zimi 2022 jyldan 2023 jylǵa aýystyrylǵanyn túsindirdi. «Bıyl bas­talady» delingen jobanyń keıingi jyl­darǵa jyljýynyń salmaqty sebebi tarap­tar­dyń jaýapkershiligin taǵy bir aıqyndap alý qajettiginen týyndapty. Jobanyń 50 paıyzyn júzege asyrýdy jaýapkershiligine alǵan jeke sektordyń mindetine LRT jobasy júıeleriniń qurylysy men jyljymaly quramǵa qyzmet kórsetý kiredi. Qurylys-montajdaý jumysy aıaqtalǵannan keıin jobaǵa qos tarap jaýap beredi. Osydan soń LRT qala ákimdiginiń qaraýyna ótedi.

Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Almatyǵa jumys sapary aıasynda bolǵan kezdesýde «tramvaılardy joıý qaıshy sheshim bolǵanyn» aıtyp, Qaskeleń men Talǵardyń arasyn tramvaı jelisi arqyly jalǵaý qajettigin usynǵan bolatyn. «Almatyelektrotrans» JShS dırektory Ǵanı Tájıev mundaı jospar Almatynyń  kún tártibinde qarastyrylmaǵanyn, qala syrtyna qatynaıtyn avtobýstarǵa ıek artatynymyzdy aıtty. Memleket basshysy aıtqan tramvaı jelisiniń jobasy dál qazir qalanyń bıýdjetine aýyr tıetin kórinedi.

ALMATY