Sonyń bir kórinisi retinde Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ulttyq bıýrosynyń Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2019 jylǵy 13 maýsymdaǵy jarlyǵymen qaıta jasaqtalyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi bolyp qurylǵanyn aıtsaq bolady. Iаǵnı, buryndary Ulttyq bıýro Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń quramyndaǵy vedomstvo bolsa, Prezıdent jarlyqqa sáıkes, agenttik sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımylda erekshe keshendi quzyretterge ıe bolǵan táýelsiz quqyq qorǵaý organy boldy.
Bul jerdegi basty maqsat, sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi sybaılas jemqorlyqpen kúresti kúsheıtýge jáne onyń aldyn alý tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Agentiktiń barlyq bastamalary ádildik, parasattylyq, senim qundylyqtary arqyly júzege asyrylatyn bolady. Bizdiń jumysymyzdyń negizgi tini – ádildik. Ádildiktiń basty ólshemi —adam quqyqtary teńdiginiń júzege asýy. Uly aqyn Abaı «Kimde-kimniń ádildigi joq bolsa, onyń uıaty da joq» degen eken. Ekinshi ustanym – Parasat. Parasattylyq uǵymy aqyldylyq pen bilimpazdyq, mádenıettilik, kóregendilik, zerdelilik maǵynasynda qoldanylady. Parasatty adamǵa adamgershilik, ınabattylyq, meıirimdilik, izgilik, ádeptilik, ustamdylyq qasıetteri tán bolady. Kópti kórgen, kóp biletin mundaı adam sóıleıtin ár sózin oılanyp, aqyl tarazysyna salyp aıtady. Úshinshi baǵyt – Senim. Ol adamnyń belgili bir málimetterdi, qubylystardy, oılar men kózqarastardy, pikirlerdi esh kúmánsiz qabyldap, moıyndaýynda kórinetin psıhıkanyń erekshe kúıi. Iаǵnı, senim – adamnyń jigerin arttyryp, bolashaqqa qulshyndyratyn qubylys. Osy kórsetilgen qundylyqtardy árbir turǵynnyń boıynda qalyptastyrý arqyly sybaılas jemqorlyq deńgeıin aıtarlyqtaı tómendetýge bolady. Oǵan álemdik tájirıbede sybaılas jemqorlyqty qabyldaý ındeksin júrgizetin halyqaralyq uıymdardyń zertteýleri dálel bolyp otyr. Álemdik tájirıbe sybaılas jemqorlyq deńgeıin tómendetý úshin jazalaý sharalarynan aldyn alý sharalaryna kóshý qajettigi zaman talaby ekenin kórsetti.
Bul týraly memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaýynda erekshe atap ótti. Osy turǵyda, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi naqty sharalar qabyldap, qoǵam arasynda tıimdi ınstıtýttar qurýda. Onyń biri, Qazaqstannyń barlyq oblystarynda sybaılas jemqorlyqtan ada óńirler – adaldyq alańdary quryldy. О́z kezeginde, Almaty oblysynda «Jetisý – adaldyq alańy» jobalyq keńsesi ashylyp, belsendi jumystar atqarýda. Basty maqsat – turmystyq sybaılas jemqorlyqty joıý jáne azamattar úshin qolaıly jaǵdaı jasaý.
Búgingi kúni bizdiń oblys kóleminde barlyq aýdan ortalyqtary men qalalarda jobalyq keńseler ashylyp, sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti dáriptep, memlekettik bılik ınstıtýttaryna azamattardyń senimin nyǵaıtý baǵyttarynda óz jumystaryn júrgizip keledi. Atap aıtsaq, Almaty oblysynyń 20 aýdan ortalyqtary men qalalarynda «Adaldyq alańy» keńseleri, aýyldyq okrýgterde 232 keńse buryshtary ashyldy.Jyl basynan beri jobalyq keńse alańynda memlekettik organ birinshi basshylarynyń qatysýymen onlaın-konferensııalar, qoǵamdyq qabyldaýlar, turǵyndardyń turmys deńgeıin kóterýge yqpal etetin «Smart-Taldyqorǵan», «Jer kartasynyń geoaqparattyq portaly», «Mektep Sitcen» sııaqty jobalar men baǵdarlamalardyń tanystyrylymy ótti. Parasattylyq pen adaldyq qaǵıdattaryn nasıhattaıtyn 20-dan asa áleýmetik beınerolıkter ázirlenip, halyq kóp shoǵyrlanatyn oryndarda translıasııalandy. Almaty oblysynda 776 mekeme basshylary birinshi qabatqa kóshirilip, nátıjesinde 1500 sharshy metr ózge qajetilikter úshin qoldanymǵa berildi. «Open Space» formatyna 96 mekeme basshysy aýysty.
Atqarylyp jatqan jumystar az emes. Onyń ishinde jastarmen júrgizgen jumystardy erekshe atap ótken jón. Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev «Erkin elde ósken urpaqtyń rýhy árdaıym bıik bolýy tıis. Jastary jalyn júrekti, órshil namysty, bıik rýhty bolsa – ol eldiń eńsesi de bıik bolady. О́rshil, namysshyl jas otanshyl, patrıot keledi, halqyna, óz ultyna adal qyzmet etýge umtylady», - dep atap ótken bolatyn. Bul baǵytta oblysymyzda «Jetisý – adaldyq alańy» jobalyq kesesiniń «Jastar» qozǵalysy qurylyp, qoǵamda parasattylyq prınsıpterin qalyptastyratyn «Konvertte tek hat bolýy tıis», «Ashyq aspan astyndaǵy mádenı arbatta», «Qan ótkizip, ómir syıla», «Parasattylyq jolynda» sııaqty aksııalar ótkizdi. Bul aksııalar jastardy bilim jolyna salyp, túzý joldan taıdyrmaı, boıyndaǵy qabiletin damytýǵa úles qosty.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti mektep tabaldyryǵynan qalyptastyrý maqsatynda oqýshylar arasynda «Adal Urpaq» erikti mektep klýbtary qurylyp, oqýshylar sybaılas jemqorlyqqa qarsy baǵyttalǵan is-sharalar uıymdastyrdy. Osylaısha elimizdiń naǵyz ultjandy urpaǵy bolyp tárbıelenip keledi. Iаǵnı, Qazaqstannyń bolashaǵy osyndaı ultjandy, bilimdi, adal ári parasatty jastardyń qolynda.
Danııar TURǴANBAEV,
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi
Almaty oblysy boıynsha departamentiniń basshysy
