Alqaly jıynda sóz tizginin Parlament Májilisi Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojko ustady. Ol sot aktilerin, onyń ishinde sot sheshimin oryndaýdan jaltarǵany úshin jaýapkershilikti kúsheıtý, atqarýshylyq is júrgizýge tıimdi is júrgizý, sot baqylaýyn naqty jáne ýaqtyly oryndaý qajettigi 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń quqyqtyq saıasat Tujyrymdamasymen belgilengenin atap ótti.
– Ult josparynyń 27-qadamynda qoıylǵan tapsyrmalardy oryndaý maqsatynda depýtattar Atqarýshylyq is júrgizý týraly zańǵa jeke sot oryndaýshylarynyń quzyreti men ókilettikterin keńeıtetin túzetýler engizdi. Osy sharalardyń barlyǵy atqarýshylyq is júrgizýdiń jaı-kúıine oń áser etti. Alaıda oń ózgeristerge qaramastan, tájirıbe jeke sot oryndaýshylarynyń qyzmetinde sheshilmegen problemalar áli de baryn kórsetedi. JSO jumysyndaǵy kemshilikter boıynsha kelip túsken azamattardyń ótinishterin taldaý kezinde ótken jyldarmen salystyrǵanda shaǵymdardyń kóp ekeni anyqtaldy. Mysaly, Májilis depýtattaryna osy jyly 96 ótinish kelip tústi. Bul – 2017 jylmen salystyrǵanda eki ese kóp. Shaǵymdar sot aktilerin ýaqtyly oryndamaý, der kezinde habarlamaý, alımentterdi óndirip alý jáne jeke sot oryndaýshylary tarapynan sózbuıdaǵa salý máseleleri jóninde boldy, – dedi vıse-spıker.
Jalpy, sot aktilerin oryndaý qyzmetin jetildirý boıynsha qabyldanǵan sharalar jáne osy ınstıtýtty odan ári damytý jóninde depýtattarǵa Ádilet mınıstri Marat Beketaev baıandady. Onyń aıtýynsha, týyndaǵan máselelerdi sheshýdiń birinshi kezeńi jeke sot oryndaý júıesine kóshý bolsa, ekinshi kezeńinde Ult josparynyń 27-qadamy sheńberinde jeke sot oryndaýshylar ınstıtýtynyń odan ári damýyna jańa serpin berdi.
– Saladaǵy máselelerdiń biraz bóligi atqarýshylyq is júrgizýdi avtomattandyrý arqyly sheshildi. Ol úshin atqarýshylyq is júrgizý organdarynyń avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesi quryldy. Avtomattandyrýdyń bir artyqshylyǵy – endi sot oryndaýshysy óziniń jeke vırtýaldy kabıneti arqyly barlyq atqarýshylyq áreketterdi jasaı alady. Halyqqa yńǵaıly bolýy úshin júıede kassalyq qyzmetter men «Qazposhta», «Kaspi Bank» termınaldary arqyly qaryz tóleý múmkindigi usynyldy. Atalǵan qyzmetti shamamen 100 mln teńge somasyna 4 myńnan asa boryshker paıdalandy. Buǵan qosa bereshekti post.kz jáne kaspi.kz mobıldi qosymshalary arqyly tóleýge bolady. Búginde 69 myń boryshker 1 mlrd teńgeden asa somadaǵy qaryzyn osy qosymshalar arqyly tólegen. Halyqqa bul yńǵaıly jáne ýaqytty únemdeýge múmkindik beredi. Keleshekte azamattarǵa burynǵydaı sot oryndaýshyǵa tólem týraly túbirtekti kórsetýdiń esh qajeti bolmaıdy. Tólemdi onlaın júzege asyrǵannan keıin barlyq shekteýler, sonyń ishinde elden syrtqa shyǵýǵa shekteý avtomatty túrde sheshiledi. Halyqqa, boryshkerlerdiń biryńǵaı tizimine jáne shyǵýǵa shekteý tizimine qoljetimdilik qamtamasyz etilgen. О́zara baılanys úshin atqarýshylyq is júrgizý taraptarynyń kabıneti jumys isteıdi. Azamattar men zańdy tulǵalardy olardyń mindettemeleri týraly ýaqtyly ári tıimdi habarlandyrý úshin «SMS-habarlama» servısi quryldy. Endi mobıldi telefon nómirlerine isti qozǵaý jáne prosessýaldyq áreketter týraly SMS-ter kelip túsedi. Demek habarlamany ýaqtyly alyp turý úshin nómirler men mobıldi telefonnyń tirkeýden ótýi qajet ekenin eskergen jón, – dedi mınıstr.
Sonymen qatar Ádilet mınıstrligi alımentterdi óndirip alýǵa erekshe kóńil bóledi. Kelip túsken shaǵymdardyń jalpy sanynyń jartysyn osy sanattaǵy ister quraıdy. Atalǵan baǵytta mınıstrlik, ákimdik jáne alımentti óndirip alý máselesi jónindegi ózara yntymaqtastyq týraly respýblıkalyq palata arasynda úshjaqty memorandýmdy bekitý jolymen jergilikti atqarýshy organdarmen ózara is-qımyl atqarylýda. Memorandýmda jáne iske asyrý boıynsha josparda boryshkerlerdi jumyspen qamtý máselesi qamtylǵan. Atqarylǵan jumystar aıasynda 816 boryshker jumysqa ornalastyryldy. Problemaly alımentter sany 25 myńnan 14 myńǵa deıin tómendedi.
Kún tártibindegi taqyrypty talqylaý barysynda depýtat Balaım Kesebaeva da alımentterdiń ýaqtyly tólenbeýi máselesin kóterdi. Onyń aıtýynsha, alıment boıynsha qujattar sany jyl saıyn ósýde. Máselen, respýblıkalyq JSO palatasynyń málimeti boıynsha 2019 jyldyń 9 aıynda 251 597 qujat oryndaýda bolǵan. Onyń 5 233 qujaty boıynsha alımentter úsh aıdan asa tólenbegen, al 8 501 qujat boıynsha bereshekter múldem ótelmegen. 2019 jyldyń 9 aıynyń qorytyndysymen alıment boıynsha bereshek soma 5,5 mlrd teńgeni quraǵan.
– Bul – júzdegen myń balany ata-anasy tıisinshe qamtamasyz etpeı otyr degen sóz. Osylaısha boryshkerlerdiń úshten ekisi alımentti anda-sanda tólese, qalǵandary múldem tólemeıdi. Elbasy «Qazaqstan-2050» strategııasynda ana men balany qorǵaýdy jarııalap, memleket jalǵyzilikti analardy qoldap, alıment tólemegeni úshin jazany qatańdatýy tıis ekenin atap ótken. Alaıda bul saladaǵy jaǵdaıdy taldaý nátıjesi osy jyldar ishinde qabyldanǵan sharalardyń jetkiliksiz bolǵanyn kórsetti. Alıment óndirý qashanda qordalanǵan problemalardyń biri bolyp keledi. Bul problemanyń sheshimi tabylmaýy halyqtyń áleýmettik osal toptaryn, ıaǵnı analardy turmystyq qıyndyqtarǵa soqtyratyny bizdi qynjyltady, – dedi depýtat.
Parlament Májilisi Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojko jıyndy qorytyndylaı kele, qujattardyń oryndalý tıimdiligin arttyrýǵa nazar aýdarý qajet ekenin, bul shaǵymdardyń sanyn azaıtyp, jeke sot oryndaýshylary arasynda básekelestikti arttyratynyn alǵa tartty.
